Món đáng mua loại tốt là món bạn dùng gần như mỗi ngày, chạm trực tiếp vào cơ thể hoặc gánh sức nặng, và có thể sửa hay thay linh kiện khi hỏng: giày đi hằng ngày, ghế ngồi làm việc, gối ngủ, con dao chính trong bếp, chiếc balo đi làm. Món dùng vài lần một năm, hỏng thì bỏ cũng không tiếc, cứ mua loại thường là đủ.
Tự thưởng bằng đồ dùng bền khác mua sắm cho vui ở chỗ bạn trả thêm hôm nay để được dùng lâu và dễ chịu hơn trong nhiều năm. Muốn vậy cần một cách xếp hạng rõ ràng thay vì cảm hứng lúc đứng trước kệ hàng. Phần dưới đưa ra bốn câu hỏi chấm điểm, một bảng xếp sẵn cho các món quen thuộc, và cách gom quỹ để mua món tốt mà không phá kế hoạch chi tiêu.
Vì sao món dùng mỗi ngày đáng được chi nhiều hơn
Hãy hình dung Vy, nhân viên văn phòng ở Hà Nội, có hai món muốn tự thưởng sau đợt quyết toán cuối năm: một chiếc váy dự tiệc và một chiếc ghế làm việc tử tế cho những tối mang việc về nhà. Hai món giá tương đương nhau, cùng khoảng một tuần lương. Chiếc váy có thể được mặc ba bốn lần một năm. Chiếc ghế được ngồi khoảng hai tiếng mỗi tối, năm tối một tuần, trong nhiều năm.
Chia số tiền cho số lần dùng, chiếc ghế rẻ hơn hàng chục lần tính trên mỗi lần ngồi. Đó là lý do người làm nghề mua sắm hay nói: đừng nhìn giá trên nhãn, hãy nhìn giá trên mỗi lần dùng. Một món đắt gấp đôi nhưng bền gấp bốn thực ra rẻ hơn một nửa.
Nhưng số lần dùng chưa đủ. Một món dùng nhiều mà hỏng không gây hại gì, như chiếc cốc uống nước, thì loại thường vẫn ổn. Món dùng nhiều và chạm vào cơ thể như giày, ghế, gối thì khác: đồ kém ở nhóm này không chỉ hỏng sớm mà còn làm bạn mỏi lưng, đau gót chân, ngủ không sâu. Chỗ tiết kiệm sai lớn nhất thường nằm ở đây, vì cái giá phải trả không hiện trên hoá đơn.
Ngược lại, có những món người ta hay chi mạnh nhưng dùng thưa thớt: máy làm món ăn đặc biệt, bộ dụng cụ chuyên dụng cho một sở thích mới chớm, bộ đồ ăn tiếp khách. Với nhóm này, mua loại vừa phải hoặc mượn, thuê trước để thử là khôn ngoan hơn.
Bốn câu hỏi chấm điểm một món trước khi tự thưởng
Mỗi câu chấm từ 0 đến 2 điểm. Món đạt 6 điểm trở lên đáng được mua loại tốt; 3 đến 5 điểm mua loại tầm trung; dưới 3 điểm mua loại thường hoặc chưa cần mua.
| Câu hỏi | 0 điểm | 1 điểm | 2 điểm |
|---|---|---|---|
| Bạn dùng nó thường xuyên đến đâu? | Vài lần một năm | Vài lần một tháng | Gần như mỗi ngày |
| Nó có chạm vào cơ thể hoặc đỡ sức nặng của bạn không? | Không | Thỉnh thoảng | Có, trong thời gian dài |
| Hỏng thì có sửa hoặc thay linh kiện được không? | Hỏng là bỏ | Sửa được ở tiệm | Có linh kiện thay, tự làm được |
| Loại tốt có khác loại thường rõ rệt khi dùng không? | Gần như không | Khác chút ít | Khác ngay từ lần đầu |
Câu cuối hay bị bỏ qua. Có những món loại đắt và loại vừa dùng gần như y nhau, phần chênh chỉ nằm ở kiểu dáng hay tên tuổi. Nếu bạn không thể nói ra loại tốt hơn ở điểm nào cụ thể, như đế êm hơn, khớp chắc hơn, lưỡi giữ sắc lâu hơn, thì phần tiền chênh đó chưa đáng chi.
