Khi dọn ra ở riêng hoặc chuyển nhà mới, hãy dùng tiền cho những thứ thiết yếu trước, ở thử khoảng ba tuần để biết căn nhà thiếu gì thật sự, rồi mới tự thưởng một món làm chỗ ở thành của mình, như rèm cửa đẹp, đèn đọc sách hay một chiếc ghế ngồi quen. Món tự thưởng chuyển nhà hiếm khi cần lớn; cái quan trọng là nó đúng với cách bạn sống ở căn nhà đó.
Chuyển nhà luôn tốn hơn dự tính: tiền đặt cọc, tiền dọn, những món nhỏ phải mua lại. Bài này giúp bạn xếp thứ tự chi tiêu, chọn món tự thưởng, và tránh những món mua thừa trong cơn hào hứng ngày đầu.
Tình huống: Mai dọn ra ở riêng ở Lâm Đồng
Mai, 26 tuổi, làm thiết kế đồ hoạ tự do, vừa dọn từ nhà bố mẹ ra thuê một căn phòng nhỏ có ban công ở Lâm Đồng. Căn phòng đã có giường, tủ và bếp điện, nhưng chưa có bàn làm việc, rèm cửa thì mỏng, đêm lạnh phải đắp hai lớp chăn.
Tuần đầu, Mai lướt mạng xem rất nhiều ảnh phòng đẹp và lưu một danh sách dài: kệ treo tường, thảm lông, đèn dây, cả chục chậu cây. Cộng lại gần bằng hai tháng thu nhập của cô. May là mẹ Mai khuyên một câu: ở thử đã rồi hẵng mua.
Sau ba tuần, danh sách thay đổi hẳn. Mai nhận ra cô làm việc mười tiếng mỗi ngày ở bàn, nên cái cần nhất là bàn đủ rộng và một chiếc ghế tựa lưng tốt. Gió lùa qua cửa sổ buổi tối là vấn đề thật, nên rèm dày là món thứ hai. Thảm lông và đèn dây bị gạch. Món tự thưởng cô chọn cuối cùng là một chiếc đèn bàn ánh vàng có thể chỉnh độ cao, thứ cô nhìn thấy mỗi ngày và làm góc làm việc thành của riêng mình.
Thứ tự ưu tiên chi tiêu khi chuyển nhà
Không phải mọi món đều cần mua ngay. Bảng dưới chia ra bốn nhóm theo mức gấp, giúp bạn biết khoản nào phải chi tuần đầu, khoản nào chờ được.
| Nhóm | Ví dụ | Thời điểm | Mức tương đối |
|---|---|---|---|
| Phải có để ở được | khoá cửa mới, ổ cắm an toàn, đồ ngủ, đồ nấu cơ bản | trước hoặc ngay ngày dọn vào | tuỳ nhà, ưu tiên tuyệt đối |
| Giúp sinh hoạt trơn tru | giá phơi đồ, thùng rác, hộp đựng, đèn bổ sung | trong hai tuần đầu | khoảng một đến hai ngày công |
| Làm việc và nghỉ ngơi tốt | bàn ghế làm việc, rèm, nệm, gối | sau khi ở thử ba tuần | khoảng hai đến năm ngày công |
| Làm nhà thành của mình | một món tự thưởng: đèn đẹp, ghế đọc sách, chậu cây lớn, khung ảnh | sau khi các nhóm trên ổn | khoảng một đến hai ngày công |
| Có thì vui | đồ trang trí theo mùa, thảm, đồ nhỏ theo trào lưu | vài tháng sau, nếu vẫn muốn | để quỹ riêng |
Khoá cửa mới đứng ở dòng đầu vì đây là món nhiều người quên. Ở nhà thuê, người ở trước có thể còn giữ chìa. Thay ổ khoá hoặc lõi khoá, nói trước với chủ nhà, là khoản nhỏ nhưng đáng làm ngay.
Dòng cuối dễ chiếm nhiều tiền nhất nếu không đặt quỹ riêng. Đồ trang trí rẻ từng món nhưng cộng lại không nhỏ và phần lớn khó mang theo khi chuyển nhà lần sau.
Ba tuần ở thử: ghi gì để biết nhà thiếu gì
Ba tuần đầu ở nhà mới là ba tuần quý nhất để quan sát. Đừng cố làm nhà đẹp ngay, hãy ghi lại cách bạn thật sự sống trong đó.
- Mỗi tối ghi vài dòng: hôm nay mình bực vì thiếu cái gì, phải đi tìm cái gì lâu, chỗ nào trong nhà khó chịu.
- Để ý ánh sáng theo giờ: sáng nắng chiếu vào đâu, chiều có nóng không, tối chỗ nào thiếu đèn.
