Nếu bạn là người đàn ông thấy tự thưởng là phí tiền, cách dễ bắt đầu nhất là nâng cấp một món mình dùng mỗi ngày đã cũ, chọn loại bền và sửa được, rồi tính giá chia trên mỗi lần dùng; khi thấy món tốt làm ngày làm việc dễ chịu hơn, tự thưởng sẽ không còn giống tiêu hoang. Quỹ chỉ cần khoảng 2 đến 3 phần trăm thu nhập, đủ để mỗi vài tháng thay một món.
Nhiều người đàn ông, nhất là ở tuổi trung niên làm nghề kỹ thuật, nghề tay chân, có nếp chỉ mua khi đồ hỏng hẳn, còn mua vì thích là chuyện của người khác. Nếp đó giúp tiết kiệm, nhưng cũng làm họ dùng đồ kém chất lượng hằng ngày suốt nhiều năm. Bài này đi qua cách nghĩ lại về tự thưởng theo kiểu thực dụng, bảng các món đáng nâng cấp, cách tính giá mỗi lần dùng, và những sở thích hợp tuổi.
Vì sao nhiều đàn ông thấy tự thưởng là chuyện không cần
Hãy hình dung anh Hùng, bốn mươi hai tuổi, kỹ sư giám sát công trình ở Quảng Ngãi. Anh đi làm từ sáng sớm, ăn trưa ở lán, chiều về muộn. Chiếc ba lô anh đeo đã sờn quai từ ba năm nay, đôi giày bảo hộ mòn đế, con dao ở nhà cùn tới mức vợ phải nhờ hàng xóm mài. Anh không thiếu tiền để thay, chỉ là anh luôn nghĩ đồ còn dùng được là được, tiền nên để cho con học.
Có vài lý do khiến nhiều người đàn ông giống anh Hùng. Một là được dạy từ nhỏ rằng đàn ông lo cho nhà trước, nghĩ cho mình là ích kỷ. Hai là hay đánh đồng tự thưởng với những thứ hào nhoáng như đồ hiệu, đồng hồ đắt, trong khi thấy mình không hợp với những thứ đó. Ba là ngại nói ra mình muốn gì, vì sợ bị coi là tiêu hoang.
Thực ra tự thưởng không nhất thiết là món hào nhoáng. Với người thực dụng, phần thưởng hợp nhất chính là được dùng đồ tốt mỗi ngày: chiếc ba lô không đứt quai giữa đường, đôi giày không làm đau chân sau mười tiếng đứng ở công trường, con dao cắt một nhát là đứt. Những thứ đó không phô trương, nhưng người dùng cảm nhận rõ mỗi ngày, và chính anh Hùng sau khi thay ba lô đã nói câu: biết vậy thay từ lâu.
Món dùng mỗi ngày đáng nâng cấp
Bảng dưới đây xếp những món đàn ông đi làm hay dùng hằng ngày nhưng thường để cũ quá lâu. Cột cuối là cách nhận ra đã tới lúc thay.
| Món | Dùng bao lâu mỗi ngày | Nên chọn thế nào | Dấu hiệu nên thay |
|---|---|---|---|
| Giày đi làm hoặc giày bảo hộ | cả ngày | đúng chuẩn an toàn của nghề, đế êm, vừa chân lúc chiều | đế mòn lệch, tối về đau gót |
| Ba lô hoặc túi đi làm | mỗi lượt đi về | quai đệm dày, đường may chắc, khoá kéo tốt, chống nước nhẹ | quai sờn, khoá kẹt, đáy thủng |
| Áo khoác đi xe máy | mỗi lượt đi về | chống gió, chống nắng, có dải phản quang | rách đường may, bạc màu không còn che nắng |
| Gối ngủ | cả đêm | độ cao hợp tư thế ngủ, vỏ tháo giặt được | xẹp lún, sáng dậy mỏi cổ |
| Con dao bếp và đá mài | mỗi bữa nấu | thép tốt, cán chắc, kèm đá mài để tự giữ bén | cắt phải cưa đi cưa lại |
| Bộ đồ nghề cầm tay ở nhà | mỗi lần sửa đồ | ít món nhưng tốt: tua vít, kìm, cờ lê vừa tay | đầu vít toè, kìm lỏng khớp |
Anh Hùng chọn mỗi quý một món theo thứ tự trên. Không món nào trong đây là đắt đỏ, đa số nằm trong khoảng một đến vài ngày công. Điều khác biệt là anh chủ động thay khi thấy dấu hiệu, thay vì đợi tới lúc đứt quai giữa đường mới chạy đi mua vội món đầu tiên thấy được.
