Một đôi giày đi bộ tốt là đôi vừa với dáng chân bạn khi chân đã nở về chiều, gót được giữ chắc, mũi còn khoảng một đốt ngón tay, đế gập được ở chỗ gập của bàn chân và đủ dày cho quãng đường bạn đi mỗi ngày. Đó là những thứ bạn kiểm được ngay tại chỗ thử, không cần tin vào lời quảng cáo.
Giày là món tự thưởng có giá trị dùng cao nhất với người phải đi lại nhiều: bạn mang nó hàng nghìn giờ, và một đôi kém sẽ đòi lại bằng mỏi gối, đau gót. Bài này đi theo anh Tâm, thợ điện ở Cần Thơ, người mỗi ngày đi bộ và đứng tổng cộng sáu bảy tiếng, khi anh quyết định dồn quỹ tự thưởng ba tháng cho một đôi giày tử tế.
Biết mình cần giày cho việc gì trước khi bước vào chỗ thử
Anh Tâm ban đầu định mua một đôi giày chạy vì nghe nói giày chạy êm nhất. Thật ra nhu cầu của anh khác: anh đi bộ chậm, đứng lâu trên nền bê tông, leo thang, thỉnh thoảng bước qua chỗ có dây điện, sàn ướt. Giày chạy đệm dày và mềm có thể thấy êm lúc thử, nhưng đứng lâu thì nhiều người lại thấy chòng chành, mặt đế mềm cũng mòn nhanh trên nền nhám.
Vì vậy câu hỏi đầu tiên không phải là đôi nào tốt nhất, mà là bạn dùng nó thế nào. Đi bộ tập thể dục buổi sáng trên đường bằng cần giày nhẹ, đế linh hoạt. Đi làm đứng nhiều cần đế chắc, gót vững, mặt đế bám. Đi bộ đường đất, đường dốc cần đế có gai sâu hơn và mũi giày cứng để che ngón chân.
Với người làm nghề có rủi ro như anh Tâm, nếu công việc đòi hỏi giày bảo hộ thì đó là đồ nghề do quy định công việc đặt ra, không thay bằng giày đi bộ được. Đôi giày tự thưởng là cho phần thời gian còn lại: đi lại, đứng chờ, đi bộ tối với vợ con.
Ghi ra giấy ba dòng: mình đi trên nền gì, mỗi ngày bao nhiêu tiếng, đi nhanh hay chậm. Mang theo ba dòng đó khi đi thử, bạn sẽ ít bị cuốn theo đôi trông đẹp nhất trên kệ.
Cách thử giày đúng để không mua nhầm cỡ
Phần lớn đôi giày bị bỏ xó không phải vì kém mà vì sai cỡ hoặc sai dáng. Thử theo thứ tự dưới đây mất khoảng hai mươi phút, đáng hơn mọi bài đánh giá.
- Đi thử vào buổi chiều hoặc sau khi đã đi lại nhiều, vì bàn chân nở ra trong ngày. Thử buổi sáng thường chọn cỡ quá khít.
- Mang đúng loại tất bạn hay đi. Tất dày và tất mỏng có thể chênh nhau nửa cỡ.
- Thử cả hai chân. Hầu hết mọi người có một chân to hơn chút, hãy chọn theo chân to hơn.
- Đứng thẳng, ấn ngón tay vào mũi giày: khoảng trống từ ngón dài nhất tới mũi nên vào khoảng một đốt ngón tay. Ít hơn thì ngón chân sẽ bị đập khi xuống dốc.
- Buộc dây đủ chặt rồi đi, nhón gót. Gót chân không được trượt lên xuống. Gót trượt là nguồn gốc của phồng rộp.
- Đi ít nhất năm phút, nếu được thì lên xuống bậc. Chú ý chỗ cấn ở mép ngón út và mu bàn chân, những chỗ đó không tự hết khi giày đã mềm.
- Cầm giày bẻ thử: đế nên gập ở khoảng một phần ba phía trước, đúng chỗ gập của bàn chân, chứ không gập ở giữa thân giày.
Câu bán hàng quen thuộc rằng giày sẽ giãn ra sau vài ngày chỉ đúng với một ít chất liệu da mềm, và thường chỉ giãn bề ngang chút ít. Chiều dài không bao giờ giãn.
