Sinh viên vẫn nên tự thưởng, nhưng quỹ chỉ nên chiếm khoảng 3 đến 5 phần trăm tiền sinh hoạt mỗi tháng, tách riêng ngay hôm nhận tiền, và món thưởng gắn với một mốc học tập cụ thể chứ không gắn với tâm trạng. Với mức đó, phần lớn tháng bạn chỉ thưởng mình được những món cỡ một ly nước ngoài quán hay một bữa ăn ngoài, còn món lớn hơn thì gom hai, ba tháng mới đủ.
Lý do không nên để cao hơn rất đơn giản: tiền sinh hoạt của sinh viên thường đã sát nút, chỉ cần một khoản bất ngờ như hỏng xe, ốm vài hôm hay phải in tài liệu nhiều là hụt. Phần dưới đây đi từ cách tính quỹ, bảng chọn món theo ba mức, các niềm vui gần như không mất tiền mà trường lớp đã có sẵn, cho tới những chỗ sinh viên hay tiêu lố mà không nhận ra.
Tính quỹ tự thưởng từ tiền sinh hoạt hằng tháng
Hãy thử hình dung trường hợp của Linh, sinh viên năm hai ngành du lịch ở Đà Nẵng, ở trọ chung với hai bạn. Mỗi tháng Linh nhận tiền nhà gửi, cộng thêm tiền làm thêm bốn buổi tối một tuần ở một quán nước gần trường. Trước đây Linh không có quỹ riêng nào, cứ thấy mệt là ghé mua trà sữa, cuối tuần rủ bạn đi ăn, đến ngày hai mươi thì ví gần như rỗng và phải ăn mì gói mấy hôm.
Cách Linh làm lại rất gọn: ngày nhận tiền, Linh chia ngay thành ba phần trong ba ngăn ví hoặc ba ngăn tài khoản. Phần cố định gồm tiền phòng, điện nước, đi lại. Phần ăn uống chia theo tuần. Phần còn lại mới chia tiếp thành tiền học, tiền dự phòng, và một ngăn nhỏ ghi là quỹ vui. Ngăn quỹ vui Linh chỉ lấy khoảng 3 phần trăm tiền nhà gửi, nhưng lấy tới 10 phần trăm tiền tự làm thêm.
Sự phân biệt đó đáng giữ. Tiền nhà gửi là tiền cha mẹ dành cho việc học và ăn ở, dùng nhiều cho vui dễ sinh cảm giác áy náy. Tiền tự kiếm được thì bạn có quyền rộng tay hơn một chút, và chính việc thưởng mình từ tiền làm thêm giúp bạn thấy công sức đi làm có kết quả nhìn thấy được. Nếu tháng đó không làm thêm, quỹ vui nhỏ lại, đó là chuyện bình thường chứ không phải thất bại.
Bảng chọn món theo ba mức quỹ của sinh viên
Quy đổi theo mốc tương đối dễ hơn nhớ con số. Bảng dưới đây lấy chính những khoản sinh viên quen chi làm thước đo.
| Mức | Tương đương khoảng | Món gợi ý | Câu tự hỏi trước khi chọn |
|---|---|---|---|
| Nhỏ | một ly nước ngoài quán | một buổi ngồi quán yên tĩnh ôn bài, một chậu cây nhỏ cho bàn học, một gói trà ngon pha ở phòng | Món này có làm buổi học tuần tới dễ chịu hơn không? |
| Vừa | một bữa ăn ngoài tử tế | một bữa ăn món mình thích sau buổi thi, một cuốn sách đọc chơi, một buổi xem phim cùng bạn | Mình có đang chọn vì thích thật hay vì cả phòng đều đi? |
| Gom | khoảng tiền ăn sáng một tuần trở lên, để dành hai đến ba tháng | tai nghe dùng được lâu, đôi giày đi bộ tốt, một chuyến về quê hoặc đi chơi gần bằng xe khách cùng bạn | Nếu tháng sau hỏng xe, mình còn đủ tiền sửa không? |
Linh dán bảng này vào mặt trong tủ quần áo. Mỗi lần muốn mua gì, Linh tự xếp món đó vào một hàng. Món nào vượt quá mức của hàng thì phải đợi gom, không có ngoại lệ. Cách đó nghe cứng nhắc nhưng giúp Linh bỏ được thói quen mua ngay mấy món nhỏ cộng lại còn nhiều hơn một món gom.
Niềm vui có sẵn trong trường mà sinh viên hay bỏ quên
Trước khi tiêu quỹ, hãy dùng hết những thứ bạn đã trả tiền qua học phí hoặc được dùng miễn phí khi còn là sinh viên. Nhiều bạn ra trường mới tiếc vì chưa dùng tới.
