Đang tiết kiệm mua nhà vẫn nên tự thưởng, nhưng ở mức nhỏ và cố định, khoảng 1 đến 2 phần trăm thu nhập, cộng với một món thưởng lớn hơn mỗi khi chạm một mốc tiến độ đã định sẵn, như mỗi khi gom thêm được một phần mười số tiền cần có. Không có phần thưởng nào, người ta dễ nản giữa đường rồi tiêu bung một lần lớn hơn cả tổng các lần thưởng nhỏ.
Mua nhà là mục tiêu kéo dài nhiều năm, dài hơn sức chịu đựng của đa số người nếu chỉ nhịn. Phần dưới đây đi qua cách định quỹ vui khi đang dồn tiền, bảng mốc thưởng theo phần trăm tiến độ, những niềm vui không tốn tiền phù hợp giai đoạn này, dấu hiệu bạn đang nhịn quá mức, và cách tự thưởng khi chạm đích mà không lẹm vào khoản sửa sang, dọn nhà.
Vì sao nhịn hoàn toàn thường hỏng việc
Hãy hình dung Phương, nhân viên kinh doanh ở Khánh Hoà, cùng chồng đặt mục tiêu gom đủ tiền mua một căn hộ nhỏ trong khoảng năm năm. Năm đầu tiên, hai vợ chồng cắt hết mọi khoản vui: không ăn ngoài, không đi chơi, không mua quần áo mới, sinh nhật cũng chỉ nấu ở nhà. Số tiền dành được tăng nhanh. Nhưng sang tháng thứ mười bốn, sau một tuần làm việc căng thẳng, Phương đặt một chuyến đi ba ngày với chi phí bằng gần hai tháng tiết kiệm. Chồng chị không trách, vì chính anh cũng đang thấy kiệt.
Chuyện như vậy rất thường gặp. Nhịn hoàn toàn trong thời gian ngắn thì được, nhưng với mục tiêu nhiều năm, cảm giác thiếu thốn tích lại tới một lúc bùng ra. Lần bùng đó thường tốn hơn nhiều so với việc cho mình những phần thưởng nhỏ đều đặn ngay từ đầu, và còn kèm theo cảm giác thất bại làm người ta muốn bỏ luôn kế hoạch.
Sau lần đó, hai vợ chồng Phương đổi cách: mỗi tháng để riêng một khoản rất nhỏ cho vui, và đặt sẵn các mốc thưởng theo tiến độ. Tốc độ gom tiền chậm hơn một chút so với năm đầu, nhưng họ không còn bùng lần nào nữa, và tổng số tiền sau ba năm lại nhiều hơn dự tính ban đầu.
Mốc thưởng theo phần trăm tiến độ
Chia số tiền cần gom thành mười phần bằng nhau. Mỗi khi gom thêm được một phần, bạn được một món thưởng. Bảng mẫu của Phương:
| Tiến độ | Món thưởng | Mức chi tương đối | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 10 phần trăm | một bữa ăn ngoài ở quán hai vợ chồng thích | bằng một bữa ăn ngoài | mốc đầu tiên, mừng vì đã bắt đầu |
| 20 đến 30 phần trăm | mỗi người một món nhỏ cho mình: sách, giày đi bộ | khoảng một ngày công mỗi người | chọn món dùng lâu |
| 40 phần trăm | chuyến đi trong ngày tới vùng lân cận | tiền xe và ăn uống | đi ngày thường cho vắng |
| 50 phần trăm | một đêm nghỉ ở chỗ gần nhà, không đi xa | khoảng hai ngày công | mốc nửa đường, đáng mừng nhất |
| 60 đến 80 phần trăm | mỗi mốc một món nhỏ hoặc một lớp học ngắn | khoảng một ngày công | giữ nhịp, không tăng mức |
| 90 phần trăm | bữa ăn mừng với người thân đã ủng hộ | bằng một bữa ăn ngoài cho cả nhóm | cảm ơn mọi người |
| Đủ 100 phần trăm | xem mục riêng phía dưới | theo kế hoạch đã định | không quyết lúc đang vui |
Mốc theo phần trăm có cái hay là không phụ thuộc thời gian. Tháng nào thu nhập tốt, mốc tới sớm. Tháng nào khó, mốc tới muộn, nhưng phần thưởng vẫn chờ đó. Nhìn bảng tiến độ đi dần lên cũng là một niềm vui riêng.
Định quỹ vui hằng tháng khi đang dồn tiền
Nhỏ nhưng cố định. Khoảng 1 đến 2 phần trăm thu nhập, chuyển vào ngăn riêng ngay ngày nhận lương, cùng lúc với khoản chuyển vào quỹ mua nhà. Đã có thì dùng, không áy náy.