Bảng xếp sẵn cho những món quen thuộc
Bảng dưới là điểm tham khảo cho một người đi làm bình thường. Thói quen của bạn khác thì chấm lại, ví dụ người ít nấu ăn sẽ hạ điểm dao bếp và nồi.
| Món | Điểm thường gặp | Nên chọn | Lý do chính |
|---|---|---|---|
| Giày đi bộ, giày đi làm hằng ngày | 7–8 | Loại tốt | Đỡ toàn bộ sức nặng, dùng mỗi ngày |
| Ghế làm việc | 7–8 | Loại tốt | Ngồi nhiều giờ, có linh kiện thay |
| Gối và chăn | 6–7 | Loại tốt | Chạm cơ thể mỗi đêm |
| Con dao bếp chính | 6–7 | Loại tốt | Dùng mỗi ngày, mài lại được |
| Balo đi làm | 6 | Loại tốt | Đeo mỗi ngày, đỡ sức nặng |
| Đèn bàn | 5–6 | Tầm trung trở lên | Ảnh hưởng mắt khi làm việc tối |
| Nồi chảo | 4–6 | Tầm trung | Tuỳ tần suất nấu |
| Đồ ăn tiếp khách, đồ trang trí theo mùa | 1–2 | Loại thường | Ít dùng, khác biệt nhỏ |
Những món điểm cao nhất có điểm chung: bạn dùng chúng lâu trong ngày, chúng chịu lực, và cái kém của chúng biểu hiện bằng cảm giác khó chịu trên cơ thể. Đó là nơi một khoản tự thưởng phát huy giá trị lâu nhất.
Dấu hiệu một món thật sự bền, không chỉ đắt
Có linh kiện thay riêng. Ghế có bánh xe và ống nâng hạ thay được, balo có khoá kéo thay được, tai nghe có đệm tai bán rời. Món nào hỏng một chi tiết nhỏ mà phải bỏ cả chiếc thì dù đắt cũng không bền theo nghĩa thực tế.
Mối nối bằng vít, tán đinh hoặc may, không chỉ dán. Chỗ nối dán keo là chỗ bung đầu tiên khi gặp nóng ẩm. Ở khí hậu nồm ẩm miền Bắc hay mưa dài miền Nam, đây là điểm hỏng phổ biến của giày, túi và đồ gỗ ép.
Bảo hành dài và nói rõ bảo hành cái gì. Một lời hứa bảo hành mà không ghi phạm vi thì gần như không có giá trị. Đọc kỹ xem có tính hao mòn tự nhiên, có tính linh kiện, ai trả công gửi đi sửa.
Chất liệu nói được bằng tên cụ thể. Người bán hàng tốt nói được thép gì, vải gì, gỗ gì, đế bằng gì. Mô tả kiểu cao cấp, siêu bền mà không có tên chất liệu là dấu hiệu nên dè dặt.
Kiểu dáng ít theo mốt. Món bền về vật liệu nhưng lỗi mốt sau một năm thì bạn cũng sẽ cất đi. Với đồ dùng lâu năm, màu trung tính và dáng đơn giản sống lâu hơn.
Gom quỹ để mua một món tốt mà không vỡ kế hoạch
Món tốt thường đắt hơn mức bạn quen chi cho một lần. Thay vì gồng một lần, cứ giao việc đó cho quỹ tự thưởng.
- Chọn một món duy nhất có điểm cao nhất trong danh sách của bạn. Đừng gom cùng lúc cho ba món.
- Ước giá món đó theo số tuần lương, ví dụ khoảng một tuần lương, rồi chia cho số tháng bạn chấp nhận chờ.
- Trích phần đó ngay khi nhận lương vào một ngăn riêng, coi như một khoản chi cố định. Mức dễ giữ với nhiều người là từ ba đến năm phần trăm thu nhập tháng.
- Trong thời gian chờ, ghi lại những lần bạn thấy thiếu món đó. Nếu sau hai tháng bạn gần như không ghi gì, có lẽ nhu cầu không lớn như bạn nghĩ.
- Đủ tiền thì mua bằng tiền đã gom. Không dùng thẻ tín dụng hay trả góp để mua trước rồi bù sau, vì khi đó món tự thưởng biến thành một khoản nợ.
Cách này cũng giúp lọc bớt những món chỉ hấp dẫn trong vài ngày. Thời gian gom quỹ chính là thời gian thử lòng mình.
Lịch quỹ một năm: Vy nâng cấp ba món theo thứ tự
Sau khi chấm điểm, Vy có ba món điểm cao: ghế làm việc, giày đi làm và gối. Cô không mua cả ba ngay mà xếp lịch theo mức khó chịu hiện tại, mỗi tháng trích khoảng bốn phần trăm lương vào quỹ.
| Giai đoạn | Món | Quy mô so với lương | Việc làm trong lúc chờ |
|---|---|---|---|
| Tháng 1–4 | Ghế làm việc | Khoảng một tuần lương | Đo chiều cao bàn, ghi lại giờ ngồi mỗi tối |
| Tháng 5–7 | Giày đi làm | Khoảng nửa tuần lương | Thử giày vào buổi chiều ở hai ba chỗ khác nhau |
| Tháng 8–9 | Gối ngủ | Bằng vài bữa ăn ngoài | Xem lại tư thế ngủ, gối cũ xẹp ở đâu |
| Tháng 10–12 | Để trống | Phần dư giữ lại | Chấm điểm lại danh sách, có khi không cần món mới |
Ba tháng cuối để trống là chủ ý. Sau ba món dùng hằng ngày đã ổn, nhiều người nhận ra danh sách mong muốn tự ngắn lại, và khoản dư có thể chuyển sang một trải nghiệm hoặc giữ làm đệm cho năm sau.