- Để ý tiếng ồn, gió, độ ẩm. Nhà ở vùng cao lạnh và ẩm cần khác nhà ở thành phố nóng.
- Đếm số lần dùng mỗi khu: bếp, bàn, ban công. Khu nào dùng nhiều nhất là chỗ đáng đầu tư nhất.
- Cuối tuần thứ ba, gom các dòng đã ghi, đánh dấu những vấn đề xuất hiện từ ba lần trở lên.
- Chỉ những vấn đề xuất hiện nhiều lần mới đáng một món mua. Phần còn lại thường tự hết khi bạn quen nhà.
Với Mai, dòng ghi "lạnh chân khi ngồi làm việc tối" xuất hiện gần như mỗi ngày, nên cô thêm một tấm thảm nhỏ dưới bàn, rẻ hơn nhiều so với tấm thảm lông lớn cho cả phòng mà cô từng định mua.
Món tự thưởng làm nhà thành của mình
Chọn món bạn nhìn thấy hoặc chạm vào mỗi ngày. Đèn bàn, cốc uống nước, chăn đắp, ghế ngồi. Một món dùng mỗi ngày tạo cảm giác nhà là của mình nhanh hơn nhiều so với một bức tranh treo cao mà bạn ít khi nhìn.
Chọn món mang theo được. Người thuê nhà thường chuyển vài lần trước khi ổn định. Món tự thưởng nên là thứ tháo ra, mang đi được, không phải thứ khoan cố định vào tường nhà người khác.
Chọn món hợp với khí hậu nơi ở. Ở vùng cao lạnh và ẩm, chăn ấm, dép đi trong nhà và một chiếc ấm đun nước tốt có ích hơn quạt. Ở vùng nóng, rèm cản nắng và quạt êm là món đáng giá.
Một món có câu chuyện. Có người tự thưởng bằng việc đóng khung một tấm ảnh gia đình, có người mua lại chiếc ghế gỗ cũ từ hàng đồ cũ rồi tự sơn lại. Món có câu chuyện riêng gắn bạn với chỗ ở mới hơn món mua theo mẫu trên mạng.
Không cần đắt. Mức một đến hai ngày công thường đủ cho một món làm bạn vui mỗi ngày. Món đắt hơn nên để cho lúc đã ổn định lâu dài.
Những món hay mua thừa khi chuyển nhà
Danh sách dưới đây đến từ chính những người đã chuyển nhà vài lần. Nếu bạn đang định mua một trong số này ở tuần đầu, hãy đợi thêm.
- Đồ trang trí theo trào lưu trên mạng, như đèn dây, kệ treo nhiều tầng, đồ gốm trang trí, phần lớn bám bụi sau vài tháng.
- Bộ nồi chảo đầy đủ khi bạn mới chỉ nấu một hai món. Một nồi, một chảo, một dao tốt là đủ để bắt đầu.
- Nhiều hộp đựng cùng kiểu trước khi biết sẽ đựng gì.
- Tủ kệ lớn mua trước khi đo chính xác chỗ đặt và lối đi.
- Đồ điện gia dụng nhỏ ít dùng như máy làm bánh, máy ép, nồi đa năng, khi bạn chưa có thói quen nấu món đó.
- Cây cảnh số lượng lớn khi chưa biết phòng có đủ nắng.
Một mẹo nhỏ: đặt một hộp ở góc nhà làm "hộp chờ mua". Mỗi khi muốn mua gì, viết ra một mảnh giấy bỏ vào hộp kèm ngày. Ba tuần sau mở ra, phần lớn các mảnh giấy bạn sẽ thấy không còn cần nữa.
Những món đã mua thừa, nếu còn trong hạn, đổi trả ngay. Nếu không, hãy tặng lại hoặc bán cho người cần, đừng để chúng chiếm chỗ trong căn nhà vốn đã nhỏ.
Những khoản chuyển nhà hay bị quên
Trước khi tính phần tự thưởng, hãy chắc rằng các khoản dưới đây đã có chỗ trong ngân sách. Đây là những khoản ít ai liệt kê nhưng gần như luôn xuất hiện.
| Khoản | Vì sao hay quên | Cách lường trước |
|---|---|---|
| Tiền cọc và tiền nhà tháng đầu trả cùng lúc | nghĩ chỉ trả một tháng | để riêng tối thiểu gấp đôi tiền nhà một tháng |
| Tiền dọn, thuê xe, thuê người khuân | tưởng tự làm được hết | hỏi giá hai nơi, chừa thêm cho tầng cao không có thang máy |
| Đồ hỏng hoặc mất khi dọn | nghĩ gói kỹ là đủ | chừa một khoản nhỏ thay cốc chén, đồ dễ vỡ |
| Ăn ngoài những ngày đầu chưa nấu được | không tính vào chi phí chuyển nhà | tính khoảng một tuần ăn ngoài |
| Lắp đặt điện nước, mạng, sửa nhỏ | tưởng chủ nhà lo | hỏi rõ chủ nhà trước khi ký, ghi vào giấy |
Khi đã cộng đủ các khoản này mà vẫn còn dư, phần dư đó mới là phần dành cho tự thưởng. Nếu không còn, món tự thưởng có thể dời sang tháng sau, căn nhà vẫn đó và bạn sẽ chọn tốt hơn khi đã ở quen.
