Khi bắt đầu công việc mới, phần tự thưởng đáng giá nhất thường là vài ngày nghỉ trọn vẹn giữa hai chỗ làm, cộng một món nhỏ phục vụ đúng công việc mới, mua sau khi đã đi làm một hai tuần; còn phần tăng lương, nếu có, nên chờ ba tháng mới tính vào chi tiêu hằng tháng. Giữa hai công việc thường có một tháng lương bị trống hoặc về muộn, và đó là chỗ nhiều người hụt tiền.
Bài này giúp bạn lên kế hoạch cho khoảng chuyển tiếp: tính tháng không lương, dùng ngày nghỉ, chọn món theo việc mới, và xử lý phần lương tăng thêm mà không để mức sống nhảy vọt theo.
Tình huống: anh Phúc đổi từ bán hàng sang điều phối kho ở Đồng Nai
Anh Phúc, 33 tuổi, làm nhân viên bán hàng cho một đại lý vật liệu xây dựng ở Đồng Nai suốt bảy năm. Năm nay anh nhận lời làm điều phối viên kho vận cho một công ty sản xuất trong khu công nghiệp, lương cao hơn khoảng một phần năm, giờ giấc ổn định hơn.
Anh nghỉ chỗ cũ ngày cuối tháng, chỗ mới bắt đầu sau đó mười ngày. Lương chỗ mới trả vào ngày mười của tháng sau, tức là gần bảy tuần không có tiền về. Phản xạ của anh là coi mười ngày nghỉ như một kỳ nghỉ lớn, rủ vợ con đi biển năm ngày, và đặt luôn chiếc điện thoại mới vì nghĩ lương mới sẽ bù lại.
Vợ anh tính lại trên giấy: bảy tuần không lương, chi phí nhà vẫn chạy, cộng chuyến đi và chiếc điện thoại thì hết sạch quỹ dự phòng. Cuối cùng anh Phúc giữ chuyến đi nhưng rút xuống ba ngày ở chỗ gần, huỷ chiếc điện thoại, dùng bốn ngày còn lại để ngủ, sửa xe và đưa con đi học. Sau hai tuần đi làm chỗ mới, anh mới mua món tự thưởng: một đôi giày bảo hộ nhẹ và một chiếc đồng hồ đeo tay đơn giản, vì công việc mới đi lại nhiều trong kho và cần canh giờ xe ra vào.
Tính tháng không lương trước khi tính phần thưởng
Khoảng trống giữa hai công việc thường dài hơn bạn nghĩ. Hãy tính chính xác số ngày từ lần nhận lương cuối ở chỗ cũ đến lần nhận lương đầu ở chỗ mới.
| Mục | Cách tính | Ví dụ của anh Phúc |
|---|---|---|
| Lương cuối ở chỗ cũ | ngày nhận và số tiền thực nhận, kể cả phép chưa nghỉ được trả | cuối tháng, đủ một tháng lương |
| Ngày bắt đầu chỗ mới | theo thư mời nhận việc | mười ngày sau |
| Ngày nhận lương đầu ở chỗ mới | hỏi phòng nhân sự, có nơi trả lương tháng đầu theo ngày công lẻ | ngày mười của tháng kế tiếp |
| Số tuần không có tiền vào | đếm từ lương cuối đến lương đầu | gần bảy tuần |
| Chi phí sinh hoạt cần giữ | chi phí mỗi tuần nhân số tuần | gần bảy tuần chi phí nhà |
Phần tự thưởng chỉ được tính từ khoản còn lại sau khi đã giữ đủ dòng cuối. Nếu không còn, hãy dời phần tự thưởng chính sang tháng lương đầu ở chỗ mới, và dùng khoảng nghỉ cho những việc không tốn tiền.
Đừng quên hỏi về tiền phép năm chưa nghỉ và các khoản thanh toán khi nghỉ việc ở chỗ cũ. Nhiều người bỏ sót khoản này, trong khi nó có thể giúp lấp khoảng trống.
Dùng khoảng nghỉ giữa hai chỗ làm cho đáng
Vài ngày đến vài tuần giữa hai công việc là khoảng thời gian hiếm hoi bạn không thuộc về chỗ nào. Đây là những cách dùng nó mà người đã đổi việc thường thấy đáng nhất.
- Ngủ đủ vài ngày đầu. Giai đoạn bàn giao ở chỗ cũ thường căng, cơ thể cần thời gian để hạ nhịp.
- Làm những việc cá nhân phải xin nghỉ mới làm được: khám sức khoẻ định kỳ, làm giấy tờ, sửa xe, sửa nhà.
- Dành thời gian cho gia đình: đưa đón con vài hôm, về thăm bố mẹ.
