Một chiếc đèn bàn làm việc đáng tiền là chiếc chiếu đủ sáng lên khoảng mặt bàn bạn làm việc mà không rọi thẳng vào mắt, có màu ánh sáng trung tính hoặc chỉnh được, không nhấp nháy, khớp tay giữ đúng vị trí sau nhiều năm và hỏng nguồn sáng thì thay được thay vì bỏ cả chiếc.
Cô Lan, giáo viên tiểu học ở Nghệ An, chấm bài mỗi tối từ tám đến mười giờ dưới ánh đèn trần của phòng khách. Năm nay cô dành phần thưởng cuối học kỳ cho một chiếc đèn bàn tử tế, khoảng bằng hai ngày công. Phần dưới là những gì cô cần kiểm tại chỗ bán và những thông số trên hộp đáng đọc, cái nào bỏ qua được.
Vì sao đèn trần không thay được đèn bàn
Đèn trần chiếu sáng cả căn phòng, nhưng khi bạn cúi xuống trang giấy, chính đầu và vai bạn che mất nguồn sáng, mặt bàn rơi vào bóng của mình. Muốn đủ sáng trên trang giấy, người ta có xu hướng bật thêm nhiều đèn trần, và căn phòng trở nên chói mà chỗ cần sáng vẫn thiếu.
Đèn bàn giải quyết việc khác: đặt một vùng sáng tập trung đúng chỗ tay làm việc. Với việc đọc viết, mức sáng nhiều tài liệu chiếu sáng hay khuyến nghị là khoảng năm trăm lux trên mặt bàn. Bạn không cần máy đo; cách thử đơn giản là trang giấy trắng phải đọc được chữ bút chì mờ mà không phải nheo mắt, và không có vệt sáng lóa phản chiếu từ giấy bóng.
Một điều nữa là độ tương phản. Ngồi trong căn phòng tối om chỉ có một vùng sáng trên bàn, mắt phải liên tục điều chỉnh mỗi khi bạn ngẩng lên. Cách dễ chịu hơn là để đèn trần hoặc một đèn phụ ở mức dịu, cộng thêm đèn bàn cho vùng làm việc.
Cô Lan trước đây chấm bài dưới đèn trần đặt sau lưng, bóng đầu cô đổ xuống đúng vở học trò. Đổi chỗ ngồi không giải quyết được vì bàn chỉ có một hướng kê. Đèn bàn là lời giải rẻ nhất.
Đọc thông số trên hộp: con số nào đáng quan tâm
Hộp đèn thường in nhiều con số. Năm thông số dưới đây là đủ để so sánh hai chiếc đèn.
| Thông số | Nghĩa là gì | Mức hợp lý cho đèn làm việc | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Nhiệt độ màu, đơn vị K | Ánh sáng vàng ấm hay trắng xanh | Khoảng 4000–5000K cho làm việc; 2700–3000K cho đọc thư giãn buổi tối | Đèn chỉnh được nhiều mức màu là tiện |
| Chỉ số hoàn màu, ghi CRI hoặc Ra | Màu vật dưới đèn có giống thật không | Từ 90 trở lên nếu bạn chấm bút đỏ, vẽ, may vá | Đèn rẻ thường khoảng 80, màu đỏ trông xỉn |
| Quang thông, đơn vị lm | Tổng lượng ánh sáng phát ra | Vài trăm lumen là đủ cho đèn bàn cá nhân | Nhiều hơn chưa chắc tốt, dễ chói |
| Chống nhấp nháy | Ánh sáng có dao động nhanh hay không | Nên có, và tự kiểm lại tại chỗ | Thường rơi vào chế độ giảm sáng |
| Điều chỉnh độ sáng | Tăng giảm mức sáng | Nên có nhiều nấc hoặc vặn liên tục | Giúp dùng được cả khi đọc lẫn khi nằm nghỉ |
Công suất tính bằng oát không nói nhiều về độ sáng của đèn LED, vì hiệu suất mỗi loại chip khác nhau. Hãy so bằng lumen nếu hộp có ghi, và quan trọng hơn là nhìn thật trên một tờ giấy trắng tại chỗ bán.
Kiểm tại chỗ bán trong năm phút
Mang theo một trang vở có chữ viết tay và một cây bút đỏ, cô Lan kiểm từng chiếc theo thứ tự:
- Bật đèn ở mức sáng thấp nhất, mở camera điện thoại hướng vào nguồn sáng hoặc vùng sáng trên giấy. Thấy các sọc ngang chạy trên màn hình là đèn đang nhấp nháy ở mức đó. Lặp lại ở mức sáng vừa.
- Đặt trang vở dưới đèn, ngồi ở tư thế thật. Từ mắt bạn không được nhìn thấy trực tiếp bóng LED; chao đèn phải che được.
