Người đi làm xa phải gửi tiền về quê vẫn nên giữ một phần nhỏ cho mình, khoảng 2 đến 3 phần trăm lương, và cách làm được điều đó là gửi về một con số cố định đã thống nhất với gia đình, thay vì gửi hết phần còn dư cuối tháng. Khi khoản gửi về đã cố định, phần cho mình không còn bị coi là lấy bớt của nhà.
Rất nhiều người trẻ rời quê đi làm ở khu công nghiệp hay thành phố lớn, mỗi tháng gửi tiền về phụ bố mẹ, nuôi em ăn học. Họ thường là người cuối cùng được tiêu tiền của chính mình. Bài này đi qua thứ tự chia lương cho người gửi tiền về, cách nói với gia đình về con số cố định, những món tự thưởng đáng chọn cho căn phòng trọ xa nhà, cách tính chuyến về quê, và việc nên làm khi gia đình cần thêm đột xuất.
Khi phần cho mình luôn là phần cuối cùng
Hãy hình dung Hiền, hai mươi sáu tuổi, quê ở Nghệ An, làm công nhân lắp ráp linh kiện điện tử ở Thái Nguyên được bốn năm. Mỗi tháng nhận lương, Hiền trả tiền phòng, mua gạo, rồi gửi toàn bộ phần còn lại về cho mẹ, vì em trai đang học đại học năm hai. Bốn năm, Hiền chưa mua cho mình món gì quá một bữa ăn ngoài. Chiếc quạt trong phòng trọ là đồ người thuê trước để lại, chạy kêu cả đêm.
Hiền không thấy khổ, vì lo cho em là điều Hiền muốn làm. Nhưng có những tối đi ca về mệt, Hiền thấy trống rỗng, như thể mình chỉ là một khoản chuyển tiền hằng tháng. Một lần ốm phải nghỉ ba ngày, Hiền không còn đồng nào dự phòng, phải vay đồng nghiệp tiền ăn. Lúc đó Hiền mới nhận ra cách gửi hết phần dư không chỉ làm mình thiếu niềm vui mà còn làm cả nhà mong manh hơn.
Vấn đề nằm ở chữ phần còn lại. Khi khoản gửi về là tất cả phần còn lại, mọi khoản chi cho mình, dù nhỏ, đều trực tiếp làm khoản gửi về ít đi, và cảm giác có lỗi xuất hiện ngay. Đổi sang một con số cố định là cách gỡ nút thắt này.
Thứ tự chia lương cho người gửi tiền về
Thứ tự quan trọng hơn tỷ lệ. Bảng dưới đây là cách Hiền chia lại từ năm thứ năm đi làm, bạn chỉnh tỷ lệ theo hoàn cảnh.
| Thứ tự | Khoản | Tỷ lệ gợi ý | Vì sao ở vị trí này |
|---|---|---|---|
| 1 | Chi phí sống tối thiểu: phòng, ăn, đi lại | khoảng 35 đến 40 phần trăm | không có sức khoẻ thì không đi làm được |
| 2 | Khoản gửi về quê cố định | khoảng 40 phần trăm, thống nhất với gia đình | đây là cam kết, gửi ngay ngày nhận lương |
| 3 | Quỹ dự phòng của bản thân | khoảng 10 phần trăm cho tới khi đủ một đến hai tháng chi tiêu | ốm đau, mất việc thì không phải vay, gia đình cũng yên tâm |
| 4 | Quỹ về quê: tiền xe, quà dịp lễ Tết | khoảng 5 phần trăm | tránh dồn cả khoản lớn vào tháng Tết |
| 5 | Quỹ tự thưởng | khoảng 2 đến 3 phần trăm | phần nhỏ nhưng có thật, không phải phần dư |
| 6 | Phần còn dư cuối tháng | không cố định | chia đôi: nửa gửi thêm về, nửa vào dự phòng |
Điểm đáng chú ý là phần dư cuối tháng vẫn có thể gửi về, nên gia đình gần như không nhận ít đi so với trước. Cái khác là Hiền có quỹ dự phòng và một khoản nhỏ cho mình, được tính trước chứ không xin bớt từ khoản gửi.
Nói với gia đình về con số cố định
Nhiều người ngại vì sợ bố mẹ nghĩ mình bắt đầu tính toán với nhà. Thực tế, đa số gia đình dễ lên kế hoạch hơn khi biết chắc mỗi tháng nhận bao nhiêu. Cách mở lời:
- Chọn lúc gọi điện thong thả, không chọn lúc nhà đang có việc gấp cần tiền.