Tháng khó thì giảm, không bỏ hẳn. Tháng có khoản chi bất ngờ, quỹ vui có thể giảm còn một nửa. Bỏ hẳn quá nhiều tháng là quay lại vòng nhịn rồi bung.
Dùng cho niềm vui đều đặn, không gom món lớn. Món lớn đã có mốc tiến độ lo. Quỹ hằng tháng dành cho một bữa ăn ngoài, một buổi xem phim, một chậu hoa. Nếu gom quỹ tháng để mua món lớn, bạn sẽ có cả hai lần thưởng và tổng chi vượt dự tính.
Không lấy từ quỹ mua nhà, kể cả tạm. Lấy tạm rồi tính bù là cách nhanh nhất để mục tiêu trôi xa. Quỹ mua nhà nên để ở chỗ khó rút, tách hẳn khỏi tài khoản chi tiêu.
Cả hai vợ chồng cùng có, bằng nhau. Nếu chỉ một người được tiêu cho mình còn người kia nhịn, người nhịn sẽ thấy thiệt và dễ nản trước.
Niềm vui không tốn tiền cho giai đoạn dồn tiền
Phần lớn ngày trong những năm tiết kiệm sẽ dựa vào niềm vui không tốn tiền. Danh sách dưới đây hợp với giai đoạn này, nhiều món còn chuẩn bị cho cuộc sống ở nhà mới:
- Học nấu những món ăn ngoài hay gọi, mỗi tuần một món; sau này về nhà mới đã có sẵn tay nghề.
- Đi xem nhà mẫu, đi dạo các khu mình định mua vào cuối tuần để tìm hiểu đường đi, chợ, trường, công viên.
- Tự làm một cuốn sổ ý tưởng cho căn nhà tương lai: dán ảnh cắt từ tạp chí cũ, vẽ phác cách bày phòng.
- Trồng cây trong chậu ở phòng trọ, chọn loại về sau mang sang nhà mới được.
- Đi bộ, chạy bộ, đạp xe ở bờ biển hoặc công viên vào sáng sớm.
- Mượn sách ở thư viện, đổi sách với bạn bè.
- Mời bạn bè tới phòng trọ nấu ăn chung, mỗi người mang một món.
- Học một nghề tay nhỏ để sau tự làm cho nhà: sơn lại đồ gỗ, khâu rèm, sửa ống nước cơ bản.
Phương nói những buổi đi dạo khu định mua nhà là thứ hai vợ chồng mong nhất mỗi tuần. Vừa không tốn tiền, vừa thấy mục tiêu cụ thể hơn, vừa giúp họ loại bớt được hai khu không hợp trước khi tới lúc xuống tiền.
Quy đổi món muốn mua ra số ngày tiến độ
Một công cụ nhỏ giúp bạn quyết nhanh mà không áy náy là quy đổi giá món muốn mua ra số ngày tiết kiệm. Làm như sau:
- Lấy số tiền bạn chuyển vào quỹ mua nhà mỗi tháng, chia cho ba mươi, được số tiền tiết kiệm mỗi ngày.
- Lấy giá món muốn mua chia cho số tiền mỗi ngày đó, được số ngày tiến độ mà món này sẽ lấy đi nếu rút từ quỹ mua nhà.
- Tự hỏi: mình có sẵn lòng lùi ngày dọn vào nhà mới thêm chừng đó ngày vì món này không.
- Nếu câu trả lời là có, và món nằm trong quỹ vui, cứ mua mà không cần nghĩ thêm.
- Nếu câu trả lời là không, ghi món đó vào danh sách chờ cho mốc tiến độ tiếp theo.
- Sau mỗi mốc, mở danh sách chờ ra xem, thường một nửa số món đã không còn muốn nữa.
Phương dùng cách này cho một chiếc túi xách chị thích. Quy ra, nó tương đương khoảng ba tuần tiến độ. Chị quyết định không mua lúc đó, ghi vào danh sách chờ cho mốc 50 phần trăm. Tới mốc, chị chọn đêm nghỉ ở chỗ gần nhà thay vì chiếc túi, vì thấy vui hơn khi đi cùng chồng. Quy đổi không phải để cấm, mà để thấy rõ cái giá thật của món mình muốn.
Dấu hiệu bạn đang nhịn quá mức
Tiết kiệm mạnh là tốt, nhưng có những dấu hiệu cho thấy bạn đang đi tới chỗ dễ bùng. Gặp từ hai dấu hiệu trở lên thì nên tăng nhẹ quỹ vui:
- Bạn thấy cáu khi người khác nói về chuyện đi chơi, ăn uống.