- Thư viện trường: ngoài giáo trình còn có tiểu thuyết, tạp chí, phòng đọc yên tĩnh và máy lạnh, một buổi chiều đọc sách chơi ở đây là phần thưởng thật sự sau tuần thi.
- Câu lạc bộ sinh viên: nhóm guitar, nhảy, nhiếp ảnh, chạy bộ thường thu phí rất thấp hoặc không thu, đổi lại bạn có bạn bè và một kỹ năng mới.
- Sân thể thao của trường hoặc ký túc xá: sân cầu lông, bóng chuyền, đường chạy quanh khuôn viên dùng miễn phí hoặc gần như miễn phí.
- Bảo tàng, triển lãm có ngày mở cửa miễn phí hoặc giảm giá khi xuất trình thẻ sinh viên; hỏi trước ở quầy vé, nhiều nơi có mà không ghi rõ.
- Buổi nấu ăn chung ở phòng trọ: mỗi người góp một món, rẻ hơn ăn ngoài nhiều mà vui không kém.
- Một buổi sáng sớm đi bộ ra biển, ra hồ hoặc công viên gần trọ, mang theo ổ bánh mì và một quyển sách.
Những món này không thay được hẳn quỹ vui, nhưng chúng giữ cho quỹ không phải gánh mọi niềm vui trong tháng. Khi niềm vui hằng ngày đã đến từ chỗ miễn phí, quỹ vui có thể để dành cho món bạn thật sự muốn.
Gắn phần thưởng với mốc học kỳ thay vì tâm trạng
Sinh viên hay tự thưởng sau một ngày mệt, mà ngày mệt thì nhiều. Gắn phần thưởng vào mốc học tập giúp bạn vừa có động lực vừa không tiêu rải rác. Làm theo các bước sau ngay đầu học kỳ:
- Mở lịch học kỳ, đánh dấu các mốc rõ ràng: nộp bài tiểu luận lớn, thi giữa kỳ, thi cuối kỳ, thuyết trình nhóm.
- Gán cho mỗi mốc một mức thưởng trong bảng ở trên: mốc nhỏ dùng mức nhỏ, thi cuối kỳ dùng mức vừa hoặc mức gom.
- Viết luôn món thưởng cụ thể bên cạnh mốc, ví dụ: nộp tiểu luận xong thì đi ăn bữa bún mình thích cùng bạn cùng phòng.
- Tính tổng các mức thưởng trong học kỳ, so với số tiền quỹ vui dự kiến gom được. Vượt thì bớt món, đừng tăng quỹ.
- Sau mỗi mốc, thưởng đúng món đã viết, không đổi sang món đắt hơn vì lúc đó đang vui.
- Cuối học kỳ ghi lại món nào thấy đáng, món nào xong là quên, để học kỳ sau chọn tốt hơn.
Điểm mấu chốt là thưởng cho việc bạn đã làm xong, không phải cho điểm số. Bạn kiểm soát được việc ôn bài và nộp bài đúng hạn, còn điểm thì còn phụ thuộc đề và người chấm. Thưởng theo việc làm xong giúp bạn không thấy mình hết xứng đáng chỉ vì một môn điểm thấp.
Những chỗ sinh viên hay hụt tiền vì tự thưởng
Tự thưởng hằng ngày bằng đồ uống, đồ ăn vặt. Một ly nước mỗi chiều nghe nhỏ, nhưng nhân với ba mươi ngày thì thường còn nhiều hơn cả quỹ vui của tháng. Nếu thích, hãy biến nó thành món thưởng của ngày cuối tuần thay vì thói quen.
Đi theo nhịp tiêu của phòng trọ. Bạn cùng phòng có thể có tiền sinh hoạt nhiều hơn, hoặc đang tiêu quá sức mà bạn không biết. Câu từ chối mẫu: mình đang gom tiền cho một món, tuần này mình nấu ở nhà, cuối tuần sau mình đi cùng nhé.
Mua theo kiểu trả sau hoặc mượn tiền bạn để mua đồ vui. Món thưởng phải trả bằng tiền đã có. Nợ cho một món vui làm tháng sau bắt đầu bằng con số âm, và cảm giác vui biến mất rất nhanh.
Thưởng trước khi làm xong. Kiểu tối nay đi chơi trước rồi mai học bù thường kết thúc bằng cả hai việc đều dở. Phần thưởng đến sau mốc mới có tác dụng tạo động lực.
Đụng vào tiền học phí hoặc tiền phòng. Hai khoản này có hạn đóng cố định. Lấy tạm rồi tính bù là lý do quen thuộc nhất khiến sinh viên phải gọi về nhà xin thêm giữa tháng.
