Một ngày nghỉ phép dùng để tự thưởng chỉ trọn vẹn khi bạn chọn một ngày giữa tuần, báo trước rõ ràng với chỗ làm, đặt sẵn vài việc mình thích theo một khung lịch thoáng, và đặt luật không làm việc nhà, không mở thư công việc trong ngày đó. Không cần đi xa, không cần nhiều tiền; thứ bạn mua bằng ngày phép là thời gian không thuộc về ai khác.
Phần dưới giải thích vì sao ngày giữa tuần đáng hơn ngày cuối tuần, cách báo nghỉ để không bị gọi, ba lịch mẫu cho ba kiểu người, cách đặt quỹ nhỏ cho ngày ấy, cách nói với người trong nhà và những thứ hay "ăn cắp" ngày nghỉ của bạn mà bạn không để ý.
Vì sao nên chọn một ngày giữa tuần
Ngày thứ Bảy, Chủ nhật đã có sẵn việc của nó: chợ búa, giặt giũ, đám cưới, thăm ông bà, đưa con đi học thêm. Xin nghỉ một ngày thứ Ba hay thứ Tư thì không ai trong nhà có kế hoạch gì cho ngày ấy, và chính sự trống trơn đó là thứ quý.
Ngày giữa tuần cũng là ngày phố vắng nhất. Quán cà phê không phải chờ chỗ, công viên chỉ có người già tập thể dục và vài người chạy bộ, thư viện yên lặng, rạp phim buổi sáng gần như của riêng bạn. Nhiều nơi còn có giá thấp hơn vào các ngày thường trong tuần.
Cuối cùng, một ngày nghỉ giữa tuần cắt tuần làm việc làm đôi. Bạn đi làm hai ngày, nghỉ một ngày, đi làm thêm hai ngày; cả tuần dễ thở hơn hẳn so với việc gom ngày phép vào cuối năm rồi để mất. Nhiều chỗ làm có quy định ngày phép không chuyển sang năm sau, dùng một ngày cho mình là dùng đúng quyền lợi.
Nếu công việc của bạn làm theo ca hoặc nghỉ ngày thường sẵn, hãy chọn ngày mà người thân trong nhà đều bận. Mục tiêu không phải là ngày nào trong tuần mà là một ngày không ai cần đến bạn.
Báo nghỉ để không bị gọi giữa chừng
Ngày nghỉ bị phá thường không do việc gấp thật, mà do bàn giao không rõ. Làm theo trình tự sau:
- Xin nghỉ trước ít nhất một tuần, chọn ngày không trùng hạn chót của nhóm.
- Hai ngày trước, viết một tin bàn giao ngắn: việc nào đang chờ, ai trả lời thay, việc nào để sang hôm sau cũng được.
- Đặt trả lời tự động cho hộp thư công việc, ghi rõ ngày bạn quay lại và người liên hệ thay.
- Báo với một đồng nghiệp tin cậy rằng chỉ gọi khi thật sự khẩn, và thống nhất "khẩn" nghĩa là gì.
- Tối hôm trước, tắt thông báo của các nhóm trò chuyện công việc đến sáng ngày hôm sau ngày nghỉ.
- Nếu nghề của bạn bắt buộc phải liên lạc được, đặt một khung mười lăm phút buổi trưa để xem tin; ngoài khung đó điện thoại để im.
Nhiều người ngại xin nghỉ vì sợ bị nghĩ là lười. Một tin bàn giao rõ ràng thường làm người quản lý yên tâm hơn là việc bạn có mặt nhưng mệt mỏi. Bạn không cần nói lý do là "nghỉ cho riêng mình"; nghỉ phép là quyền, không cần giải thích.
Ba lịch mẫu cho ba kiểu người
Chọn cột gần với bạn nhất, hoặc trộn. Mỗi buổi chỉ một việc chính, còn lại để trôi.
| Buổi | Người cần ngủ bù | Người muốn ra khỏi nhà | Người muốn làm thứ mình thích |
|---|---|---|---|
| Sáng sớm | Ngủ không đặt báo thức | Đi bộ ra công viên khi trời còn mát | Dậy như thường, pha cà phê, ngồi ban công |
| Giữa buổi sáng | Ăn sáng chậm ở nhà | Ăn sáng ở quán quen, đọc sách | Bắt tay vào việc mình yêu thích: vẽ, may, sửa xe đạp |
| Trưa | Nấu một món mình thích | Ăn trưa ở một quán chưa thử | Ăn nhẹ để không buồn ngủ |
| Chiều | Ngủ trưa dài, rồi tắm thong thả | Xem một suất phim vắng người hoặc ngồi thư viện | Tiếp tục việc buổi sáng hoặc đi mua vật liệu |
| Tối | Đi bộ quanh khu nhà, ăn tối đơn giản | Về nhà trước giờ tan tầm | Dọn chỗ làm, ngắm lại thành quả |
Cột nào cũng có điểm chung: không có mục nào là việc phải làm cho người khác. Nếu trong lịch của bạn xuất hiện "tiện thể đi nộp giấy tờ", "tiện thể dọn tủ lạnh", hãy gạch đi và để cho một ngày khác.
