Với tháng lương đầu tiên, phần tự thưởng hợp lý thường nằm trong khoảng một phần mười đến một phần năm số lương thực nhận, dành cho một món bạn sẽ dùng hằng ngày hoặc một trải nghiệm có ý nghĩa riêng, sau khi đã tách trước tiền nhà, tiền ăn và một khoản để dành dù nhỏ. Phần còn lại của tháng lương đầu nên được coi như tháng lương bình thường, vì tháng sau chi phí vẫn đến đúng hẹn.
Bài này đi theo trình tự một người mới đi làm thật sự gặp: nhận tiền, chia tiền, chọn món, rồi kiểm lại sau vài tuần xem món đó có đáng không. Có bảng tỷ lệ theo hoàn cảnh, bảng chọn món theo mục đích, vài câu tự hỏi trước khi trả tiền và những lỗi rất hay gặp ở tháng lương đầu.
Tình huống: Vy nhận lương lần đầu ở Hà Nội
Vy, 22 tuổi, vừa làm nhân viên hành chính kiêm lễ tân ở một công ty nhỏ tại Hà Nội. Tháng đầu đi làm, cô ở trọ ghép với bạn, tiền phòng chia đôi, đi làm bằng xe máy cũ của anh trai để lại. Ngày nhận lương, Vy có ba ý định cùng lúc: mua chiếc điện thoại mới vì máy cũ đã chai pin, mời cả nhà một bữa, và gửi mẹ một ít để mẹ vui.
Nếu làm cả ba việc theo cảm hứng, Vy sẽ tiêu gần hết tháng lương ngay trong tuần đầu. Điều Vy cần không phải là bỏ bớt niềm vui, mà là xếp thứ tự: việc gì phải làm ngay, việc gì có thể chia sang tháng thứ hai, thứ ba. Chiếc điện thoại, chẳng hạn, là món lớn hơn hẳn phần tự thưởng hợp lý của một tháng lương, nên nó phù hợp với cách gom quỹ trong vài tháng hơn là quẹt hết một lần.
Cuối cùng Vy chọn: gửi mẹ một khoản bằng khoảng một tuần lương như lời cảm ơn, tự thưởng cho mình đôi giày đi làm êm chân vì cô đứng nhiều ở quầy lễ tân, và mở một ngăn để dành riêng cho chiếc điện thoại, mỗi tháng bỏ vào một ít. Ba ý định vẫn còn đủ, chỉ được trải ra theo thời gian. Phần dưới đây là cách để bạn làm điều tương tự với hoàn cảnh của mình.
Chia tháng lương đầu theo tỷ lệ: ba hoàn cảnh thường gặp
Không có một tỷ lệ chung cho mọi người. Người còn ở với bố mẹ có nhiều chỗ thở hơn người thuê trọ một mình, còn người đang phụ giúp gia đình thì phần tự thưởng nên nhỏ lại. Bảng dưới là điểm xuất phát để bạn tự chỉnh, tính theo lương thực nhận sau khi trừ bảo hiểm và thuế.
| Hoàn cảnh | Chi phí cố định | Để dành | Gửi gia đình | Tự thưởng |
|---|---|---|---|---|
| Còn ở cùng bố mẹ, không phải trả tiền nhà | khoảng 3–4 phần 10 | khoảng 3 phần 10 | tuỳ nhà, thường 1 phần 10 | khoảng 2 phần 10 |
| Thuê trọ, tự lo ăn uống | khoảng 6 phần 10 | khoảng 1–2 phần 10 | tuỳ sức | khoảng 1 phần 10 |
| Thuê trọ và đang phụ giúp gia đình đều đặn | khoảng 5–6 phần 10 | ít nhất nửa phần 10 | khoảng 2–3 phần 10 | dưới 1 phần 10 |
Hai lưu ý khi dùng bảng. Thứ nhất, tháng đầu thường thiếu ngày công vì bạn vào làm giữa tháng, nên đừng lấy con số này làm mốc cho cả năm. Thứ hai, khoản để dành nên được chuyển đi ngay hôm nhận lương, trước khi mua bất cứ thứ gì; để dành từ phần còn thừa cuối tháng gần như luôn ra con số không.
Nếu cộng các cột lại vượt quá mười phần, hãy cắt phần tự thưởng trước, sau đó mới cắt phần gửi gia đình. Một món quà nhỏ hơn dự định vẫn là quà, còn một tháng thiếu tiền nhà thì kéo theo áp lực suốt tháng sau.
