TuThuong.comTự Thưởng
Chọn món theo mức ngân sách

Ngân sách tự thưởng bao nhiêu là vừa: ba tầng nhỏ, vừa, lớn tính theo thu nhập

Chia món tự thưởng thành ba tầng theo tỷ lệ thu nhập: món nhỏ bằng một bữa ăn ngoài, món vừa khoảng một ngày công, món lớn để dành vài tháng.

Young Vietnamese woman sorting small paper envelopes of savings into three neat piles on a wooden desk, seen from behind, overhead angle, soft morning window light

Ngân sách tự thưởng vừa sức là ngân sách tính theo thu nhập của chính bạn, chia ba tầng: món nhỏ cỡ một bữa ăn ngoài (dưới khoảng 2% thu nhập tháng), món vừa cỡ một ngày công (khoảng 3–5%), và món lớn phải để dành vài tháng (từ khoảng 15% thu nhập tháng trở lên). Cách chia này không đưa ra con số chung cho mọi người, vì cùng một món, với người này là món nhỏ, với người khác là món lớn.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ mỗi tầng đi kèm một nhịp riêng: món nhỏ có thể vài lần mỗi tháng, món vừa vài lần mỗi năm, món lớn một hai lần mỗi năm và luôn có thời gian chờ. Phần dưới đây giúp bạn tính mốc cho mình, xếp món vào đúng tầng, và biết khi nào được phép phá lệ.

Vì sao đo bằng tỷ lệ thu nhập chứ không bằng con số

Một người nhận lương đều mỗi tháng và một người làm tự do có tháng nhiều tháng ít sẽ cảm nhận cùng một khoản chi rất khác nhau. Nếu đặt luật "mỗi món tự thưởng không quá một con số cố định", người thu nhập thấp sẽ thấy luật quá rộng, còn người thu nhập cao thấy quá chật và bỏ luôn. Tỷ lệ thì co giãn theo bạn: khi thu nhập tăng, mốc tự nâng lên; khi thu nhập giảm, mốc tự hạ xuống mà không cần ai nhắc.

Có hai thước đo dễ hình dung nhất. Thước thứ nhất là một bữa ăn ngoài — bữa ăn bình thường bạn hay ăn khi đi làm hoặc đi học, không phải bữa tiệc. Thước thứ hai là một ngày công — lấy thu nhập tháng chia cho số ngày làm việc thực tế. Người làm 24 ngày một tháng thì một ngày công vào khoảng 4% thu nhập tháng; người làm 22 ngày thì nhỉnh hơn một chút. Hai thước này giúp bạn quy đổi món đồ ra công sức đã bỏ ra, thay vì nhìn con số trên phiếu tính tiền rồi thấy "cũng không nhiều".

Thu nhập để tính là phần thực nhận sau khi trừ các khoản bắt buộc như bảo hiểm và thuế. Nếu bạn đang gửi tiền về cho gia đình đều đặn hay đang trả một khoản nợ cũ, hãy trừ luôn phần đó ra trước khi tính. Con số còn lại mới là phần bạn thật sự tự quyết được.

Bảng ba tầng: tỷ lệ, nhịp và kiểu món

Bảng dưới là khung tham khảo. Bạn có thể dịch mốc lên xuống một chút, nhưng nên giữ khoảng cách giữa ba tầng để mỗi tầng có cảm giác khác nhau.

TầngMốc tương đốiNhịp gợi ýKiểu món hay gặpThời gian chờ trước khi mua
NhỏBằng hoặc dưới một bữa ăn ngoài, thường dưới 2% thu nhập thángVài lần mỗi thángLy đồ uống ngon, bó hoa nhỏ, cuốn sổ, hộp bánh, vé xem phimKhông cần chờ, chỉ cần đúng dịp đã hẹn
VừaKhoảng một đến hai ngày công, tầm 3–8% thu nhập thángMột đến hai lần mỗi quýĐôi dép tốt, buổi học thử, bộ ga gối, cuốn sách khổ lớn, bữa ăn ngon ra tròMột đến ba ngày
LớnTừ khoảng 15% thu nhập tháng trở lên, phải để dành vài thángMột đến hai lần mỗi nămGhế làm việc, xe đạp, chuyến đi ngắn, máy pha cà phê, khoá học dàiÍt nhất hai tuần, thường bằng thời gian gom quỹ

Lưu ý cột cuối: thời gian chờ tăng theo tầng. Món càng lớn càng cần thời gian để bạn chắc mình muốn nó thật, chứ không phải muốn cảm giác được mua. Một món tầng lớn mà bạn quyết trong mười phút gần như luôn là dấu hiệu nên dừng lại.