- Kể chuyện thật: lần ốm vừa rồi con không có tiền dự phòng, phải vay bạn, con muốn mỗi tháng để riêng một ít cho chuyện đó.
- Đưa ra con số gửi về cố định, nói rõ ngày gửi, để bố mẹ chủ động chi tiêu và đóng học cho em.
- Nói thêm phần dư cuối tháng, nếu có, con vẫn gửi thêm về.
- Hỏi bố mẹ các khoản lớn sắp tới trong năm như học phí kỳ sau, sửa nhà, để con tính dần chứ không đợi tới sát ngày.
- Không cần kể chi tiết quỹ tự thưởng nếu thấy khó nói; đó là một phần trong chi tiêu của con, giống tiền ăn.
Mẹ Hiền nghe xong còn trách sao không nói sớm, vì bà cũng lo con ở xa không có đồng nào phòng thân. Cuộc nói chuyện mà Hiền sợ cả năm hoá ra chỉ mất mười phút. Từ đó, mỗi tháng mẹ biết trước ngày tiền về và tự chia cho học phí của em, không còn phải gọi hỏi giữa tháng.
Món tự thưởng đáng chọn cho căn phòng trọ xa nhà
Với người sống xa nhà, phòng trọ là nơi duy nhất thuộc về mình mỗi ngày. Món tự thưởng làm phòng dễ chịu hơn thường đáng tiền hơn món mang ra ngoài khoe. Danh sách Hiền mua dần, mỗi vài tháng một món:
- Một chiếc quạt chạy êm, có hẹn giờ, để ngủ không bị tiếng kêu đánh thức.
- Tấm nệm mỏng hoặc tấm topper đặt trên giường cứng, cùng một chiếc gối vừa cổ.
- Chiếc nồi cơm nhỏ và một con dao tốt để nấu bữa nhà, vừa ngon vừa đỡ tiền ăn.
- Một chậu cây xanh nhỏ đặt cửa sổ, chọn loại dễ sống.
- Đèn bàn ánh vàng cho góc đọc sách hoặc gọi điện về nhà buổi tối.
- Rèm cửa vải dày cho người làm ca cần ngủ ban ngày.
- Một chiếc giá nhỏ để sắp đồ gọn, phòng chật mà gọn thì thấy rộng hơn.
Mỗi món trong danh sách đều nằm trong khoảng một bữa ăn ngoài tới vài ngày công, gom một hai tháng quỹ vui là đủ. Sau một năm, căn phòng của Hiền không còn giống chỗ ngủ tạm, mà giống một góc nhà thật sự.
Chuyến về quê: phần thưởng hay khoản chi lớn nhất năm
Tách ba khoản riêng. Tiền xe đi về, tiền quà cho gia đình họ hàng, và tiền tiêu cho mình trong những ngày ở quê. Gộp chung là lý do nhiều người về quê một lần mất cả tháng lương.
Quà theo danh sách, không theo cảm giác. Viết trước danh sách người cần quà và mức quà cho từng người. Quà nhỏ mà đủ người tốt hơn quà lớn cho vài người rồi ngại với số còn lại.
Đặt vé sớm, đi ngày lệch cao điểm nếu được. Vé xe dịp Tết lên giá và khó mua. Xin nghỉ lệch vài ngày vừa đỡ tiền vừa đỡ mệt.
Giữ một phần cho chính mình khi ở nhà. Một bữa ăn sáng quán quen hồi nhỏ, một buổi đi chơi với bạn cũ. Về quê không chỉ để lo cho người khác.
Không vay để về quê cho đủ mặt. Nếu năm đó khó khăn, về muộn hơn hoặc mang quà nhỏ hơn. Gia đình mong người về, không mong một khoản nợ đi kèm. Nếu năm đó không về được, một cuộc gọi hình dài vào chiều mùng một cùng một món quà gửi qua đường bưu điện cũng đủ ấm lòng.
Khi gia đình cần thêm tiền đột xuất
Người đi làm xa rồi cũng sẽ gặp những cuộc gọi bất ngờ: bố ốm phải đi viện, mùa màng thất bát, em cần thêm tiền học. Phản xạ tự nhiên là rút hết mọi thứ mình có để gửi về. Trong những lúc thật sự gấp, đó là việc nên làm, và quỹ dự phòng chính là để dành cho những lúc này.