Mua gì bằng phần tự thưởng: bảng chọn theo mục đích
Cùng một khoản tiền, món đáng mua là món giải quyết đúng việc bạn đang cần ở chặng đầu đi làm. Hãy xem bạn đang thiếu gì nhất, rồi chọn theo hàng tương ứng.
| Bạn đang cần | Kiểu món hợp | Mức tương đối | Điểm cần kiểm trước khi mua |
|---|---|---|---|
| Đi làm đỡ mệt hơn | giày êm, balo đeo vừa lưng, áo mưa tốt | bằng vài bữa ăn ngoài đến khoảng hai ngày công | thử đi lại trong cửa hàng ít nhất mười phút, hỏi đổi size |
| Trông chỉn chu hơn ở nơi làm | một bộ quần áo công sở mặc được nhiều kiểu | khoảng một đến hai ngày công | phối được với ít nhất ba món sẵn có trong tủ |
| Học thêm để tiến lên | một khoá học ngắn, vài cuốn sách chuyên môn | khoảng một đến ba ngày công | xem lịch học có hợp giờ làm không |
| Một kỷ niệm của cột mốc | đồng hồ đơn giản, chiếc ví tốt, một bữa ăn cùng gia đình | khoảng một đến ba ngày công | món đó còn dùng được sau năm năm không |
| Nghỉ ngơi sau tháng đầu căng thẳng | một ngày đi chơi gần, một buổi xoa bóp thư giãn | bằng vài bữa ăn ngoài | chọn ngày không trùng hạn chót công việc |
Món hay được chọn nhất ở tháng lương đầu là điện thoại hoặc máy tính, nhưng đó thường là món lớn so với phần tự thưởng của một tháng. Nếu thật sự cần, hãy coi tháng lương đầu là tháng mở quỹ cho món đó, không phải tháng mua nó.
Các bước trong ngày nhận lương
Ngày nhận lương đầu tiên dễ trôi qua trong cảm giác hào hứng. Làm theo thứ tự dưới đây trong vòng một buổi tối là đủ, không cần phần mềm gì phức tạp, một tờ giấy hoặc phần ghi chú trên điện thoại là được.
- Ghi lại số lương thực nhận, không phải lương trên hợp đồng, vì phần trừ bảo hiểm và thuế có thể khá lớn.
- Liệt kê chi phí cố định của tháng tới: tiền nhà, điện nước, xăng xe, tiền ăn tính theo ngày nhân ba mươi.
- Chuyển ngay khoản để dành sang một tài khoản hoặc ngăn riêng mà bạn không dùng để chi tiêu hằng ngày.
- Quyết định phần gửi gia đình, nếu có, và gửi trong tuần đầu để không bị tiêu lẫn.
- Ghi con số tự thưởng tối đa lên giấy, kèm tên một đến hai món bạn đang nghĩ tới.
- Chờ ít nhất ba ngày rồi mới mua món tự thưởng, trong thời gian đó đi xem và hỏi giá ở hai ba nơi.
- Mua xong, ghi lại ngày mua và hẹn mình ba tuần sau tự hỏi lại: món này có đáng không.
Bước thứ sáu là bước người mới đi làm hay bỏ qua nhất. Ba ngày chờ không làm mất niềm vui, ngược lại thường giúp bạn chọn được món vừa ý hơn vì có thời gian so sánh. Nếu sau ba ngày bạn không còn muốn món đó nữa, phần tiền ấy cứ để lại cho tháng sau.
Những lỗi hay gặp ở tháng lương đầu
Tự thưởng bằng tổng lương thay vì phần dư. Cảm giác lần đầu có nguyên một khoản tiền trong tay khiến nhiều người quên rằng tháng sau tiền nhà vẫn đến. Hãy tính phần tự thưởng sau khi đã trừ hết chi phí tháng tới, không phải trước.
Mua món lớn bằng cách chia nhiều kỳ trả. Nghe thì nhẹ, nhưng nó buộc mấy tháng lương tiếp theo vào một món đã mua rồi, trong khi bạn chưa biết công việc mới có ổn định không. Gom quỹ vài tháng rồi mua đứt là cách an toàn hơn cho người mới đi làm.
Mời quá đông người. Một bữa cảm ơn gia đình là đẹp, nhưng bữa liên hoan cả nhóm bạn do mình trả hết có thể ngốn ngang phần tự thưởng. Nếu muốn gặp bạn bè, hãy chọn kiểu mỗi người tự góp và bạn góp phần nhiều hơn một chút.
Chọn món để khoe hơn là để dùng. Món mua vì muốn người khác thấy thường hết vui sau vài tuần. Món mua vì nó làm ngày đi làm của bạn dễ chịu hơn thì vẫn còn giá trị sau một năm.
Coi tháng lương đầu là mức chi chuẩn. Nếu tháng đầu bạn tiêu thoáng, tháng thứ hai rất dễ tiếp tục như vậy. Hãy nói rõ với mình rằng đây là tháng đặc biệt, từ tháng sau quay về mức tự thưởng bình thường, nhỏ hơn.
Câu tự hỏi trước khi trả tiền
Trước khi thanh toán món tự thưởng, hãy trả lời nhanh mấy câu dưới đây. Nếu có từ hai câu bạn trả lời "không" hoặc "không chắc", hãy hoãn thêm vài ngày.