Ở ghép với bạn: món chung và món riêng
Liệt kê món chung trước khi ai mua gì. Tủ lạnh, nồi cơm, giá phơi, đồ lau nhà nên bàn trước ai mua, chia tiền thế nào, khi một người chuyển đi thì món đó thuộc về ai. Ghi ra giấy, mỗi người giữ một bản.
Món tự thưởng nên là món riêng. Món làm chỗ ở thành của mình nên đặt trong phần không gian riêng của bạn: góc giường, bàn làm việc. Món tự thưởng đặt ở phòng chung dễ thành của chung và sinh chuyện về sau.
Đừng mua thay người khác. Thấy phòng chung thiếu đồ, đừng tự mua rồi đòi chia tiền. Hỏi trước, cùng quyết. Món mua một mình rồi chia sau là nguồn cãi nhau quen thuộc nhất của người ở ghép.
Chừa chỗ cho thói quen của từng người. Người làm đêm cần rèm tối, người dậy sớm cần đèn nhỏ không làm phiền ai. Biết trước thói quen của nhau giúp chọn món riêng đúng hơn.
Khi chuyển nhà vì hoàn cảnh không vui
Không phải lần chuyển nhà nào cũng là tin vui. Có người chuyển vì chia tay, vì công việc bắt buộc, vì phải dọn ra khỏi nhà người thân. Trong những trường hợp này, ý muốn mua sắm để lấp cảm giác trống trải thường mạnh hơn bình thường.
Cách làm vẫn vậy, chỉ chậm hơn: lo phần thiết yếu, ở thử, ghi lại những gì thiếu. Món tự thưởng nên nhỏ và có tính chăm sóc, như một bộ chăn mới thay bộ gắn với chỗ ở cũ, một chậu cây nhỏ cần tưới mỗi sáng. Một việc thường ngày đều đặn ở chỗ mới giúp bạn thấy mình đang bắt đầu lại, không chỉ là đang rời đi.
Nếu thấy mình chi tiêu vượt nhiều trong tháng đầu, đừng tự trách. Ghi lại, đặt mức cho tháng tiếp theo, và tìm một người để nói chuyện. Căn nhà mới sẽ dần thành chỗ của bạn, không cần mua hết mọi thứ ngay trong một tháng.
Câu hỏi thường gặp
Mới dọn ra ở riêng nên mua gì trước tiên?
Những món để ở được an toàn và sinh hoạt cơ bản: khoá cửa mới, đồ ngủ, đồ nấu ăn tối thiểu, đèn đủ sáng. Bàn ghế, rèm, đồ trang trí nên đợi sau khi ở thử khoảng ba tuần để biết căn nhà thật sự thiếu gì.
Có nên mua hết đồ dùng ngay khi chuyển nhà không?
Không nên. Mua hết ngay dễ thừa và sai kích thước. Ở thử, ghi lại những vấn đề lặp lại nhiều lần, rồi mua theo đó. Cách này thường tiết kiệm đáng kể so với mua theo danh sách lên trước.
Món tự thưởng khi chuyển nhà nên tốn bao nhiêu?
Khoảng một đến hai ngày công thường đủ cho một món dùng mỗi ngày như đèn bàn, ghế ngồi, chăn ấm. Món đắt hơn nên để khi bạn đã ổn định lâu dài ở chỗ đó.
Thuê nhà có nên đầu tư trang trí không?
Nên chọn món mang theo được và không cần khoan đục cố định. Rèm, đèn, thảm nhỏ, cây cảnh, khung ảnh dựng bàn là những thứ làm phòng thuê có dấu ấn riêng mà vẫn mang đi được khi chuyển tiếp.
Làm sao tránh mua thừa đồ khi chuyển nhà?
Dùng một hộp chờ mua: mỗi ý định mua viết ra giấy, bỏ vào hộp kèm ngày, ba tuần sau mới mở ra xét. Đo chỗ đặt trước khi mua đồ lớn và giữ hoá đơn để đổi trả khi cần.