Dáng bàn chân và điều nên tìm ở đôi giày
Một cách tự xem dáng chân đơn giản: nhúng ướt bàn chân rồi đứng lên một tờ giấy màu, nhìn vết in. Kết quả chỉ để tham khảo khi chọn, không phải chẩn đoán.
| Vết in | Dáng thường gọi | Nên tìm ở giày | Nên tránh |
|---|---|---|---|
| In gần trọn lòng bàn chân | Bàn chân bẹt, vòm thấp | Thân giày vững, đế giữa chắc ở phía trong, gót cứng | Đế quá mềm, gót mềm oặt |
| In một dải vừa phải ở giữa | Vòm trung bình | Phần lớn giày đi bộ phổ thông đều hợp | Chỉ cần tránh sai cỡ |
| In rất mảnh hoặc đứt quãng | Vòm cao | Đế có độ đệm, lòng giày ôm vòm | Đế cứng phẳng như tấm ván |
| Bàn chân rộng ở phần ngón | Chân bè | Mũi giày rộng, có bản rộng riêng | Mũi nhọn, thân hẹp |
Nếu bạn đang đau chân kéo dài, tê bì hay có bệnh nền ảnh hưởng tới bàn chân, việc chọn giày nên hỏi người có chuyên môn trước. Bảng trên chỉ dành cho người chân khoẻ muốn chọn cho êm và bền.
Soi đôi giày như người sửa giày
Mặt đế ngoài. Cao su đặc ở gót và mũi là hai chỗ chịu mài mòn nhiều nhất. Đế toàn bằng xốp nhẹ thì êm nhưng mòn nhanh trên đường nhựa, bê tông. Gai đế nông và mịn chỉ hợp đi trong nhà.
Đường nối giữa đế và thân. Đế được may xung quanh hoặc vừa dán vừa may bền hơn hẳn đế chỉ dán keo. Ấn ngón tay dọc mép đế, chỗ nào hở keo ngay từ đầu thì bỏ qua.
Phần gót. Bóp hai bên gót giày, phần này nên cứng vừa và đứng vững. Gót mềm oặt thì sau vài tháng sẽ xẹp về một bên, kéo theo dáng đi lệch.
Lót giày. Rút được lót ra là điểm cộng, vì lót mòn trước đế và thay riêng được, giặt phơi cũng dễ, hợp khí hậu ẩm.
Thân giày. Vải lưới thoáng hợp trời nóng nhưng rách nhanh ở chỗ ngón cái gập. Có miếng da hay lớp phủ gia cố ở mũi và hai bên là dấu hiệu nhà làm đã nghĩ tới độ bền.
Giữ đôi giày bền thêm và biết lúc nào cần thay
Đôi giày tốt mất phần lớn tuổi thọ vì cách dùng hơn là vì chất lượng. Cách đơn giản nhất là không đi một đôi liên tục mỗi ngày. Có hai đôi luân phiên, mỗi đôi được nghỉ một ngày để đệm xốp hồi lại và khô hơi ẩm, thì tổng tuổi thọ của hai đôi thường dài hơn hai lần một đôi đi liền.
Khi về nhà, nới dây và tháo giày bằng tay chứ đừng đạp gót này lên gót kia, động tác đó làm gãy phần gót cứng. Giày ướt mưa thì nhét giấy báo cũ cho hút ẩm, để nơi thoáng, tránh phơi nắng gắt hay đặt sát quạt sưởi vì keo và cao su sẽ giòn.
Người ta hay lấy mốc khoảng năm đến tám trăm cây số đi bộ hoặc chạy để cân nhắc thay đệm đế, nhưng với người đi bộ thường thì dấu hiệu nhìn thấy đáng tin hơn con số. Xem mặt đế ở gót: mòn sát lớp xốp bên trong là đã tới lúc. Đặt giày lên mặt bàn nhìn từ phía sau: gót nghiêng hẳn về một bên là đệm đã xẹp không đều.
Anh Tâm làm một việc nhỏ mà hữu ích: ghi tháng mua bằng bút bi vào mặt trong lưỡi gà. Mỗi lần thấy mỏi chân bất thường, anh lật ra xem đôi giày đã đi bao lâu. Nhờ vậy anh biết lần sau nên bắt đầu gom quỹ cho đôi mới từ tháng thứ mấy, không bị động.
Thêm một việc nữa là lau đế và rửa lót khoảng hai tuần một lần. Cát và sỏi nhỏ kẹt trong rãnh đế mài mòn nhanh hơn ta tưởng, còn lót giày ẩm lâu ngày sinh mùi và mục ở mép. Mười phút mỗi nửa tháng giữ cho đôi giày đi thêm được nhiều tháng.
