Với mẹ có con nhỏ, thứ thiếu nhất thường là thời gian chứ không phải tiền, nên món tự thưởng nên chọn theo khoảng rảnh mình thật sự có: 15 phút, 1 giờ hay nửa ngày, rồi mới tính tới ngân sách. Quỹ tiền chỉ cần nhỏ, khoảng 2 đến 3 phần trăm thu nhập của gia đình, nhưng phải là quỹ riêng của mẹ, không dùng mua đồ cho con.
Lý do là phần lớn món tự thưởng mẹ bỉm hay mua, như váy mới, đồ trang điểm, thường nằm yên trong tủ vì không có lúc dùng. Trong khi một giờ ngồi yên uống trà, một buổi chiều đi bơi, một giấc ngủ trưa không bị gọi dậy lại là thứ mẹ cần hơn. Phần dưới có bảng chọn món theo thời gian rảnh, cách xin giờ trống với người nhà, cách giữ quỹ riêng khi đang nghỉ thai sản và những món nên tạm gác.
Vì sao mẹ hay quên mình trong ngân sách gia đình
Hãy hình dung chị Thảo, kế toán ở Hải Phòng, đang nghỉ thai sản với bé thứ nhất được năm tháng. Thu nhập của chị giảm còn khoản trợ cấp, chồng đi làm cả ngày, bà nội phụ trông buổi sáng. Mọi khoản chi trong nhà đều xoay quanh bé: sữa, tã, quần áo, đồ chơi, lịch tiêm. Mỗi lần chị muốn mua cho mình thứ gì, câu đầu tiên trong đầu là: tiền này để mua thêm hộp sữa cho con thì hơn.
Đó là phản xạ rất phổ biến. Vấn đề không nằm ở việc ưu tiên con, mà ở chỗ mẹ không bao giờ có lượt. Sau vài tháng, nhiều mẹ thấy cáu bẳn, mệt mà không rõ vì sao, rồi một tối nào đó lướt điện thoại và đặt liền một lúc mấy món, sáng hôm sau thấy hối hận. Tự thưởng có kế hoạch, dù nhỏ, chính là để tránh vòng nhịn rồi bung đó.
Điều chị Thảo làm đầu tiên là nói với chồng một câu rõ ràng: mỗi tháng em để riêng một khoản nhỏ cho em, không dùng cho con, không dùng cho nhà. Khoản đó bằng khoảng một bữa ăn ngoài của cả nhà. Chồng chị đồng ý ngay, vì anh vốn không nghĩ vợ cần xin phép. Nhiều khi rào cản là do chính mẹ dựng lên, chứ không phải người khác.
Bảng chọn món theo quỹ thời gian rảnh
Bảng này xếp theo thời gian trước, tiền sau. Mẹ nhìn xem hôm nay mình có khoảng rảnh nào, rồi chọn một ô phù hợp.
| Thời gian rảnh | Món gần như không tốn tiền | Món tốn ít tiền | Điều cần chuẩn bị |
|---|---|---|---|
| 15 phút | ngồi ban công uống trà nóng, không cầm điện thoại | một gói trà hay cà phê ngon để dành riêng cho lúc này | pha sẵn ấm nước, để điện thoại ở phòng khác |
| 1 giờ | tắm thật lâu, gội đầu, sấy tóc không vội | một chai sữa tắm mùi mình thích, một chiếc khăn tắm mềm mới | nhờ người nhà bế bé đúng giờ đó |
| 2 đến 3 giờ | đi bộ một vòng công viên, ghé thư viện đọc tạp chí | đi bơi, ngồi quán cà phê một mình đọc sách, cắt tóc | hẹn trước với chồng hoặc bà, vắt sữa trữ nếu cần |
| Nửa ngày | gặp bạn thân đi dạo, ngủ một giấc dài | một lớp học ngắn cuối tuần, một buổi xoa bóp thư giãn | lên lịch từ đầu tuần, có người trông chắc chắn |
| Một ngày | về nhà ngoại ngủ một đêm cho mình | một chuyến đi gần trong ngày cùng bạn | chỉ khi bé đã quen người trông và mẹ thấy yên tâm |
Chị Thảo dán bảng ở cửa tủ lạnh. Lúc bé ngủ trưa, thay vì dọn nhà ngay, chị chọn ô 15 phút trước rồi mới dọn. Sau một tháng, chị nói điều thay đổi lớn nhất là không còn cảm giác cả ngày chỉ chạy theo việc.
Xin giờ trống với người nhà mà không thành cãi nhau
Thời gian rảnh của mẹ hiếm khi tự có, phải thoả thuận. Cách nói rõ ràng giúp người nhà dễ đồng ý hơn là chờ họ tự nhận ra.
