Giá mỗi lần dùng bằng tổng tiền bạn bỏ ra cho món đồ trong suốt thời gian dùng (giá mua cộng chi phí duy trì, trừ phần bán lại được) chia cho số lần bạn thật sự dùng nó. Con số này cho thấy một đôi giày tốt mang ba buổi mỗi tuần có thể rẻ hơn một chiếc áo đẹp chỉ mặc vài lần mỗi năm, dù giá mua cao gấp đôi.
Phép tính đơn giản nhưng dễ sai ở hai chỗ: đếm số lần dùng theo mong muốn thay vì theo thói quen thật, và quên các khoản chi đi kèm. Phần dưới đây có công thức đầy đủ, bảng ví dụ quy theo đơn vị "bữa ăn ngoài", cách ước số lần dùng cho sát, và khi nào không nên dùng thước đo này.
Công thức đầy đủ và cách đọc kết quả
Công thức gồm bốn thành phần: giá mua trọn gói, chi phí duy trì trong suốt thời gian dùng, phần tiền bán lại được khi không dùng nữa, và số lần dùng thực tế. Giá mỗi lần dùng bằng giá mua cộng chi phí duy trì, trừ phần bán lại, rồi chia cho số lần dùng.
Chi phí duy trì là thứ hay bị bỏ qua nhất. Máy pha cà phê cần hạt cà phê và bộ lọc. Xe đạp cần thay săm lốp, bảo dưỡng định kỳ. Giày da cần xi đánh và thay đế. Một món giá mua thấp nhưng duy trì tốn kém có thể đắt hơn món giá cao mà gần như không tốn gì thêm.
Để so dễ, bạn không cần dùng tiền thật. Hãy quy mọi thứ theo một đơn vị quen thuộc như "một bữa ăn ngoài". Món giá bằng sáu bữa ăn ngoài, dùng ba trăm lần, thì mỗi lần dùng tốn khoảng một phần năm mươi bữa ăn. Quy như vậy giúp bạn so được giữa các món rất khác nhau mà không bị con số lớn làm choáng.
Cách đọc kết quả: giá mỗi lần dùng càng thấp, món càng đáng tiền xét về mặt sử dụng. Nhưng đó chỉ là một chiều. Một món có giá mỗi lần dùng thấp mà bạn không thích dùng vẫn là món mua sai. Thước đo này giúp loại bớt lựa chọn, không quyết định thay bạn.
Bảng ví dụ quy theo đơn vị bữa ăn ngoài
Các con số dưới đây là ví dụ minh hoạ cho cách tính, quy theo đơn vị một bữa ăn ngoài bình thường. Món cụ thể của bạn sẽ khác, quan trọng là cách đặt từng cột.
| Món | Giá mua | Duy trì cả thời gian dùng | Số lần dùng thực tế | Mỗi lần dùng khoảng |
|---|---|---|---|---|
| Đôi giày đi bộ tốt | 6 bữa | Gần như không | 3 lần mỗi tuần trong 2 năm, khoảng 300 lần | Một phần năm mươi bữa |
| Chiếc váy dự tiệc | 5 bữa | 1 bữa giặt khô | 4 lần mỗi năm trong 3 năm, khoảng 12 lần | Một nửa bữa |
| Máy pha cà phê gia đình | 20 bữa | Hạt và bộ lọc, cộng thêm khá nhiều | Mỗi ngày làm việc trong 3 năm, khoảng 700 lần | Thấp, nhưng phải cộng tiền hạt mỗi lần |
| Bộ đồ tập thể thao | 3 bữa | Gần như không | Phụ thuộc bạn tập thật mấy buổi | Từ rất thấp đến rất cao |
| Máy chơi trò chơi cầm tay | 15 bữa | Tiền mua trò chơi mới | Dày lúc đầu, thưa dần sau vài tháng | Thay đổi lớn theo thói quen |
Hai hàng cuối cho thấy điểm yếu của phép tính: số lần dùng không cố định. Với đồ tập, nó phụ thuộc vào việc bạn có giữ được lịch tập. Với đồ giải trí, nó thường cao ở tháng đầu rồi giảm dần. Khi số lần dùng còn mù mờ, phép tính chỉ đáng tin bằng ước đoán của bạn.
Ước số lần dùng cho sát thực tế
Đây là bước quyết định độ đúng của cả phép tính. Năm bước dưới đây giúp tránh lối đếm theo mong muốn.
- Tìm thói quen hiện có gần nhất với món đó. Muốn mua giày chạy, đếm xem tháng qua bạn đã chạy hay đi bộ mấy buổi bằng đôi giày cũ.