Tính quỹ cho đôi giày theo cách bạn đi
Anh Tâm mất ba tháng để gom đủ khoảng bốn ngày công cho đôi giày. Bảng dưới giúp ước xem đôi giày của bạn đáng ở tầm nào, dựa trên số giờ mang mỗi ngày chứ không dựa trên giá người khác trả.
| Số giờ mang mỗi ngày | Tầm nên nhắm | Quy mô so với thu nhập | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Dưới 1 giờ, đi bộ tập nhẹ | Loại cơ bản đạt chuẩn vừa chân | Bằng một hai bữa ăn ngoài | Vừa chân quan trọng hơn mọi tính năng |
| 1–3 giờ | Tầm trung, đế cao su ở gót | Khoảng một hai ngày công | Nên có lót rút ra được |
| 4–8 giờ, đứng và đi nhiều | Loại tốt, đế may, gót vững | Khoảng ba bốn ngày công | Cân nhắc hai đôi luân phiên |
| Đi đường đồi, đường đất thường xuyên | Giày có gai sâu, mũi cứng | Để dành vài tháng | Chỉ mua khi thật sự đi loại đường đó |
Con số ngày công chỉ để định hướng. Người thu nhập cao hơn không cần mua đôi đắt hơn nếu số giờ mang như nhau; phần dư nên giữ lại cho đôi luân phiên hơn là trả cho tên tuổi.
Khi đã có con số, anh Tâm chia đều cho ba tháng, trích ngay ngày nhận lương. Đến lúc đi mua, anh không bị lời mời chào kéo lên tầm cao hơn, vì biết rõ quỹ có bao nhiêu và đôi giày cần làm gì.
Những chỗ hay tiêu sai tiền khi mua giày
Các khoản dưới đây làm đôi giày đắt lên mà người đi bộ thường ít được lợi.
- Trả thêm cho công nghệ đệm có tên gọi riêng khi chính bạn thử thấy không khác biệt. Cảm nhận của chân bạn là phép thử duy nhất.
- Mua giày quá nhẹ vì nghĩ nhẹ là tốt. Với người đứng nhiều, giày quá nhẹ thường đổi bằng đế mỏng và gót mềm.
- Mua hai đôi giống nhau lúc giảm giá khi chưa đi thử đôi đầu đủ một tháng.
- Mua theo màu đang được nhiều người mang trên mạng, rồi bỏ đôi giày có dáng hợp chân.
- Bỏ qua tất. Một đôi tất dày vừa, không đường may cộm ở ngón, góp phần vào sự dễ chịu nhiều hơn người ta nghĩ.
Phép thử cuối cùng: nếu đôi này không có tên hãng và đựng trong hộp trắng, mình có vẫn chọn nó không? Nếu có, bạn đang chọn bằng chân.
Câu hỏi thường gặp
Giày đi bộ và giày chạy bộ có dùng thay nhau được không?
Đi bộ nhẹ thì giày chạy dùng được, nhưng người đứng lâu hay đi trên nền nhám thường hợp giày đi bộ có đế chắc và gót vững hơn. Hãy chọn theo việc bạn làm nhiều nhất trong ngày.
Mũi giày nên chừa khoảng trống bao nhiêu là vừa?
Khoảng một đốt ngón tay tính từ ngón chân dài nhất tới mũi giày khi bạn đứng thẳng. Ít hơn thì ngón chân bị đập khi xuống dốc, nhiều hơn quá thì chân trượt trong giày.
Có nên mua giày đi bộ cỡ nhỉnh hơn để đi lâu cho thoải mái không?
Nhỉnh nửa cỡ so với cỡ đo buổi sáng là bình thường vì chân nở về chiều. Nhưng gót không được trượt; nếu gót trượt thì giày đã quá rộng dù mũi thấy thoải mái.
Bao lâu thì nên thay một đôi giày đi bộ dùng hằng ngày?
Không có con số cố định. Hãy xem mặt đế ở gót có mòn tới lớp xốp chưa, gót có nghiêng về một bên không, và chân có mỏi bất thường so với lúc giày còn mới không.
Giày đi bộ bị ướt mưa thì xử lý thế nào để không hỏng keo?
Rút lót ra, nhét giấy hút ẩm, để nơi thoáng gió và khô tự nhiên. Tránh phơi nắng gắt, tránh để sát nguồn nhiệt mạnh vì keo và cao su dễ giòn, bong.
Có nên có hai đôi giày luân phiên không?
Nếu đủ quỹ thì có. Mỗi đôi được nghỉ một ngày để khô và hồi đệm, nên tổng tuổi thọ thường dài hơn. Nếu chỉ đủ cho một đôi, hãy mua một đôi tốt trước rồi gom dần cho đôi thứ hai.