- Nhìn chữ bút đỏ dưới đèn: đỏ ra đỏ, không ngả nâu xỉn. Đó là cách thử chỉ số hoàn màu dễ nhất.
- Kéo tay đèn tới vài vị trí, buông tay ra: tay đèn phải đứng yên, không trôi xuống từ từ.
- Chạm vào phần đầu đèn sau vài phút bật sáng tối đa. Ấm là bình thường, nóng rát là tản nhiệt kém, chip LED sẽ mau xuống cấp.
Phép thử bằng camera không chính xác như máy đo, và một số điện thoại tự lọc nhấp nháy. Nhưng nếu đã thấy sọc rõ ràng thì gần như chắc chắn đèn có nhấp nháy, nên chuyển sang chiếc khác.
Chọn kiểu đèn và phần khung cho bền
Bóng thay được hay LED liền khối. Đèn có đui bóng tiêu chuẩn thì hỏng bóng chỉ cần thay bóng, dùng được nhiều năm. Đèn LED liền khối gọn, đẹp, nhưng khi chip hoặc mạch hỏng thì thường phải bỏ cả đầu đèn. Nếu chọn loại liền khối, hãy ưu tiên nơi bảo hành rõ thời hạn.
Khớp lò xo hay khớp ma sát. Tay đèn có lò xo cân bằng lực giữ vị trí tốt và lâu mỏi; khớp ma sát có ốc vặn thì khi lỏng có thể siết lại. Khớp nhựa ép không có ốc là chỗ yếu nhất.
Đế nặng hay kẹp bàn. Đế nặng đặt đâu cũng được nhưng chiếm chỗ. Kẹp bàn tiết kiệm mặt bàn và với xa hơn, hợp bàn nhỏ, nhưng cần mép bàn đủ dày và không có gờ.
Dây và công tắc. Dây điện cần có đoạn chống gập ở chỗ nối vào đèn. Công tắc đặt ở đế hoặc trên dây dễ với tới hơn công tắc cảm ứng trên đầu đèn, vốn hay bị chạm nhầm và hỏng trước.
Chao đèn. Chao bằng kim loại hoặc nhựa dày, có mặt trong mờ, tản sáng đều hơn và che bóng tốt hơn chao mỏng trong suốt. Nhìn từ mép chao xuống: nếu thấy từng hạt LED sáng chói riêng rẽ thì ánh sáng sẽ gắt và đổ bóng nhiều lớp. Chao có tấm khuếch tán phía dưới cho vùng sáng mềm, bóng tay nhẹ hơn khi viết.
Cấp nguồn. Đèn cắm điện trực tiếp bền hơn đèn dùng pin sạc tích hợp. Pin sạc tiện mang đi nhưng sẽ chai sau vài năm, và ít khi thay được.
Đặt đèn đúng chỗ để không phí chiếc đèn tốt
Một chiếc đèn tốt đặt sai chỗ vẫn tạo bóng và lóa. Nguyên tắc dễ nhớ: người viết tay phải thì đặt đèn bên trái, người viết tay trái thì đặt bên phải, để bóng bàn tay không đổ lên chỗ đang viết. Nếu chủ yếu gõ phím, đèn có thể đặt phía trước hơi lệch sang một bên.
Đầu đèn nên thấp hơn tầm mắt khi ngồi, chiếu xiên xuống mặt bàn. Đầu đèn cao ngang mắt là lúc ánh sáng rọi vào mắt bạn chứ không rọi vào trang giấy. Thử nhanh bằng cách ngồi đúng tư thế rồi nhìn thẳng về phía trước: nếu thấy bóng đèn sáng trong khoé mắt, hãy hạ đầu đèn hoặc xoay chao.
Với màn hình máy tính, đừng để đèn chiếu thẳng vào màn hình, sẽ có vệt sáng phản chiếu. Chiếu vào vùng bàn phím và giấy tờ bên cạnh là đủ.
Cô Lan đặt đèn kẹp bên trái bàn, chỉnh màu trung tính khi chấm bài và chuyển sang ánh vàng khi đọc sách trước giờ ngủ. Một chiếc đèn, hai cách dùng, và cô không còn phải kéo bàn ra giữa phòng để tránh bóng mình.