- Lấy số buổi thật đó làm cơ sở, không lấy số buổi bạn định làm khi có đồ mới.
- Ước thời gian món dùng được: theo độ bền thường thấy, theo thời gian bảo hành, và theo việc nó có lỗi mốt nhanh không.
- Nhân số lần mỗi tuần hoặc mỗi tháng với thời gian dùng, rồi trừ đi khoảng một phần tư cho những tuần ốm, đi xa, bận việc.
- Nếu món đó gắn với một thói quen bạn chưa từng có, chia đôi kết quả. Thói quen mới thường giữ được ít hơn dự định.
Bước năm nghe khắt khe, nhưng nó phản ánh đúng chuyện hay gặp: rất nhiều đồ tập, nhạc cụ, dụng cụ làm vườn được mua kèm lời hứa sẽ dùng mỗi ngày, rồi dùng chưa tới mười lần. Chia đôi không phải để bi quan, mà để món bạn chọn vẫn đáng tiền kể cả khi bạn chỉ giữ được một nửa lời hứa.
Tình huống: chị Hạnh chọn giữa ba món
Chị Hạnh là kế toán ở Hải Phòng, vừa xong đợt quyết toán cuối năm và muốn tự thưởng một món tầng vừa. Chị phân vân giữa ba món: một đôi giày đi bộ tốt vì chị đi bộ quanh hồ ba buổi mỗi tuần, một chiếc váy đẹp cho các buổi tiệc cuối năm, và một chiếc máy xay sinh tố cầm tay để làm đồ uống buổi sáng.
Chị làm phép tính theo đơn vị bữa ăn ngoài. Giày giá cao nhất nhưng chị đã có thói quen đi bộ đều nên số lần dùng chắc chắn, mỗi lần dùng rất rẻ. Váy rẻ hơn nhưng chị chỉ dự khoảng bốn buổi tiệc mỗi năm, mỗi lần mặc tốn gần nửa bữa ăn. Máy xay thì chị chưa từng có thói quen làm sinh tố buổi sáng, nên chị chia đôi số lần dùng dự kiến, và tính thêm tiền trái cây, kết quả không rẻ như chị tưởng.
Chị chọn đôi giày. Nhưng chị không gạch chiếc váy: chị nhận ra niềm vui của nó nằm ở cảm giác trong buổi tiệc, thứ phép tính không đo được. Chị để váy cho dịp sinh nhật, và bỏ máy xay khỏi danh sách cho đến khi tự làm sinh tố bằng máy xay cũ của mẹ được một tháng.
Cách chị Hạnh dùng phép tính đáng học: không để con số quyết định tất cả, mà dùng nó để xếp thứ tự và phát hiện món dựa trên thói quen chưa có.
Những chỗ hay tính sai
Đếm số lần dùng theo lý thuyết. Món có thể dùng mỗi ngày không có nghĩa là bạn sẽ dùng mỗi ngày. Hãy đếm theo thói quen đã có, như ở phần trên.
Quên chi phí duy trì. Đồ cần nguyên liệu, cần thay phụ tùng, cần đăng ký dịch vụ đi kèm có thể làm giá mỗi lần dùng tăng gấp nhiều lần. Ghi hết ra trước khi so.
Kéo thời gian dùng quá dài. Đồ điện tử, quần áo theo mốt, đồ chơi công nghệ thường bị thay sớm hơn tuổi thọ thật vì bạn chán hoặc vì có bản mới. Lấy thời gian bạn từng giữ món tương tự, không lấy tuổi thọ in trên hộp.
Bỏ qua phần bán lại. Đồ giữ giá như xe đạp tốt, máy ảnh, nhạc cụ có thể bán lại một phần đáng kể. Trừ phần này đi, giá mỗi lần dùng thấp hơn khá nhiều so với món cùng giá nhưng không bán lại được.
Dùng phép tính để biện minh. Có người tính ra món đắt "chỉ tốn vài đồng mỗi lần" để thuyết phục chính mình, trong khi tổng tiền vẫn vượt tầng ngân sách. Giá mỗi lần dùng thấp không cho phép vượt mốc tầng lớn của bạn.
Mẫu ghi để tự tính trong năm phút
Chép mẫu dưới đây vào ghi chú, mỗi món một mẫu. Khi so hai ba món, đặt các mẫu cạnh nhau là thấy ngay món nào đáng xếp trước.
- Tên món và giá mua trọn gói, quy ra số bữa ăn ngoài hoặc số ngày công.