- Mình sẽ dùng món này ít nhất vài lần mỗi tuần chứ?
- Nếu không ai biết mình đã mua nó, mình vẫn muốn mua chứ?
- Sau khi trả tiền món này, khoản để dành của tháng vẫn còn nguyên chứ?
- Mình đã xem ít nhất hai nơi bán và hỏi về đổi trả, bảo hành chưa?
- Món này có thay thế được một thứ cũ đã hỏng, hay chỉ là thêm một thứ nữa vào nhà?
- Ba tháng nữa nhìn lại, mình có nhớ vì sao đã mua nó không?
Câu thứ hai nghe đơn giản nhưng lọc được rất nhiều món mua vì so sánh với bạn bè. Câu thứ năm giúp bạn ưu tiên những món thay thế đồ cũ đã xuống cấp, vốn là kiểu tự thưởng có ích nhất ở chặng đầu đi làm.
Bạn có thể chép danh sách này vào phần ghi chú trên điện thoại và mở ra mỗi lần định mua món gì lớn hơn một bữa ăn ngoài, không chỉ ở tháng lương đầu.
Ba tuần sau: cách tự kiểm món đã mua
Phần này ít người làm nhưng lại giúp các lần tự thưởng sau tốt hơn hẳn. Khoảng ba tuần sau khi mua, hãy xem lại món tự thưởng bằng ba câu: mình đã dùng nó bao nhiêu lần, nó có làm việc gì đó dễ hơn không, và nếu được chọn lại với cùng số tiền mình có chọn nó nữa không.
Với Vy, đôi giày đi làm qua ba tuần được dùng gần như mỗi ngày, chân đỡ mỏi khi đứng ở quầy, nên cô ghi lại một dòng: món dùng hằng ngày đáng tiền hơn món đẹp để ngắm. Lần tự thưởng sau, cô sẽ ưu tiên kiểu món đó. Nếu kết quả ngược lại, món ít dùng, bạn cũng đừng tự trách; hãy ghi lại lý do, vì đó là thông tin quý nhất cho lần sau.
Một cách nữa là tính giá trên mỗi lần dùng: lấy số tiền đã trả chia cho số lần đã dùng. Món càng dùng nhiều thì con số càng nhỏ dần. Món tự thưởng tốt là món mà sau vài tháng, giá mỗi lần dùng đã thấp hơn một ly nước ngoài quán.
Câu hỏi thường gặp
Tháng lương đầu tiên có nhất thiết phải mua quà cho bố mẹ không?
Không có quy tắc bắt buộc. Nhiều người chọn gửi bố mẹ một khoản hoặc mời một bữa như lời cảm ơn, điều đó rất đẹp, nhưng nên vừa sức để tháng sau bạn không phải xin lại. Một bữa cơm cùng nhà và lời cảm ơn thật lòng nhiều khi có ý nghĩa hơn món đắt tiền.
Nếu tháng lương đầu chỉ được nửa tháng công thì tự thưởng thế nào?
Hãy giữ tỷ lệ chứ không giữ con số. Nếu chỉ nhận nửa tháng lương, phần tự thưởng cũng chỉ nên là một phần mười đến một phần năm của khoản đó, thậm chí có thể dời phần tự thưởng chính sang tháng lương đủ đầu tiên.
Có nên dùng tháng lương đầu để mua điện thoại mới không?
Nếu máy cũ còn dùng được, hãy mở một quỹ riêng và gom trong vài tháng rồi mua đứt. Nếu máy cũ hỏng hẳn và cần cho công việc, có thể chọn một máy tầm trung vừa với phần tự thưởng thay vì máy đắt nhất, tránh chia kỳ trả kéo dài.
Người mới đi làm nên để dành bao nhiêu từ tháng lương đầu?
Mục tiêu dễ đạt là ít nhất một phần mười lương thực nhận, chuyển đi ngay khi nhận lương. Người còn ở với bố mẹ có thể để dành nhiều hơn, khoảng ba phần mười. Điều quan trọng là tạo thói quen để dành trước, tiêu sau ngay từ tháng đầu.
Tự thưởng bằng một chuyến đi chơi có hợp lý không?
Hợp lý nếu chuyến đi ngắn, gần, và chi phí nằm trong phần tự thưởng đã định. Chuyến đi xa dài ngày thường vượt khá nhiều so với một tháng lương đầu, nên phù hợp hơn khi bạn đã gom quỹ vài tháng và đã đủ ngày phép.
Làm sao biết món tự thưởng đã mua có đáng tiền không?
Sau khoảng ba tuần, đếm số lần bạn đã dùng món đó và tự hỏi nếu chọn lại bạn có chọn nó không. Lấy số tiền chia cho số lần dùng cũng là cách nhìn nhanh: món dùng thường xuyên sẽ có giá mỗi lần dùng giảm rất nhanh.