Người bố có con nhỏ vẫn nên có một khoản tự thưởng riêng, nhưng nó phải ngang bằng với phần của vợ, cùng tỷ lệ, cùng số giờ rảnh mỗi tuần, và được bàn thẳng thay vì tự rút từ tiền chung. Khi hai bên có phần riêng như nhau, tự thưởng không còn là chuyện ai được ai thiệt.
Nhiều ông bố trẻ rơi vào một trong hai đầu: hoặc dồn hết cho nhà, bỏ hẳn mọi sở thích rồi một ngày thấy kiệt sức, hoặc vẫn giữ nếp chi tiêu như hồi độc thân và làm vợ phật ý. Bài này đi qua cách chia giờ riêng theo kiểu đổi ca, cách định quỹ cá nhân, cách giữ sở thích cũ ở mức vừa túi tiền và vừa thời gian, cùng danh sách món đáng chọn cho giai đoạn con còn nhỏ.
Câu chuyện của một ông bố trẻ ở TP Hồ Chí Minh
Hãy hình dung anh Khoa, thợ sửa xe máy ở TP Hồ Chí Minh, có con gái hai tuổi. Trước khi có con, mỗi tháng anh mua vài món đồ nghề mới, cuối tuần đi câu cá với nhóm bạn từ sáng tới chiều. Từ khi có con, anh bỏ hết. Anh nghĩ người cha thì phải thế, tiền làm ra là của nhà. Được một năm, anh bắt đầu thấy cáu với những chuyện nhỏ, đi làm về chỉ muốn nằm.
Vợ anh là người đề nghị trước: mỗi tuần anh có một buổi sáng Chủ nhật đi câu, em có một buổi chiều thứ Bảy đi gặp bạn. Mỗi tháng hai vợ chồng mỗi người giữ một khoản bằng nhau, khoảng 3 phần trăm thu nhập cả nhà, tiêu gì không cần hỏi. Sau ba tháng, anh Khoa nói điều anh thấy rõ nhất là hai vợ chồng ít cãi nhau hẳn về tiền, vì không ai phải đoán người kia đã tiêu bao nhiêu.
Điểm đáng học từ câu chuyện này không phải là con số 3 phần trăm, mà là sự ngang bằng. Khi chỉ người bố có giờ đi chơi, người mẹ sẽ thấy thiệt. Khi chỉ người mẹ có quỹ riêng, người bố dễ tiêu lén. Một luật chung cho cả hai thì công bằng và dễ giữ.
Bảng chia giờ riêng theo kiểu đổi ca
Thời gian rảnh của bố mẹ có con nhỏ chỉ có được khi một người trông con để người kia nghỉ. Lịch mẫu dưới đây dành cho gia đình cả hai cùng đi làm giờ hành chính.
| Khung giờ | Ai trông con | Người còn lại làm gì | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tối thứ Ba, một giờ | mẹ | bố chạy bộ hoặc chơi thể thao gần nhà | về trước giờ tắm cho con |
| Tối thứ Năm, một giờ | bố | mẹ đi bơi hoặc đọc sách ở quán | bố tự cho con ăn tối |
| Sáng thứ Bảy, ba giờ | bố | mẹ gặp bạn, đi chợ một mình, làm tóc | bố đưa con ra công viên |
| Sáng Chủ nhật, ba giờ | mẹ | bố đi câu, sửa xe, chơi đàn với nhóm bạn | về trước bữa trưa cả nhà |
| Chiều Chủ nhật | cả hai | cả nhà đi chơi chung | không tính là giờ riêng của ai |
Số giờ của hai bên phải bằng nhau. Nếu tuần nào một người phải làm thêm và mất giờ riêng, tuần sau được bù. Việc ghi ra giấy nghe có vẻ máy móc, nhưng nó tránh được rất nhiều câu kiểu anh đi chơi suốt hay em lúc nào cũng có giờ.
Định quỹ cá nhân của bố thế nào cho đúng
Bằng tỷ lệ với vợ, không bằng tỷ lệ với lương của mình. Nếu bố kiếm nhiều hơn mẹ, quỹ riêng vẫn nên bằng nhau. Tiền vào nhà là tiền chung của gia đình, và việc chăm con của người kiếm ít hơn cũng là đóng góp.
Tính sau các khoản bắt buộc của con. Sữa, tã, tiền gửi trẻ, quỹ dự phòng khi con ốm phải được tính trước. Quỹ riêng của bố mẹ lấy từ phần còn lại.
Mức gợi ý: khoảng 2 đến 4 phần trăm thu nhập cả nhà mỗi người. Tháng nào nhà có khoản lớn như đóng học, sửa nhà, cả hai cùng giảm, không ai giữ nguyên còn người kia cắt.