Tình huống: Vy xếp món vào ba tầng như thế nào

Vy là nhân viên văn phòng ở Hà Nội, thu nhập thực nhận mỗi tháng sau khi trừ tiền gửi về quê còn lại một khoản cố định. Vy làm 22 ngày một tháng. Vy tính ra một ngày công vào khoảng 4,5% phần thu nhập đó, còn một bữa trưa quanh công ty vào khoảng 1%. Từ hai thước này, Vy có ba mốc rõ ràng.

Danh sách mong muốn của Vy có năm món: một bó hoa cho bàn làm việc, một đôi giày đi bộ vì Vy đang tập đi bộ buổi tối, một buổi học làm gốm cuối tuần, một chiếc ghế công thái học cho góc làm việc ở nhà, và một chuyến đi biển hai ngày một mình. Trước đây Vy hay mua lẫn lộn, tháng nào thấy món nào thì mua món đó, cuối tháng lại hụt tiền mà không nhớ đã tiêu vào đâu.

Sau khi xếp tầng, bó hoa vào tầng nhỏ, Vy cho phép mỗi tháng hai lần. Đôi giày và buổi học gốm vào tầng vừa, mỗi quý chọn một. Ghế và chuyến đi biển vào tầng lớn: Vy chọn ghế trước vì ngày nào cũng ngồi, mở một khoản để dành riêng và tính ra cần khoảng bốn tháng. Chuyến đi biển dời sang nửa sau năm. Điều thay đổi lớn nhất không phải là Vy tiêu ít đi, mà là Vy biết trước mình sẽ tiêu vào đâu, nên khi mua không còn cảm giác áy náy.

Tự tính mốc cho mình trong mười lăm phút

Bạn chỉ cần giấy bút hoặc ghi chú trên điện thoại. Làm một lần, sau đó mỗi khi thu nhập thay đổi thì làm lại.

  1. Ghi thu nhập thực nhận trung bình ba tháng gần nhất. Người thu nhập không đều thì lấy tháng thấp nhất trong ba tháng, không lấy tháng cao nhất.
  2. Trừ các khoản bắt buộc và khoản bạn đã hứa: tiền nhà, tiền gửi gia đình, tiền trả nợ cũ, phần để dành cố định. Con số còn lại gọi là phần tự quyết.
  3. Chia phần tự quyết cho số ngày làm việc trong tháng để ra một ngày công. Ghi thêm giá một bữa ăn ngoài bình thường của bạn.
  4. Đặt mốc tầng nhỏ bằng một bữa ăn ngoài, mốc tầng vừa bằng một đến hai ngày công, mốc tầng lớn bằng từ nửa tháng phần tự quyết trở lên.
  5. Viết ra danh sách món đang muốn và gắn mỗi món vào một tầng. Món nào không biết xếp đâu thì xếp lên tầng cao hơn.
  6. Quyết định nhịp: tầng nhỏ mấy lần mỗi tháng, tầng vừa mấy lần mỗi quý, tầng lớn món nào trước. Ghi lại để tháng sau đối chiếu.

Nếu ở bước hai phần tự quyết gần như bằng không, bạn chưa nên đặt tầng lớn. Giữ tầng nhỏ thôi, và chọn món nhỏ thật sự nhỏ.

Khi nào được phép nhảy tầng

Khi có khoản thu không định trước. Tiền thưởng, tiền làm thêm một lần, tiền bán lại đồ cũ. Một phần nhỏ của khoản này có thể dùng để kéo một món từ tầng lớn về sớm, nhưng không dùng hết.

Khi món tầng vừa thay thế được một khoản chi lặp lại. Ví dụ một bình giữ nhiệt tốt giúp bạn bớt mua đồ uống mang đi mỗi ngày. Món đó tự trả lại tiền cho mình sau vài tuần, nên có thể mua sớm hơn nhịp.

Khi món đã nằm trong danh sách đủ lâu. Một món bạn vẫn muốn sau ba tháng thường là món bạn sẽ dùng thật. Thời gian chờ đã làm thay phần cân nhắc.

Không nhảy tầng vì giảm giá. Đợt giảm giá làm món tầng lớn trông như tầng vừa, nhưng số tiền rời khỏi túi bạn vẫn thuộc tầng lớn. Giảm giá chỉ đáng để ý khi món đã có sẵn trong danh sách và quỹ đã gần đủ.

Không nhảy tầng để bù một tháng mệt. Mệt mỏi là lý do chính đáng để tự thưởng, nhưng nên tự thưởng bằng món đúng tầng hoặc bằng nghỉ ngơi. Bù cảm xúc bằng món lớn thường để lại cảm giác hụt hẫng khi nhìn lại số dư.