Một chiếc đèn cho từng việc bạn làm ở bàn
Trước khi chọn, hãy nghĩ xem bạn làm gì ở bàn nhiều nhất vào buổi tối. Mỗi việc cần vùng sáng, màu sáng và kiểu tay đèn hơi khác nhau, và một chiếc đèn khó tối ưu cho tất cả.
| Việc chính | Vùng sáng cần | Màu sáng hợp | Kiểu đèn nên ưu tiên |
|---|---|---|---|
| Chấm bài, đọc viết tay | Rộng cỡ hai trang vở mở | Trung tính, hoàn màu cao | Tay dài, chao rộng, đặt bên trái |
| Gõ máy tính | Bàn phím và giấy tờ cạnh máy | Trung tính, độ sáng vừa | Đèn thấp hoặc thanh đèn treo màn hình, không rọi vào màn hình |
| May vá, làm đồ thủ công nhỏ | Hẹp nhưng rất sáng | Trung tính, hoàn màu cao | Tay đèn với sát, chỉnh góc linh hoạt |
| Đọc sách thư giãn | Một trang sách | Vàng ấm | Đèn nhỏ, có giảm sáng nhiều nấc |
| Học bài của con | Rộng, cả bàn học | Trung tính | Đế vững, khớp chắc, ít nút bấm |
Nếu bàn của bạn dùng cho hai việc khác nhau, như cô Lan vừa chấm bài vừa đọc sách, một chiếc đèn chỉnh được màu và độ sáng là lựa chọn gọn nhất. Nếu cả nhà dùng chung một bàn, hãy ưu tiên khớp chắc và ít chức năng, vì nhiều người chỉnh qua chỉnh lại là lúc khớp đèn mau lỏng nhất.
Với bàn học của con, đừng chọn đèn quá nhiều nút hay chế độ: trẻ sẽ bấm thử liên tục và chỉ dùng một chế độ duy nhất. Một chiếc đèn đơn giản, sáng đủ, không nhấp nháy là đủ cho nhiều năm học.
Những chỗ không cần trả thêm tiền
Đèn bàn hiện nay hay đi kèm nhiều tính năng. Phần lớn chỉ làm đèn đắt lên và thêm linh kiện dễ hỏng.
- Sạc điện thoại không dây tích hợp ở đế: tiện một chút nhưng làm đế nóng và khi hỏng kéo theo cả đèn.
- Điều khiển qua điện thoại: thêm thao tác, thêm phần mềm có thể ngừng cập nhật.
- Loa, đồng hồ, đèn ngủ đổi màu gắn chung: mỗi thứ là một chỗ có thể hỏng.
- Quảng cáo chống cận hay bảo vệ mắt: không đèn nào hứa được điều đó; điều bạn kiểm được là không nhấp nháy, không chói và đủ sáng.
- Thân kim loại nặng nề vì vẻ ngoài: chắc chắn là tốt, nhưng khớp và chao mới là phần quyết định tuổi thọ.
Thử gạch hết tính năng phụ khỏi danh sách: chiếc đèn còn lại có còn sáng tốt, không nhấp nháy, khớp chắc không? Nếu có, bạn đang trả tiền cho phần đáng trả. Phần còn lại của quỹ, cô Lan dùng mua một chiếc ghế kê chân nhỏ, cũng là món dùng mỗi tối.
Câu hỏi thường gặp
Đèn bàn làm việc nên chọn ánh sáng trắng hay vàng?
Làm việc cần tập trung và nhìn chi tiết thì ánh sáng trung tính khoảng 4000 đến 5000K dễ chịu với nhiều người. Đọc thư giãn buổi tối có thể dùng ánh vàng ấm. Đèn chỉnh được màu giải quyết cả hai.
Làm sao tự kiểm đèn bàn có nhấp nháy hay không?
Mở camera điện thoại hướng vào vùng sáng ở mức sáng thấp và mức vừa. Nếu thấy các sọc ngang chạy trên màn hình thì đèn có nhấp nháy. Cách này không chính xác như máy đo nhưng đủ để loại những chiếc rõ ràng có vấn đề.
Đèn bàn nên đặt bên trái hay bên phải?
Người viết tay phải đặt đèn bên trái, người viết tay trái đặt bên phải, để bóng bàn tay không đổ lên chỗ viết. Đầu đèn thấp hơn tầm mắt và chiếu xiên xuống mặt bàn.
Chỉ số hoàn màu của đèn có quan trọng với người không vẽ không?
Nếu chỉ đọc chữ đen thì ít quan trọng. Nhưng chấm bài bằng bút đỏ, xem ảnh, may vá hay nấu ăn ở bàn thì đèn có chỉ số từ 90 trở lên cho màu trung thực hơn và nhìn đỡ mỏi.
Đèn LED liền khối có bền bằng đèn thay bóng không?
Chip LED tốt có tuổi thọ dài, nhưng khi chip hay mạch hỏng thì đèn liền khối thường phải thay cả đầu đèn. Đèn dùng bóng tiêu chuẩn thì chỉ cần thay bóng. Muốn dùng thật lâu, loại thay bóng dễ sửa hơn.
Có nên mua đèn bàn dùng pin sạc không?
Pin sạc tiện khi bạn hay đổi chỗ ngồi hoặc mất điện, nhưng pin sẽ chai sau vài năm và ít khi thay được. Đèn làm việc cố định một chỗ thì loại cắm điện trực tiếp bền hơn.