Được dồn sang tháng sau. Nhờ vậy, ai muốn một món lớn hơn chỉ cần gom vài tháng, không phải xin thêm từ quỹ chung.
Không cần báo từng khoản, nhưng không được vượt quỹ. Tự do trong phạm vi quỹ là điểm làm quỹ riêng có giá trị. Vượt quỹ thì phải bàn, giống như mọi khoản chi chung khác.
Không dùng quỹ riêng để trả các khoản xã giao bắt buộc. Tiền mừng cưới đồng nghiệp, góp tiền thăm người ốm, quà cho bố mẹ hai bên là khoản chung của gia đình. Nếu bố lấy từ quỹ riêng để trả những thứ đó, quỹ sẽ luôn hết sớm và bố lại thấy mình không có gì cho riêng mình. Ghi rõ những khoản này vào mục chi chung ngay từ đầu để hai vợ chồng cùng nhìn thấy.
Giữ sở thích cũ ở mức vừa túi tiền và vừa thời gian
Sở thích là phần thưởng bền nhất của người bố, nhưng thường phải co lại khi có con. Một vài cách điều chỉnh mà không phải bỏ hẳn:
- Câu cá, đạp xe, chạy bộ: rút từ cả ngày xuống nửa buổi sáng, chọn chỗ gần nhà để không mất thời gian đi lại.
- Chơi nhạc cụ: tập buổi tối sau khi con ngủ, dùng tai nghe với nhạc cụ điện hoặc tập phần ngón tay không cần đánh to.
- Sửa xe, làm mộc, làm đồ tự chế: làm ở góc nhà vào giờ riêng, có thể cho con ngồi xem khi con lớn hơn và đồ nghề đã cất xa tầm tay.
- Đá bóng, cầu lông với nhóm bạn: giữ một buổi mỗi tuần, góp tiền sân như cũ, bỏ phần ăn uống kéo dài sau trận.
- Đọc sách, xem phim: chuyển sang sách ngắn, phim ngắn, đọc trên đường đi làm nếu đi xe buýt.
- Sưu tầm đồ: tạm dừng mua mới, chuyển sang sắp xếp, lau chùi bộ sưu tập cũ; đây cũng là một niềm vui.
Nguyên tắc chung là giữ phần lõi của sở thích, bỏ phần ăn theo tốn tiền và tốn giờ. Một ông bố vẫn câu cá mỗi tuần nửa buổi thì vui hơn một ông bố bỏ hẳn rồi thấy mình đánh mất chính mình. Trước khi chọn bỏ phần nào, hãy tự hỏi: phần nào của sở thích làm mình thấy vui nhất, phần nào chỉ là thói quen đi kèm.
Món tự thưởng hợp với giai đoạn con còn nhỏ
Giai đoạn này món đáng chọn là món dùng thường xuyên, không chiếm chỗ, không đòi thời gian dài mới dùng được.
| Loại món | Ví dụ | Vì sao hợp | Nên tránh |
|---|---|---|---|
| Đồ dùng hằng ngày tốt hơn | đôi dép đi trong nhà êm, chiếc áo khoác chống nắng đi xe máy, bình nước giữ nhiệt | dùng mỗi ngày, ít tiền mà thấy rõ | mua trùng món đã có còn tốt |
| Đồ cho sở thích | bộ dây đàn mới, một món đồ nghề cầm tay chất lượng | nuôi sở thích lâu dài | mua nguyên bộ đắt tiền khi chưa có giờ dùng |
| Trải nghiệm ngắn | một buổi đá bóng thuê sân với bạn cũ, một lớp học ngắn cuối tuần | hợp với giờ riêng ba tiếng | chuyến đi xa nhiều ngày một mình khi con còn rất nhỏ |
| Nghỉ ngơi | một buổi sáng ngủ nướng do vợ trông con | không tốn tiền, rất cần | đổi bằng giờ riêng của vợ mà không bù lại |
Món nào nằm ở cột nên tránh không phải là sai, chỉ là chưa hợp lúc. Khi con đi học mẫu giáo, nhịp sống ổn hơn, những món đó có thể quay lại danh sách.
Tháng khó khăn hoặc con ốm: quỹ riêng xử lý thế nào
Gia đình có con nhỏ thường có những tháng chi tiêu vọt lên mà không báo trước: con ốm phải đi khám nhiều lần, xe hỏng, tiền gửi trẻ tăng, một đám cưới người thân ở quê. Những tháng đó, cả hai vợ chồng cùng tạm dừng quỹ riêng, không ai giữ phần của mình khi người kia đã cắt. Nếu quỹ riêng của bố đang dồn được từ những tháng trước, nên đưa một phần ra góp vào khoản chung. Cách làm này nghe thiệt, nhưng nó giữ cho quỹ riêng có ý nghĩa: nó là phần thưởng khi nhà ổn, không phải đặc quyền bất kể nhà thế nào.