- Bạn từ chối mọi lời mời gặp bạn bè, kể cả những buổi không tốn tiền.
- Bạn bắt đầu tính tiền trong đầu cho mọi thứ, kể cả món rất nhỏ, và thấy mệt vì điều đó.
- Hai vợ chồng cãi nhau về tiền nhiều hơn trước.
- Bạn hay nghĩ tới việc bỏ hẳn kế hoạch mua nhà.
- Bạn từng có một lần tiêu bung lớn trong vài tháng gần đây.
Tăng quỹ vui từ 1 lên 2 phần trăm chỉ làm mục tiêu chậm lại vài tháng trên quãng đường nhiều năm, nhưng giúp bạn đi hết quãng đường đó. Một kế hoạch chậm mà giữ được tốt hơn một kế hoạch nhanh mà bỏ dở. Nếu thấy dấu hiệu ở cả hai vợ chồng, hai người nên cùng chọn một mốc thưởng sớm hơn dự kiến, ví dụ dời món thưởng của mốc kế tiếp lên ngay tháng này.
Tự thưởng khi chạm đích mà không lẹm tiền dọn nhà
Ngày gom đủ tiền mua nhà là ngày rất dễ tiêu mạnh tay. Cảm giác nhẹ nhõm sau nhiều năm làm người ta muốn thưởng mình thật lớn. Nhưng ngay sau khi mua nhà luôn có hàng loạt khoản phải chi: phí giấy tờ, sửa sang, đồ dùng cơ bản, tiền chuyển nhà. Nhiều người dùng tiền thưởng vào đây rồi phải chật vật mấy tháng đầu ở nhà mới.
Cách an toàn là định trước phần thưởng chạm đích ngay từ lúc lập kế hoạch, và tính nó vào tổng số tiền cần gom, cùng với khoản dọn nhà. Phương và chồng thống nhất từ năm đầu: khi đủ tiền, phần thưởng là một bữa tối ăn mừng với hai bên gia đình, và mỗi người được chọn một món cho căn nhà mới mà mình mong nhất, chị chọn một bộ nồi tốt, anh chọn một chiếc ghế đọc sách. Những món đó đã nằm trong kế hoạch nên không ai phải áy náy.
Chuyến đi xa hay món lớn hơn thì nên để sau khi đã ở ổn định nhà mới vài tháng, khi biết rõ chi phí sinh hoạt mới là bao nhiêu. Lúc đó, quỹ vui hằng tháng có thể tăng trở lại mức bình thường, và bạn có thể bắt đầu gom cho một mục tiêu nhỏ hơn, vui hơn.
Câu hỏi thường gặp
Đang tiết kiệm mua nhà thì quỹ tự thưởng bao nhiêu là hợp lý?
Khoảng 1 đến 2 phần trăm thu nhập mỗi tháng cho niềm vui đều đặn, cộng các món thưởng theo mốc tiến độ đã tính sẵn. Mức này đủ để không nản mà không làm mục tiêu chậm đi đáng kể.
Có nên rút tạm quỹ mua nhà để đi chơi rồi bù sau không?
Không nên. Lấy tạm là cách nhanh nhất để mục tiêu trôi xa, vì khoản bù thường bị dời mãi. Nếu thấy cần đi chơi, hãy gom từ quỹ vui vài tháng hoặc đợi tới mốc tiến độ tiếp theo.
Hai vợ chồng khác nhau về mức tiết kiệm thì làm sao?
Thống nhất tổng số tiền góp vào quỹ mua nhà mỗi tháng trước, sau đó mỗi người có quỹ vui bằng nhau. Người muốn tiết kiệm nhiều hơn có thể góp thêm từ quỹ vui của mình, nhưng không ép người kia làm theo.
Mốc thưởng nên chia theo thời gian hay theo số tiền?
Theo số tiền, như mỗi khi gom được thêm một phần mười, vì nó gắn với tiến độ thật. Mốc theo thời gian dễ làm bạn thưởng ngay cả khi tháng đó gần như không để dành được gì.
Đã đủ tiền mua nhà thì có nên thưởng mình một chuyến đi xa ngay không?
Nên đợi vài tháng sau khi đã dọn vào và biết rõ chi phí sinh hoạt mới. Ngay sau khi mua nhà thường có nhiều khoản sửa sang và đồ dùng phải chi, chuyến đi lúc đó dễ làm bạn hụt tiền.