Gom quỹ cho một món lớn trong hai, ba tháng
Có những món quỹ một tháng không đủ: tai nghe tốt để học ngoại ngữ, đôi giày chạy cho câu lạc bộ, chuyến đi chơi xa cùng lớp. Cách gom an toàn là đặt tên cho món ngay từ đầu và ghi số tháng cần gom. Linh muốn một chiếc tai nghe chống ồn vừa phải để học bài ở phòng trọ ồn ào; Linh tính ra cần khoảng ba tháng quỹ vui, nên ba tháng đó không dùng quỹ cho món nào khác, niềm vui hằng tuần lấy từ thư viện, đi bộ và nấu ăn chung.
Trong lúc gom, hãy dùng thời gian để tìm hiểu kỹ món định mua: đọc đánh giá của người đã dùng lâu, hỏi bạn bè có món tương tự, mượn thử nếu được. Nhiều bạn sau ba tuần mượn thử đã đổi ý, chọn món rẻ hơn mà hợp hơn, phần dư để lại cho tháng sau. Thời gian gom vì thế không phải là chờ đợi khổ sở mà là thời gian chọn cho đúng.
Có ba quy tắc giữ cho việc gom không hỏng: không vay thêm để mua sớm, không rút tiền ăn để rút ngắn thời gian gom, và nếu giữa chừng có việc gấp thì quỹ gom được dùng cho việc gấp trước. Món tự thưởng có thể lùi, còn tiền ăn và tiền học thì không lùi được. Khi cuối cùng mang món về, bạn sẽ thấy nó đáng giá hơn hẳn một món mua ngay trong lúc hứng.
Khi thấy áy náy vì dùng tiền nhà gửi để vui
Nhiều bạn, nhất là bạn có gia đình làm nông hoặc lao động tự do, thấy có lỗi mỗi lần tiêu tiền cho bản thân. Cảm giác đó đáng tôn trọng, nhưng nếu để nó kéo dài thì bạn dễ rơi vào vòng nhịn rất lâu rồi tiêu một lần thật lớn. Một quỹ vui nhỏ, đều đặn, có giới hạn rõ ràng thực ra là cách tiêu có trách nhiệm hơn.
Một cách nhiều bạn thấy dễ chịu là nói thẳng với gia đình. Lần gọi điện về, bạn có thể kể: mỗi tháng con để riêng một ít để thỉnh thoảng đi ăn với bạn sau kỳ thi, phần còn lại con chia đủ cho học và ăn ở. Đa số cha mẹ yên tâm hơn khi biết con có kế hoạch, thay vì chỉ nghe con nói hết tiền. Nếu gia đình đang khó khăn, bạn có thể chuyển hẳn quỹ vui sang lấy từ tiền làm thêm.
Tự kiểm cuối tháng bằng ba câu: tháng này mình có phải xin thêm tiền không, có món nào mua xong thấy tiếc không, và có mốc học tập nào bị bỏ lỡ vì đi chơi không. Ba câu đều trả lời không thì quỹ vui của bạn đang vừa sức.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên không đi làm thêm thì có nên tự thưởng không?
Vẫn nên, nhưng quỹ nhỏ hơn, khoảng 2 đến 3 phần trăm tiền sinh hoạt, và ưu tiên những niềm vui có sẵn ở trường như thư viện, câu lạc bộ, sân thể thao. Món lớn thì gom nhiều tháng hoặc đợi dịp sinh nhật.
Tháng nào bị hụt tiền thì quỹ vui xử lý ra sao?
Khi hụt, quỹ vui là ngăn đầu tiên được rút ra bù cho ăn uống hoặc đi lại. Tháng đó bạn chỉ dùng niềm vui miễn phí. Đừng giữ quỹ vui trong khi phải vay tiền bạn để ăn.
Có nên gộp quỹ vui với bạn cùng phòng không?
Gộp được cho các hoạt động chung như nấu ăn, đi chơi gần, nhưng nên giữ một phần riêng. Quỹ chung dễ bị tiêu theo người thích chi nhất phòng, và bạn mất quyền chọn món cho chính mình.
Thưởng mình sau kỳ thi bằng món gì cho đáng?
Món đáng thường là thứ bạn dùng lâu hoặc trải nghiệm bạn nhớ lâu: một đôi giày đi bộ tốt, một chuyến đi gần cùng bạn bè, một bữa ăn ngon có hẹn trước. Tránh những món mua xong để trong tủ.
Làm sao từ chối bạn bè rủ đi chơi khi đang gom quỹ?
Nói ngắn và hẹn lại một lần cụ thể, ví dụ tuần này mình đang để dành, tuần sau mình đi nhé. Hoặc đề nghị một hoạt động rẻ hơn như nấu ăn chung, đi dạo. Bạn bè tốt thường hiểu.