- Thử trước quãng đường đi làm mới vào đúng giờ cao điểm để biết mất bao lâu.
- Dọn lại hồ sơ, giấy tờ, máy tính cá nhân, xoá những thứ thuộc về chỗ cũ.
- Một chuyến đi ngắn, gần, nếu quỹ còn đủ sau khi đã giữ phần không lương.
Mục thử quãng đường đi làm nghe nhỏ nhưng giúp bạn tránh được ngày đầu đi muộn và biết mình có cần mua gì cho việc đi lại như áo mưa tốt, khẩu trang, túi chống nước hay không. Đó có khi chính là món tự thưởng hợp nhất.
Nếu khoảng nghỉ dài hơn hai tuần, hãy đặt lịch nhẹ cho mỗi ngày để không bị lệch giờ giấc, vì ngày đầu đi làm chỗ mới cần bạn tỉnh táo nhất.
Món tự thưởng theo kiểu công việc mới
Đừng mua trước ngày đi làm. Hãy đi làm một hai tuần, xem đồng nghiệp dùng gì, công việc đòi hỏi gì, rồi mới chọn.
| Công việc mới | Món hay hữu ích | Mức tương đối | Nên hỏi trước |
|---|---|---|---|
| Đi lại nhiều, đứng nhiều | giày êm hoặc giày bảo hộ nhẹ, đồng hồ đeo tay | khoảng một đến hai ngày công | công ty có cấp giày bảo hộ không |
| Làm văn phòng, ngồi lâu | gối tựa lưng, bình nước lớn, túi đựng máy tính | bằng vài bữa ăn ngoài | quy định về đồ dùng cá nhân trên bàn |
| Gặp khách hàng thường xuyên | một hai bộ trang phục phù hợp, cặp tài liệu | khoảng hai ngày công | quy định trang phục của chỗ mới |
| Làm từ xa | tai nghe có micro tốt, đèn bàn, ghế | khoảng hai đến bốn ngày công | công ty có hỗ trợ thiết bị không |
| Ca kíp, giờ giấc thay đổi | rèm che sáng, đồng hồ báo thức, hộp cơm giữ nhiệt | khoảng một ngày công | lịch ca cụ thể trong tháng đầu |
Cột "nên hỏi trước" giúp tránh mua trùng thứ công ty đã cấp. Không ít người mua giày bảo hộ đắt rồi tuần sau được phát một đôi. Hỏi phòng nhân sự hoặc người hướng dẫn trong tuần đầu là đủ.
Lương tăng thì tiêu thế nào
Chờ ba tháng mới tăng mức chi. Tháng đầu ở chỗ mới có thể chưa ổn định: lương theo ngày công lẻ, chưa có phụ cấp, có khi còn thời gian thử việc. Sau ba tháng, khi thu nhập đã đều, bạn mới biết con số thật để tính.
Chia phần tăng thêm thành ba. Một cách đơn giản: một nửa phần tăng đưa vào để dành, một phần tư cho chi tiêu gia đình, một phần tư cho tự thưởng hoặc sở thích. Mức sống vẫn tăng, nhưng chậm hơn thu nhập.
Tránh nâng mọi thứ cùng lúc. Thuê nhà to hơn, đổi xe, ăn ngoài nhiều hơn, tất cả trong một tháng, là cách nhanh nhất để lương mới chỉ vừa đủ như lương cũ. Nâng từng thứ một, cách nhau vài tháng.
Nhớ rằng thử việc có thể không đạt. Hiếm, nhưng có. Giữ mức chi như cũ đến khi ký hợp đồng chính thức giúp bạn không bị kẹt nếu mọi chuyện không suôn sẻ.
Đổi việc trái ngành: thưởng bằng việc học
Món đáng nhất là thứ giúp bạn bắt kịp. Người chuyển sang ngành khác thường mất vài tháng đầu loay hoay với thuật ngữ, quy trình, phần mềm mới. Một khoá học ngắn, vài cuốn sách nhập môn hay một buổi cà phê mời người đi trước chỉ dẫn có giá trị hơn mọi món đồ trong giai đoạn này.
Hỏi công ty trước khi tự trả. Nhiều nơi có ngân sách đào tạo cho nhân viên mới hoặc sẵn sàng cho học trong giờ làm. Anh Phúc hỏi và được công ty cho tham gia lớp quản lý kho hai buổi tối mỗi tuần miễn phí. Phần tiền định dành cho khoá học, anh chuyển sang mua một cuốn sổ tay khổ lớn và bút tốt để ghi chép quy trình, món nhỏ nhưng dùng hằng ngày.