- Chi phí duy trì trong suốt thời gian dùng: nguyên liệu, phụ tùng, bảo dưỡng, dịch vụ đi kèm.
- Phần bán lại ước tính khi không dùng nữa; không chắc thì ghi bằng không.
- Thói quen hiện có liên quan và số lần mỗi tuần hoặc mỗi tháng theo thực tế tháng qua.
- Thời gian dùng ước tính, theo kinh nghiệm giữ món tương tự trước đây.
- Số lần dùng sau khi trừ một phần tư, và chia đôi nếu là thói quen mới.
- Kết quả: giá mỗi lần dùng, kèm một dòng ghi chú về niềm vui mà con số không đo được.
Dòng cuối là để phép tính không lấn át cảm nhận. Hai món có giá mỗi lần dùng gần nhau thì dòng ghi chú đó thường là thứ quyết định. Giữ lại các mẫu đã tính, sau một năm so với số lần dùng thật, bạn sẽ biết mình hay ước lạc quan hay bi quan và chỉnh lại cho lần sau.
Khi nào giá mỗi lần dùng không phải thước đo đúng
Có ba loại món tự thưởng mà phép tính này đo sai bản chất. Loại đầu là trải nghiệm một lần: một chuyến đi, một buổi hoà nhạc, một bữa ăn đặc biệt. Bạn chỉ "dùng" nó một lần, nhưng kỷ niệm thì kéo dài nhiều năm. Với trải nghiệm, hỏi "mình sẽ nhớ nó trong bao lâu" hữu ích hơn hỏi "mình sẽ dùng mấy lần".
Loại thứ hai là món mang ý nghĩa kỷ niệm: chiếc đồng hồ mua vào năm đi làm thứ mười, cuốn sách khổ lớn của tác giả bạn yêu thích. Giá trị của chúng nằm ở câu chuyện đi kèm, và bạn có thể giữ chúng cả đời dù ít khi dùng.
Loại thứ ba là món nâng chất lượng một việc bạn làm mỗi ngày nhưng khó đếm, như chiếc gối hợp cổ, bộ ga mát. Bạn dùng nó mỗi đêm, giá mỗi lần dùng gần như bằng không, nên phép tính lúc nào cũng nói "đáng". Với những món này, câu hỏi đúng là chất lượng có khác biệt thật không, chứ không phải số lần dùng.
Nói ngắn gọn, giá mỗi lần dùng hợp nhất cho đồ dùng có tần suất rõ ràng: giày, túi, dụng cụ, đồ bếp, đồ tập. Với trải nghiệm và kỷ niệm, hãy dùng thước khác.
Câu hỏi thường gặp
Giá mỗi lần dùng bao nhiêu thì được coi là đáng?
Không có ngưỡng chung. Cách dễ nhất là so với một khoản chi lặp lại quen thuộc, như một ly đồ uống hay một bữa ăn ngoài. Nếu mỗi lần dùng tốn ít hơn hẳn khoản đó, món thường đáng tiền về mặt sử dụng.
Có cần tính chính xác bằng tiền không?
Không cần. Quy theo đơn vị bữa ăn ngoài hay ngày công là đủ để so các món với nhau. Phép tính để so sánh, không phải để báo cáo, nên ước gần đúng là được.
Đồ rẻ hỏng nhanh và đồ đắt dùng lâu, tính thế nào?
Tính tổng số lần dùng của cả hai trong cùng một khoảng thời gian, kể cả việc phải mua lại đồ rẻ nhiều lần. Đồ rẻ phải thay ba lần thường không còn rẻ khi cộng hết lại.
Món tự thưởng để vui thôi thì có cần tính không?
Không bắt buộc. Món nhỏ để vui có thể bỏ qua phép tính. Nên tính với món tầng vừa và tầng lớn, nhất là món gắn với một thói quen bạn chưa có.
Giá bán lại ước thế nào khi chưa từng bán đồ cũ?
Xem các tin rao bán đồ đã qua sử dụng cùng loại để biết mức giá phổ biến. Nếu không chắc, cứ coi như bán lại bằng không. Ước thấp an toàn hơn ước cao.
Giá mỗi lần dùng có áp dụng cho dịch vụ trả theo tháng không?
Có, và rất hữu ích. Lấy phí mỗi tháng chia cho số lần bạn thực sự dùng trong tháng. Nhiều dịch vụ trông rẻ nhưng tính ra mỗi lần dùng đắt hơn trả lẻ, vì số lần dùng thật rất ít.