- Chọn lúc cả hai vợ chồng đều thoải mái, không chọn lúc bé đang quấy hay lúc vừa cãi nhau.
- Nói cụ thể khoảng thời gian và ngày: em cần mỗi tối thứ Tư từ bảy đến tám giờ, và sáng Chủ nhật hai tiếng.
- Nói rõ mình định làm gì, để người nhà hiểu đây là nghỉ thật chứ không phải đi việc vặt.
- Đề nghị đổi lại: anh cũng có hai tiếng chiều thứ Bảy cho anh. Thoả thuận hai chiều bền hơn một bên xin.
- Chuẩn bị sẵn cho người trông: sữa, tã, quần áo thay, các mốc giờ ăn ngủ của bé viết ra giấy.
- Trong giờ của mình, không quay về trừ khi có việc gấp thật sự; người trông sẽ tự tin hơn sau vài lần.
- Sau hai tuần, cùng ngồi lại xem lịch có hợp không và chỉnh.
Nếu nhà không có người trông, giờ trống ngắn hơn và thường rơi vào lúc bé ngủ. Khi đó ưu tiên những món trong hàng 15 phút và 1 giờ, và tạm chấp nhận rằng giai đoạn này sẽ qua khi bé lớn hơn.
Giữ quỹ riêng khi thu nhập giảm vì nghỉ thai sản
Trong thời gian nghỉ thai sản, nhiều mẹ ngại dùng tiền vì thấy mình không làm ra. Cách nghĩ đó không công bằng: chăm một em bé là công việc toàn thời gian, chỉ là không có lương. Một quỹ riêng nhỏ cho mẹ nên được tính như một khoản cố định của gia đình, giống tiền điện hay tiền sữa, chứ không phải khoản xin thêm.
Mức hợp lý là khoảng 2 đến 3 phần trăm tổng thu nhập cả nhà, hoặc dễ nhớ hơn là bằng một bữa ăn ngoài của cả nhà mỗi tháng. Nếu mẹ còn khoản để dành riêng từ trước khi sinh, có thể dùng một phần nhỏ, nhưng đừng rút sạch: khoản đó là chỗ dựa khi quay lại đi làm, lúc phải thuê người trông hoặc gửi trẻ.
Quỹ này nên để ở một ngăn riêng, tách khỏi tài khoản chi tiêu chung. Lý do rất thực tế: khi để chung, tiền của mẹ sẽ dần bị dùng mua đồ cho con, vì luôn có món gì đó cho con trông cấp bách hơn. Chị Thảo dùng một ngăn tiết kiệm nhỏ, tháng nào không tiêu hết thì để dồn sang tháng sau, sau ba tháng đủ cho một buổi cắt tóc và mua một đôi giày đi bộ mới để đẩy xe cho bé đi dạo.
Những món mẹ bỉm nên tạm gác lúc này
Quần áo thời trang khi cơ thể còn đang thay đổi. Sau sinh, số đo thường thay đổi trong nhiều tháng. Mua một chiếc váy đẹp lúc này dễ thành món không mặc vừa sau ba tháng. Nếu muốn, chọn một hai món rộng rãi, dễ cho con bú, chất vải mềm, dùng được ngay.
Đồ cho con được gọi là tự thưởng. Một bộ quần áo dễ thương cho bé là món của con, không phải của mẹ. Nếu quỹ riêng của mẹ cứ biến thành đồ cho con, mẹ sẽ không bao giờ có lượt.
Mua sắm lúc nửa đêm khi đang cho con bú. Lúc mệt và một tay bế con, việc bấm mua rất dễ, cân nhắc thì rất khó. Hãy chỉ lưu vào giỏ, đợi sáng hôm sau đọc lại rồi mới quyết.
Gói dịch vụ trả trước dài hạn. Gói nhiều buổi nghe có vẻ rẻ hơn, nhưng với lịch của mẹ có con nhỏ, rất dễ bỏ dở giữa chừng. Trả theo từng buổi đắt hơn một chút nhưng không phí tiền.
Đồ chăm sóc sắc đẹp theo trào lưu. Lúc này chỉ cần vài món cơ bản dùng hằng ngày. Món theo trào lưu thường dùng được vài lần rồi bỏ, và với mẹ đang cho con bú thì càng nên chọn ít, chọn đơn giản.
Câu tự hỏi trước khi chi quỹ riêng của mẹ
Trước mỗi lần dùng quỹ, mẹ hỏi nhanh mấy câu sau. Trả lời trong đầu cũng được, không cần ghi.