Giờ riêng thì khác. Ngay cả tháng khó, mỗi người vẫn nên giữ một khoảng ngắn cho mình, có thể rút từ ba giờ xuống một giờ. Lúc con ốm, cha mẹ thức đêm luân phiên, mệt mỏi dồn lại, và một giờ chạy bộ hay ngồi yên lúc sáng sớm giúp người bố quay lại trông con với cái đầu tỉnh hơn. Tự thưởng bằng thời gian là loại không bao giờ nên cắt hẳn.
Anh Khoa có một lần như vậy khi con gái nhập viện vài ngày. Hai vợ chồng thống nhất dừng quỹ riêng hai tháng. Anh vẫn giữ một buổi sáng đi câu ngắn ở hồ gần nhà, mang theo hộp cơm, không tốn thêm gì. Khi con khoẻ, quỹ riêng mở lại từ tháng thứ ba.
Tự kiểm sau ba tháng áp dụng
Sau ba tháng có giờ riêng và quỹ riêng, hai vợ chồng nên ngồi lại một buổi tối ngắn. Làm theo thứ tự này để buổi nói chuyện không thành tính sổ:
- Mỗi người nói một điều mình thấy dễ chịu hơn từ khi có giờ riêng, nói trước khi nói điều chưa ổn.
- Xem lại lịch giờ riêng ba tháng qua: có tuần nào một người mất giờ mà chưa được bù không.
- Xem quỹ riêng của mỗi người còn bao nhiêu, có ai thường xuyên tiêu hết sớm không; nếu có, cùng tìm lý do chứ không trách.
- Kiểm lại quỹ chung và quỹ dự phòng của nhà có bị ảnh hưởng không. Nếu có, giảm quỹ riêng cả hai bên.
- Chỉnh lại khung giờ cho hợp với lịch mới của con, như con bắt đầu đi lớp hay đổi giờ ngủ trưa.
- Chốt lại lịch ba tháng tới và hẹn buổi kiểm tiếp theo.
Buổi tự kiểm này thường chỉ mất nửa giờ. Nhiều cặp vợ chồng nói đó là buổi nói chuyện về tiền nhẹ nhàng nhất họ từng có, vì có luật chung từ trước và ai cũng có phần.
Câu hỏi thường gặp
Bố kiếm nhiều tiền hơn mẹ thì quỹ riêng có được lớn hơn không?
Nên bằng nhau. Tiền vào nhà là của cả gia đình, và người kiếm ít hơn thường đang gánh nhiều việc chăm con hơn. Quỹ riêng bằng nhau giúp không ai phải thấy mình thiệt.
Có nên giữ một khoản riêng mà không cho vợ biết không?
Không nên. Khoản giấu dễ trở thành nguồn nghi ngờ khi bị phát hiện, kể cả khi số tiền nhỏ. Quỹ riêng đã thoả thuận cho bạn tự do tiêu mà không phải giấu.
Có con nhỏ rồi có nên tham gia các buổi tụ tập bạn bè không?
Có, nhưng tính vào giờ riêng đã thoả thuận và nên chọn hoạt động có giờ kết thúc rõ, như một trận bóng, một buổi đạp xe. Những cuộc ngồi kéo dài tới khuya vừa tốn tiền vừa lấy mất giờ nghỉ.
Bố bận làm ca không có giờ riêng cố định thì làm sao?
Lập lịch theo tuần thay vì cố định ngày, mỗi tuần bố mẹ cùng xem lịch làm của bố rồi chọn khung giờ. Điều quan trọng là tổng số giờ riêng của hai người bằng nhau trong tháng.
Tự thưởng bằng đồ chơi cho con có tính là tự thưởng của bố không?
Không tính. Đó là chi tiêu cho con, nên lấy từ khoản dành cho con. Quỹ riêng của bố là để bố nghỉ ngơi và giữ sở thích, nếu biến thành đồ cho con thì bố sẽ không có lượt của mình.
Nếu vợ chưa muốn chia quỹ riêng thì bắt đầu thế nào?
Bắt đầu bằng giờ riêng trước, vì giờ dễ thoả thuận hơn tiền. Sau vài tuần cả hai thấy dễ chịu hơn, đề nghị thêm khoản nhỏ bằng nhau cho mỗi người. Đề nghị cho vợ trước thường làm câu chuyện dễ hơn.