Những chỗ hay sai khi chia tầng

Lấy tháng thu nhập cao nhất làm chuẩn. Người làm bán hàng hay làm tự do dễ mắc lỗi này. Tháng cao làm mốc phình ra, đến tháng thấp vẫn giữ thói quen chi theo mốc cũ.

Quên cộng chi phí đi kèm. Món chính thuộc tầng vừa nhưng cộng thêm phụ kiện, phí giao, tiền đi lại là sang tầng lớn. Hãy tính trọn gói rồi mới xếp tầng.

Để tầng nhỏ diễn ra mỗi ngày. Món nhỏ mỗi ngày không còn là tự thưởng, nó thành chi tiêu thường lệ. Cộng lại một tháng có khi vượt cả một món tầng lớn mà bạn không nhận ra.

Không có tầng lớn nào cả. Có người chỉ cho phép mình món nhỏ vì sợ tiêu nhiều. Kết quả là mua rất nhiều thứ rẻ, dùng ít, trong khi món thật sự muốn thì không bao giờ có. Một tầng lớn được lên kế hoạch giúp bạn gom các khoản lẻ lại.

Giữ nguyên mốc suốt nhiều năm. Thu nhập đổi, giá cả đổi, hoàn cảnh gia đình đổi, nhưng mốc vẫn là con số tính từ hồi mới đi làm. Nên tính lại mỗi khi thu nhập thay đổi rõ, hoặc ít nhất mỗi năm một lần vào cùng một thời điểm.

Câu tự hỏi trước khi chốt một món

Đọc năm câu này trước khi trả tiền, nhất là với món tầng vừa và tầng lớn. Nếu có hai câu trả lời "không", nên dời lại.

  • Món này thuộc tầng nào khi đã tính trọn gói chi phí đi kèm?
  • Trong tầng đó, tháng này hoặc quý này mình đã dùng hết lượt chưa?
  • Nếu món này mất giá một nửa ngay ngày mai, mình vẫn muốn nó chứ?
  • Mình sẽ dùng nó lần đầu vào lúc nào, ở đâu, cụ thể?
  • Sau khi mua, phần để dành cố định của tháng vẫn còn nguyên chứ?

Câu cuối là câu không được thương lượng. Tự thưởng lấy từ phần tự quyết, không lấy từ phần để dành hay phần dành cho việc bất ngờ. Nếu phải lấy từ đó thì món ấy chưa đến lượt, dù bạn có xứng đáng đến đâu.

Một mẹo nhỏ để câu hỏi có tác dụng: đọc to lên, hoặc viết câu trả lời ra giấy. Trả lời trong đầu rất dễ trôi qua cho có, còn khi phải viết thành chữ, bạn sẽ thấy ngay câu nào mình đang trả lời gượng.

Câu hỏi thường gặp

Tổng tiền tự thưởng một tháng nên chiếm bao nhiêu phần thu nhập?

Không có tỷ lệ đúng cho mọi người, nhưng nhiều người thấy dễ giữ ở mức vài phần trăm thu nhập thực nhận cho cả ba tầng cộng lại. Quan trọng hơn tỷ lệ là phần để dành cố định không bị đụng tới.

Thu nhập thấp thì có nên chia ba tầng không?

Vẫn nên chia, chỉ là tầng lớn có thể chưa mở. Giữ tầng nhỏ với mốc thật thấp, và nếu muốn một món lớn thì kéo dài thời gian gom quỹ thay vì nâng mốc mỗi tháng.

Một ngày công tính trên thu nhập trước hay sau khi trừ các khoản?

Nên tính trên phần còn lại sau khi trừ tiền nhà, tiền gửi gia đình, nợ cũ và phần để dành. Tính trên thu nhập gộp sẽ làm mốc cao hơn khả năng thật của bạn.

Tháng này không tự thưởng thì có được dồn sang tháng sau không?

Được, với tầng nhỏ và tầng vừa. Phần chưa dùng có thể chuyển vào quỹ cho món tầng lớn. Chỉ nên tránh dồn rồi tiêu một lần cho món mình chưa từng định mua.

Ở chung với gia đình thì ba tầng có khác gì không?

Mốc vẫn tính theo phần tiền bạn tự quyết. Khác ở chỗ nên nói trước với người nhà về món tầng lớn, để không ai bất ngờ và không ai nghĩ đó là tiền chung bị tiêu mất.

Có cần ghi chép từng món tự thưởng không?

Không cần ghi chi li từng đồng. Chỉ cần ghi tên món, tầng và tháng mua. Cuối quý nhìn lại danh sách là biết mình có giữ đúng nhịp hay đang để tầng nhỏ trôi thành chi tiêu hằng ngày.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138