Đừng mua dụng cụ chuyên ngành quá sớm. Người mới vào nghề hay mua bộ đồ nghề đầy đủ nhất để trông như dân trong nghề. Hãy đợi người hướng dẫn chỉ cho món nào thật sự cần, thường chỉ vài món.
Tự thưởng cho những tuần đầu vất vả. Chuyển ngành mệt hơn chuyển chỗ cùng ngành. Đến cuối tháng đầu, một buổi tối thảnh thơi với gia đình, không nói chuyện công việc, là phần thưởng nhỏ đúng lúc.
Khép lại chỗ làm cũ cho trọn
Một phần ít được nhắc đến của việc đổi việc là chia tay chỗ cũ. Bảy năm ở đại lý, anh Phúc có nhiều đồng nghiệp thân và mấy khách quen. Anh không tổ chức tiệc chia tay tốn kém, mà mời ba người làm cùng lâu nhất một bữa trưa giản dị, gửi lời cảm ơn cụ thể đến chủ đại lý, và bàn giao danh sách khách hàng thật kỹ cho người thay mình.
Việc khép lại tử tế này không tốn nhiều tiền nhưng giữ được mối quan hệ, mà trong cùng một tỉnh, cùng một ngành, những mối quan hệ đó có thể quay lại giúp bạn sau này. Đó cũng là một kiểu tự thưởng: bạn rời đi nhẹ nhàng, không mang theo chuyện dang dở.
Nếu bạn rời chỗ cũ trong hoàn cảnh không vui, vẫn nên bàn giao đầy đủ và giữ lời lẽ chừng mực. Phần thưởng cho mình lúc đó có thể chỉ là một buổi chiều ngồi một mình ở quán quen, viết ra những gì đã học được ở chỗ cũ, rồi gấp lại.
Ba tháng sau: nhìn lại món đã chọn và mức chi
Khoảng ba tháng sau ngày đi làm, khi đã qua thử việc và nhận đủ vài tháng lương ổn định, hãy dành một buổi tối nhìn lại. Món tự thưởng đã mua có dùng thường xuyên không, có giúp công việc dễ hơn không. Mức chi tiêu ba tháng qua so với hồi ở chỗ cũ tăng bao nhiêu, phần tăng đó đi vào đâu.
Với anh Phúc, đôi giày bảo hộ nhẹ được dùng mỗi ngày, chiếc đồng hồ thì ít hơn vì kho có đồng hồ treo tường lớn. Anh ghi lại một dòng cho lần sau: hỏi kỹ môi trường làm việc rồi hẵng mua. Mức chi của gia đình tăng chậm hơn phần lương tăng, phần chênh đã đi vào quỹ học cho con như hai vợ chồng định.
Nếu sau ba tháng thấy phần lương tăng đã bị tiêu hết mà không rõ vào đâu, đừng tự trách. Đặt lại tỷ lệ chia, chuyển phần để dành sang ngày nhận lương thay vì cuối tháng, và thử lại trong ba tháng tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Giữa hai công việc có nên đi du lịch không?
Có thể, nếu bạn đã giữ đủ chi phí cho khoảng thời gian không có lương, thường là từ lương cuối ở chỗ cũ đến lương đầu ở chỗ mới. Chuyến đi ngắn, gần, để còn vài ngày nghỉ ngơi và chuẩn bị trước ngày đầu đi làm.
Có nên mua đồ mới trước ngày đi làm chỗ mới không?
Nên đợi một hai tuần. Đi làm rồi bạn mới biết công việc cần gì, công ty cấp gì, đồng nghiệp mặc gì. Mua trước dễ trùng hoặc không hợp. Chỉ những món chắc chắn cần cho ngày đầu mới nên mua sớm.
Lương tăng có nên tăng chi tiêu ngay không?
Nên chờ khoảng ba tháng để thu nhập ổn định và qua thời gian thử việc. Sau đó chia phần tăng thêm: một phần lớn để dành, phần còn lại cho chi tiêu gia đình và tự thưởng, nâng mức sống từ từ.
Khoảng trống không lương khi đổi việc thường kéo dài bao lâu?
Tuỳ ngày trả lương của hai chỗ và số ngày nghỉ giữa hai việc, nhiều trường hợp từ bốn đến tám tuần. Hãy hỏi phòng nhân sự chỗ mới ngày trả lương đầu và cách tính tháng đầu để tính chính xác.
Món tự thưởng khi nhận việc mới nên là gì?
Món phục vụ đúng công việc mới, mua sau khi đã đi làm một hai tuần: giày phù hợp cho việc đi lại nhiều, đồ cho góc làm việc nếu làm văn phòng hay từ xa, đồ giúp ngủ nếu làm ca. Mức một đến hai ngày công thường đủ.