Những thứ hay đánh cắp ngày nghỉ
Ngày nghỉ cho riêng mình hiếm khi bị phá bởi một việc lớn. Nó bị gặm dần bởi những việc nhỏ như sau:
- "Tiện thể" làm việc nhà: chỉ định giặt một mẻ đồ, cuối cùng dọn cả nhà đến chiều.
- Lướt điện thoại buổi sáng trên giường; mở mắt ra đã gần trưa mà chưa làm gì mình muốn.
- Nhận lời giúp người khác vì "hôm nay rảnh mà": trông cháu, đi đón người quen, chạy việc hộ.
- Mở hộp thư công việc "xem có gì không", rồi bị kéo vào một chuỗi trả lời.
- Kế hoạch quá tham: năm, sáu việc trong một ngày, đến tối mệt hơn cả đi làm.
- Cảm giác có lỗi vì nghỉ trong khi đồng nghiệp đang làm, khiến bạn không thật sự thả lỏng.
Cách phòng: tối hôm trước viết ra đúng ba việc bạn sẽ làm, và một việc bạn nhất định không làm. Dán tờ giấy ấy ở chỗ dễ thấy. Khi bị kéo vào việc khác, tờ giấy nhắc bạn rằng hôm nay đã có chủ.
Quỹ nhỏ cho một ngày nghỉ
Ngày nghỉ không cần tốn nhiều. Một quỹ khoảng hai đến ba bữa ăn ngoài là đủ để ngày ấy có chút đặc biệt mà không phải lo tiền.
| Khoản | Gợi ý | Có thể bỏ nếu eo hẹp |
|---|---|---|
| Một bữa ăn ngoài ngon | Bữa sáng hoặc trưa ở quán bạn thích | Thay bằng tự nấu món mình thèm |
| Một thức uống ngon | Cà phê, trà ở chỗ có ghế ngồi lâu | Pha ở nhà, mang ra công viên |
| Một vé nhỏ | Suất phim buổi sáng, vé bảo tàng, vé bể bơi | Đi thư viện, đi bộ bờ hồ |
| Một món nhỏ cho ngày ấy | Bó hoa, cuốn sách, cuộn len | Không cần |
Mấu chốt nằm ở chỗ ngày nghỉ đã là phần thưởng, tiền chỉ là gia vị. Nếu bạn thấy phải chi nhiều mới "đáng" một ngày phép, có thể bạn đang mệt đến mức cần nghỉ dài hơn một ngày.
Một điều nữa: ngày nghỉ giữa tuần giúp chính quỹ này đi xa hơn. Suất phim buổi sáng ngày thường, bể bơi vắng, quán ăn không đông, những thứ ấy vừa rẻ hơn vừa dễ chịu hơn cuối tuần.
Nói với người trong nhà thế nào
Nếu bạn sống một mình, phần này có thể bỏ qua. Còn nếu ở cùng gia đình, ngày nghỉ của bạn rất dễ bị hiểu là "hôm nay có người ở nhà" và việc sẽ tự tìm đến. Nói trước là cách duy nhất giữ được ngày ấy.
Hãy nói cụ thể thay vì chung chung. Thay vì "mai mình nghỉ", hãy nói "mai mình nghỉ để nghỉ, buổi sáng mình đi ra ngoài, chiều mình đọc sách, việc nhà mình làm bù vào tối Chủ nhật". Người nghe biết rõ ranh giới, ít khi nhờ vả.
Với bạn đời, có thể đề nghị đổi phiên: quý này bạn một ngày, quý sau người kia một ngày, người còn lại lo con cái và việc nhà ngày hôm ấy. Cách này công bằng và cả hai cùng được nghỉ. Với cha mẹ lớn tuổi sống cùng, có thể sắp sẵn bữa trưa từ tối hôm trước để họ không phải lo, và bạn không phải về giữa chừng.
Cái cần tránh là nghỉ "lén", nói đi làm nhưng thực ra ra quán ngồi. Nó làm bạn căng thẳng cả ngày vì sợ bị bắt gặp, mất đúng thứ bạn định mua bằng ngày phép.
Tình huống mẫu: chị Mai và ngày thứ Tư đầu tiên
Chị Mai, giáo viên tiểu học ở Nghệ An, có hai con nhỏ và chồng đi làm xa. Suốt năm học chị chưa có ngày nào cho riêng mình. Nhân dịp nghỉ giữa kỳ của trường, khi con vẫn đi nhà trẻ và học bán trú, chị dành ra một ngày thứ Tư.