Thứ tự cũng có lý do: món nào đang gây khó chịu mỗi ngày thì lên trước. Vy đau mỏi vai mỗi tối nên ghế đứng đầu; giày cũ còn đi được thêm vài tháng nên xếp sau. Nếu thứ tự của bạn khác, cứ theo cảm giác cơ thể mình chứ đừng theo danh sách của người khác.
Món không cần mua loại tốt, dù được mời chào nhiều
Có những nhóm hàng người bán hay nâng lên thành đáng đầu tư, nhưng với phần đông người dùng thì không đáng.
- Đồ dùng một sở thích mới bắt đầu: hãy dùng loại cơ bản ba tháng, giữ được thói quen rồi hãy nâng cấp.
- Bộ dụng cụ nhiều món: thường bạn chỉ dùng hai ba món trong đó. Mua lẻ món mình cần, loại tốt, rẻ hơn mua cả bộ.
- Đồ có lớp phủ hao mòn như chảo chống dính: lớp phủ nào cũng mòn theo thời gian, nên chi quá nhiều cho nó ít khi đáng.
- Đồ điện tử thay đổi nhanh theo đời: bản tốt nhất hôm nay sẽ bị vượt qua sau vài năm, khác với một chiếc ghế hay con dao.
- Đồ cho dịp hiếm như tiệc, lễ: mượn, thuê hoặc mua loại thường.
Câu tự hỏi hữu ích trước mỗi món: nếu mình chỉ được mua loại tốt cho ba thứ trong năm nay, món này có lọt vào ba thứ đó không? Nếu không, loại thường là đủ.
Một mẹo nữa: với món chưa chắc, hãy mượn của người quen dùng thử một tuần. Mượn được ghế ngồi làm việc, nồi gang, balo đi phượt; sau một tuần, bạn sẽ biết mình có thật sự cần bản tốt hơn hay chỉ thích ý tưởng về nó. Không ít người trả lại đồ mượn và nhận ra món cũ trong nhà vẫn dùng tốt.
Câu hỏi thường gặp
Đồ dùng bền có phải lúc nào cũng là đồ đắt nhất không?
Không. Món đắt nhất thường có thêm phần trả cho tên tuổi, kiểu dáng hoặc tính năng bạn không dùng tới. Món bền nhất với bạn thường nằm ở tầm giữa cao, nơi chất liệu và cách làm đã tốt nhưng chưa phải trả thêm cho tiếng tăm.
Nên dành bao nhiêu phần thu nhập để mua đồ dùng bền tự thưởng?
Nhiều người giữ được nhịp khoảng ba đến năm phần trăm thu nhập tháng cho quỹ tự thưởng, rồi để dành vài tháng cho một món tốt. Quan trọng là trích từ tiền đã có, không vay, không trả góp.
Mua đồ bền có phải là tiêu nhiều hơn không?
Trong tháng mua thì có, nhưng tính trên nhiều năm thường là ít hơn, vì bạn không phải thay đi thay lại. Hãy tính giá trên mỗi lần dùng: món dùng hàng nghìn lần thì phần chênh chia ra rất nhỏ.
Làm sao biết một món có sửa được hay không trước khi mua?
Hỏi thẳng người bán có bán linh kiện rời không, nhìn xem các mối nối là vít, may hay dán keo, và tìm xem có tiệm sửa loại đồ đó gần nhà. Món chỉ có thể đổi mới khi hỏng thì khó gọi là bền.
Có nên mua đồ cũ chất lượng tốt thay vì đồ mới loại thường không?
Với những món khung chắc như ghế, giá sách, nồi gang thì đồ cũ tốt thường đáng hơn đồ mới loại thường. Riêng giày, gối, đệm tai là đồ đã định hình theo người dùng trước, nên mua mới.
Đang eo hẹp tiền thì có nên tự thưởng đồ dùng bền không?
Có thể, nhưng chọn đúng một món điểm cao nhất và gom quỹ chậm hơn. Khi eo hẹp, một món dùng mỗi ngày mà giúp bạn dễ chịu hơn vẫn đáng giá hơn nhiều món nhỏ mua cho vui.