Tính giá mỗi lần dùng trước khi quyết
Người thực dụng thường dễ chấp nhận chi tiêu khi thấy con số hợp lý. Cách tính giá mỗi lần dùng giúp so một món tốt với một món rẻ một cách công bằng:
- Ước số lần bạn sẽ dùng món đó trong một năm. Giày đi làm khoảng ba trăm ngày, dao bếp có khi hơn bảy trăm bữa.
- Ước số năm món đó dùng được nếu giữ gìn bình thường. Món tốt thường bền gấp đôi, gấp ba món rẻ.
- Nhân hai số đó với nhau để ra tổng số lần dùng.
- Lấy giá món chia cho tổng số lần dùng, được giá mỗi lần dùng.
- Làm tương tự với món rẻ hơn, rồi so. Thường món tốt ra giá mỗi lần thấp hơn hoặc gần bằng, mà dùng dễ chịu hơn hẳn.
- Cộng thêm một yếu tố không tính được bằng tiền: mỗi lần dùng, bạn thấy dễ chịu hay bực mình.
Cách tính này không phải để biện minh cho mọi món đắt. Nếu bạn chỉ dùng một món vài lần mỗi năm, giá mỗi lần sẽ rất cao, và đó là dấu hiệu nên mượn, thuê hoặc chọn loại vừa phải. Phép tính chỉ cho bạn thấy món nào đáng, còn bạn vẫn là người quyết.
Chọn món sửa được thay vì món dùng một lần
Đường may và đinh tán thay vì chỉ dán keo. Giày, túi, ba lô có đường may chắc hoặc đinh tán thì khi bung có thể mang ra thợ sửa. Món chỉ dán keo khi bong thường phải bỏ.
Phụ tùng thay được. Đồ nghề có đầu vít thay được, bình giữ nhiệt có ron nắp bán riêng, quạt có cánh mua lẻ được. Hỏng một phần không phải bỏ cả món.
Chất liệu đơn giản, dễ bảo dưỡng. Da thật lau được, vải dày giặt được, thép không gỉ mài lại được. Những món này càng dùng càng thuận tay.
Có bảo hành rõ ràng. Hỏi kỹ bảo hành bao lâu, ở đâu, áp dụng cho lỗi gì. Giữ hoá đơn và phiếu bảo hành trong một chiếc túi riêng ở nhà.
Có thợ sửa gần nhà. Trước khi mua món lớn như xe đạp, máy móc nhỏ, xem thử quanh nhà có thợ sửa loại đó không. Món tốt mà không ai sửa được thì cũng nhanh thành đồ bỏ.
Sở thích hợp tuổi trung niên mà không tốn kém
Ngoài đồ dùng, sở thích là phần thưởng bền nhất cho người đàn ông ở tuổi bốn mươi, năm mươi. Không ít người cả đời chỉ có công việc, tới khi về hưu mới thấy mình không biết làm gì với thời gian rảnh. Bắt đầu một sở thích từ tuổi trung niên vừa có cái để mong mỗi cuối tuần, vừa chuẩn bị cho những năm sau.
Những sở thích hợp với người thực dụng thường có sản phẩm cầm nắm được: làm mộc nhỏ, sửa xe đạp cũ, trồng cây cảnh, nuôi cá, câu cá, nấu một món thật giỏi, đan lưới, sửa đồ điện cho hàng xóm. Chúng không cần đầu tư lớn ban đầu, có thể bắt đầu bằng đồ nghề sẵn có rồi mua thêm từng món khi đã chắc mình theo được.
Anh Hùng chọn sửa xe đạp cũ. Cuối tuần anh mua lại một chiếc xe đạp cũ giá rẻ từ hàng xóm, tháo ra lau dầu, thay má phanh, bơm lốp, rồi cho con trai đi học. Chiếc thứ hai anh sửa xong tặng cho cháu ở quê. Mỗi món đồ nghề mới anh mua cho việc này đều là một phần thưởng anh thấy xứng đáng, vì nó tạo ra thứ dùng được. Quan trọng là chọn sở thích vì mình thích, không vì thấy người khác đang chơi.