Tối thứ Ba chị viết ba việc: ngủ đến khi tự dậy, đi ăn bún ở quán gần chợ chị thích từ hồi sinh viên, chiều ngồi thư viện tỉnh đọc tiểu thuyết. Việc không làm: giặt đồ. Chị đặt sẵn quỹ bằng khoảng hai bữa ăn ngoài.
Ngày hôm ấy chị dậy lúc tám giờ, lần đầu sau nhiều tháng. Bữa bún và hai giờ trong thư viện tốn chưa hết quỹ. Bốn giờ chiều chị đi đón con với tâm trạng khác hẳn mọi ngày. Chị nói điều khó nhất không phải là tiền hay xin nghỉ, mà là cưỡng lại ý định giặt đồ lúc mười giờ sáng. Chị đã ghi sẵn ngày nghỉ kế tiếp vào kỳ nghỉ giữa học kỳ sau, và lần này rủ thêm một đồng nghiệp cùng nghỉ để hai người đi ăn sáng với nhau.
Sau ngày nghỉ: giữ lại phần thưởng
Ghi lại một dòng tối hôm đó. Điều gì trong ngày làm bạn thích nhất. Lần sau lên lịch, bạn biết nên giữ gì và bỏ gì.
Đặt lịch cho ngày nghỉ kế tiếp. Ba tháng một ngày là nhịp vừa với nhiều người đi làm. Ghi sẵn vào lịch ngay, trước khi công việc lấp kín.
Quay lại công việc nhẹ nhàng. Sáng hôm sau đến sớm mười lăm phút đọc tin bàn giao, đừng mở ngay mọi hộp thư cùng lúc.
Không bù đắp bằng làm thêm giờ. Ngày nghỉ là quyền của bạn, không phải món nợ cần trả bằng ở lại muộn cả tuần sau. Nếu chỗ làm khiến bạn có cảm giác phải trả, đó là điều nên nói chuyện, không phải điều nên chịu đựng.
Đừng chấm điểm ngày nghỉ. Có ngày nghỉ trôi qua đúng như lịch, có ngày trời mưa cả buổi và bạn chỉ nằm nghe nhạc. Cả hai đều là ngày nghỉ. Chỉ cần hôm ấy không thuộc về công việc hay nghĩa vụ của ai khác, phần thưởng đã đến tay.
Câu hỏi thường gặp
Xin nghỉ phép chỉ để nghỉ ngơi có bị coi là lười không?
Nghỉ phép là quyền lợi của người lao động, không cần nêu lý do cụ thể. Bàn giao rõ ràng, báo trước một tuần và tránh ngày hạn chót của nhóm thường đủ để mọi người yên tâm. Người nghỉ ngơi đủ thường làm việc tốt hơn.
Ngày nghỉ cho riêng mình có nên đi chơi xa không?
Không cần. Một ngày quá ngắn cho chuyến đi xa, phần lớn thời gian sẽ dành cho đi lại. Những việc gần nhà như ngủ bù, ăn món mình thích, ngồi thư viện, xem phim buổi sáng thường cho cảm giác nghỉ trọn vẹn hơn.
Có con nhỏ thì làm sao có được một ngày cho riêng mình?
Chọn ngày con vẫn đến trường hoặc nhà trẻ, nhờ người thân đón giúp một buổi nếu cần, và nói rõ với bạn đời từ trước. Có thể thay phiên: mỗi người một ngày trong quý, người kia lo việc nhà ngày hôm ấy.
Một năm nên dành bao nhiêu ngày phép cho bản thân?
Không có con số chuẩn. Nhiều người thấy ba tháng một ngày là vừa, ngoài các kỳ nghỉ cùng gia đình. Quan trọng là dùng hết ngày phép được hưởng thay vì để mất vào cuối năm vì ngại xin.
Làm sao không bị cuốn vào việc nhà trong ngày nghỉ?
Tối hôm trước viết ba việc sẽ làm và một việc chắc chắn không làm, thường là việc nhà. Nếu ở nhà quá dễ bị cuốn vào, hãy ra ngoài cả buổi sáng: quán quen, công viên, thư viện, rồi chỉ về khi đã xong việc mình thích.
Nếu bị gọi việc gấp giữa ngày nghỉ thì sao?
Bàn giao kỹ từ trước giúp giảm phần lớn cuộc gọi. Nếu vẫn có việc thật sự khẩn, xử lý nhanh rồi đặt lại điện thoại chế độ im lặng. Đừng để một cuộc gọi biến cả ngày còn lại thành ngày làm việc.