- Món này mình sẽ dùng trong tuần này hay chỉ để dành cho lúc nào đó có thời gian?
- Mình có chọn món này vì thích thật, hay vì thấy mẹ khác trên mạng đều có?
- Nếu là trải nghiệm, mình đã có người trông con vào giờ đó chưa?
- Món này cho riêng mình, hay thật ra là cho con hoặc cho nhà?
- Mua xong, mình có cần giấu ai không? Nếu có, nên nghĩ lại.
- Một tháng sau nhìn lại, mình có vui vì đã chọn món này không?
Câu thứ năm nghe lạ nhưng rất đúng. Quỹ riêng đã thoả thuận thì không cần giấu. Nếu thấy cần giấu, có thể món đó vượt mức đã thống nhất, hoặc chính mẹ đang thấy nó không hợp. Khi trả lời xong, phần lớn mẹ thấy món mình cần nhất lại là một khoảng giờ yên tĩnh, và món đó rẻ nhất.
Khi mẹ quay lại đi làm: chỉnh lại quỹ và giờ của mình
Hết thời gian nghỉ thai sản, nhịp sống của mẹ đổi hẳn. Thu nhập trở lại, nhưng thời gian còn ít hơn: sáng chuẩn bị cho con đi gửi, tối về lo cơm nước, đêm vẫn có lúc phải dậy. Đây là lúc nhiều mẹ dễ tiêu mạnh tay nhất, vì có tiền lại thấy mình xứng đáng sau mấy tháng nhịn. Một quy tắc đơn giản giúp giữ thăng bằng: tháng lương đầu tiên sau khi đi làm lại, chỉ tăng quỹ riêng lên khoảng 4 đến 5 phần trăm thu nhập của chính mẹ, phần còn lại ưu tiên bù vào quỹ dự phòng của gia đình đã hao trong thời gian nghỉ.
Về giờ, mẹ đi làm có một khoảng rảnh mà mẹ ở nhà không có: giờ nghỉ trưa ở cơ quan và đoạn đường đi về. Chị Thảo dùng mười lăm phút cuối giờ nghỉ trưa để đi bộ quanh khu văn phòng, và chọn nghe một cuốn sách nói trên đường về thay vì nghe điện thoại công việc. Hai món đó không tốn thêm đồng nào nhưng giúp chị bước vào nhà với tâm trạng khác hẳn.
Cần giữ lại lịch đổi giờ với chồng đã lập trong thời gian nghỉ, đừng bỏ vì nghĩ đi làm rồi là đủ được ra ngoài. Giờ ở cơ quan là giờ làm việc, không phải giờ nghỉ của mẹ. Mỗi tuần vẫn cần một hai khoảng chỉ dành cho mình.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ ở nhà toàn thời gian không có thu nhập thì có nên có quỹ riêng không?
Nên có. Chăm con và lo việc nhà là công việc, dù không có lương. Quỹ riêng nhỏ, thoả thuận rõ với chồng, giúp mẹ không phải xin từng khoản và không thấy mình phụ thuộc trong mọi chuyện nhỏ.
Không có ai trông con thì tự thưởng bằng cách nào?
Dùng giờ con ngủ cho những món 15 phút: một ly trà nóng, một chương sách, một bài nhạc thích. Khi có dịp người thân ghé thăm, nhờ họ trông một giờ để mẹ đi bộ hoặc tắm thong thả.
Đi xoa bóp thư giãn có hợp với mẹ sau sinh không?
Đây là câu hỏi cần hỏi bác sĩ hoặc nữ hộ sinh đang theo dõi mẹ, nhất là trong những tuần đầu sau sinh. Khi được đồng ý, chọn nơi sạch sẽ, nói rõ mình vừa sinh để người làm điều chỉnh.
Chồng không đồng ý mẹ có giờ riêng thì làm sao?
Đề nghị thoả thuận hai chiều, mỗi người có giờ riêng của mình, và bắt đầu bằng khoảng ngắn như một giờ mỗi tuần. Khi thấy mẹ vui vẻ hơn, việc nhà trôi chảy hơn, người nhà thường sẵn lòng mở rộng.
Có nên thưởng mình bằng đồ ăn ngọt vào buổi đêm thức trông con không?
Thỉnh thoảng thì được, nhưng nếu thành thói quen mỗi đêm thì dễ ảnh hưởng giấc ngủ và sức khoẻ. Một ly sữa ấm hay trái cây chuẩn bị sẵn thường là lựa chọn nhẹ nhàng hơn cho những đêm thức dậy.