Câu tự hỏi giúp bỏ nếp chỉ mua khi đồ hỏng
Nếp chỉ mua khi hỏng có mặt tốt và mặt không tốt. Trước khi tiếp tục dùng một món đã quá cũ, hãy hỏi:
- Món này có làm mình đau, mỏi hoặc mất thời gian mỗi ngày không?
- Nếu nó hỏng giữa lúc đang làm, mình sẽ phải mua vội một món kém hơn không?
- Mình có đang dùng món kém chỉ vì ngại nói với vợ con là mình muốn thay không?
- Mình có sẵn lòng mua món này cho con hoặc cho vợ nếu họ cần không? Nếu có, sao không cho chính mình?
- Số tiền thay món này có ảnh hưởng tới khoản để dành hay học phí của con không?
- Mình đã dùng món cũ này bao nhiêu năm, và đã tiết kiệm được gì nhờ nó?
Nếu câu thứ năm trả lời là không, và có ít nhất một câu khác trả lời là có, đó là lúc nên thay. Nói với gia đình một câu ngắn: anh định thay đôi giày đi làm, đôi cũ mòn rồi. Hầu hết người nhà sẽ ủng hộ, vì họ đã thấy đôi giày đó mòn từ lâu.
Nói với gia đình về khoản cho riêng mình
Với nhiều người đàn ông, phần khó nhất không phải chọn món mà là mở lời. Họ quen là người đưa tiền về và để vợ lo chi tiêu, nên việc giữ lại một khoản cho mình nghe như đang lấy bớt của nhà. Kết quả là hoặc không bao giờ tiêu cho mình, hoặc tiêu lén rồi áy náy. Cả hai đều không tốt cho chuyện tiền bạc trong nhà về lâu dài.
Cách anh Hùng làm là nói đúng vào việc cụ thể, không nói chung chung. Anh không nói anh cần quỹ riêng, mà nói: mỗi tháng anh để ra một ít, khoảng bằng hai bữa ăn ngoài của cả nhà, để mỗi vài tháng thay một món đồ đi làm cho tử tế, đôi giày này mòn rồi, cái ba lô cũng sắp đứt quai. Vợ anh đồng ý ngay, còn đề nghị tăng thêm một chút. Khi lời đề nghị gắn với nhu cầu thấy được, người nhà dễ hiểu hơn nhiều.
Nếu vợ cũng chưa có khoản riêng, hãy đề nghị cả hai cùng có, bằng nhau. Việc này biến quỹ riêng từ đặc quyền thành luật chung của gia đình. Và nếu con đã lớn, cho con thấy bố cũng chọn đồ cẩn thận, chăm giữ đồ, có sở thích riêng, cũng là một bài học tốt hơn mọi lời dạy về tiết kiệm.
Câu hỏi thường gặp
Đàn ông có nên tự thưởng không hay chỉ nên lo cho gia đình?
Lo cho gia đình và tự thưởng không loại trừ nhau. Một khoản nhỏ, khoảng 2 đến 3 phần trăm thu nhập, dùng cho đồ dùng tốt và sở thích giúp bạn làm việc bền sức hơn, và đó cũng là cách lo cho gia đình về lâu dài.
Thay đồ còn dùng được có phải là lãng phí không?
Nếu món cũ đã làm bạn đau, mỏi hoặc mất thời gian mỗi ngày, việc thay là hợp lý. Món cũ còn dùng được thì tặng lại người cần, hoặc giữ làm dự phòng, như vậy không lãng phí.
Làm sao biết món đắt hơn có thật sự tốt hơn?
Xem chất liệu, đường may, khả năng sửa chữa và bảo hành, không chỉ nhìn giá. Hỏi người làm cùng nghề đang dùng món tương tự lâu năm, đọc đánh giá của người dùng trên một năm.
Sở thích nào hợp với đàn ông bận rộn?
Những sở thích chia nhỏ được theo buổi như sửa xe đạp, trồng cây, nấu ăn, câu cá ở hồ gần nhà, chạy bộ. Không cần một ngày trọn, chỉ cần vài giờ cuối tuần là đã có tiến triển.
Có nên mua đồng hồ, đồ hiệu để tự thưởng không?
Nếu bạn thật sự thích và dùng thường xuyên, đó là lựa chọn của bạn, nhưng phải gom bằng quỹ đã có, không vay. Với người thực dụng, đa số thấy đồ dùng tốt hằng ngày đem lại cảm giác đáng tiền hơn.