Nhưng cũng có những lần cần thêm không phải là gấp, mà là sắp xếp chưa khéo của cả nhà. Khi đó, bạn có quyền nói rõ giới hạn của mình: tháng này con gửi thêm được chừng này, phần còn lại con gửi dần trong hai tháng tới. Nói như vậy không phải là không thương gia đình, mà là giữ cho mình còn sức để tiếp tục lo được lâu dài.
Quỹ tự thưởng có thể tạm dừng trong tháng gia đình có việc lớn, nhưng nên mở lại ngay khi mọi thứ ổn. Hiền giữ một luật cho mình: tháng nào dừng quỹ vui thì vẫn giữ một niềm vui không tốn tiền, như sáng Chủ nhật đi bộ quanh hồ với bạn cùng phòng, gọi điện lâu cho em trai kể chuyện. Những thứ nhỏ đó giúp Hiền không thấy mình chỉ là người gửi tiền.
Tự kiểm mỗi quý: mình có đang bị bỏ quên không
Người lo cho gia đình thường tự bỏ quên mình mà không biết. Mỗi ba tháng, Hiền dành một buổi tối tự hỏi những câu dưới đây, viết câu trả lời vào sổ để quý sau so lại:
- Quỹ dự phòng của mình hiện đủ bao nhiêu tháng chi tiêu, có tăng so với quý trước không?
- Ba tháng qua mình đã dùng quỹ tự thưởng cho món gì, món đó còn làm mình vui không?
- Có tháng nào mình gửi về nhiều hơn mức cố định mà phải cắt cả tiền ăn không?
- Sức khoẻ của mình thế nào, có cần đi khám hay mua thứ gì cho giấc ngủ, bữa ăn không?
- Gia đình có khoản lớn nào sắp tới mà mình cần bắt đầu để dành từ bây giờ?
- Mình đã có kế hoạch gì cho bản thân trong một hai năm tới chưa: học thêm nghề, đổi việc, về gần nhà?
Câu cuối thường bị bỏ qua nhất. Người đi làm xa hay sống từng tháng một vì lo cho nhà, mà quên rằng chính mình cũng cần một hướng đi. Một phần thưởng đáng giá có khi là một khoá học nghề buổi tối, trả bằng quỹ tự thưởng gom trong nửa năm, mở ra cơ hội có thu nhập tốt hơn và từ đó lo cho gia đình được nhiều hơn. Hiền đã chọn đúng cách đó sau năm thứ năm: một lớp học kỹ thuật viên buổi tối, và Hiền coi đó là món tự thưởng lớn nhất từ khi rời quê.
Câu hỏi thường gặp
Gửi về quê bao nhiêu phần trăm lương là hợp lý?
Không có con số chung, tuỳ hoàn cảnh nhà và mức sống nơi bạn làm. Điều quan trọng là bạn còn đủ cho chi phí sống tối thiểu và quỹ dự phòng, rồi mới tính phần gửi về cố định, thống nhất rõ với gia đình.
Có nên giấu gia đình khoản tiền giữ lại cho mình không?
Không cần giấu, cũng không cần kể chi tiết. Bạn chỉ cần nói mình để riêng một khoản cho dự phòng và chi tiêu cá nhân. Đa số bố mẹ yên tâm hơn khi biết con ở xa có tiền phòng thân.
Đang nuôi em ăn học thì có nên tự thưởng không?
Vẫn nên giữ một phần nhỏ, khoảng 2 phần trăm lương. Việc nuôi em kéo dài nhiều năm, nếu bạn kiệt sức giữa chừng thì cả nhà cùng khó. Phần thưởng nhỏ giúp bạn đi đường dài.
Về quê dịp Tết nên chuẩn bị tiền từ khi nào?
Nên để riêng một khoản nhỏ mỗi tháng từ đầu năm cho tiền xe và tiền quà. Dồn cả vào tháng cuối năm thường làm tháng Tết thành tháng thiếu hụt nhất.
Gia đình cần tiền liên tục thì làm sao giữ được quỹ dự phòng?
Phân biệt việc gấp thật như ốm đau với việc có thể sắp xếp dần. Với việc gấp, dùng dự phòng. Với việc khác, nói rõ mức mình gửi thêm được và chia ra nhiều tháng, để dự phòng không cạn hẳn.