Lọ niềm vui nhỏ là một chiếc lọ đựng những mảnh giấy ghi sẵn việc vui ít tốn tiền; khi cần tự thưởng, bạn rút một lá và làm đúng việc đó thay vì ngồi nghĩ hay mở điện thoại mua sắm. Cách này hiệu quả vì nó dời phần khó nhất, tức là quyết định, sang lúc bạn còn tỉnh táo và vui vẻ. Đến lúc mệt, bạn chỉ việc thò tay vào lọ.
Bài này đưa ra 30 ý tưởng đã chia theo thời gian cần và mức chi tương đối, cách làm lọ bằng đồ sẵn có trong nhà, vài luật rút thăm để lọ không thành đồ trang trí, và cách tự kiểm sau ba tháng xem lá nào đáng giữ. Mọi mức chi trong bài đều tính theo mốc quen thuộc như một ly trà đá hay một bữa sáng, để bạn tự quy ra theo thu nhập của mình.
Vì sao rút thăm lại dễ làm hơn tự nghĩ ra mỗi lần
Thử nhớ lại một tối thứ Sáu: bạn mệt, muốn thưởng cho mình một chút, nhưng nghĩ mãi không ra làm gì. Sau mười phút lướt mạng, bạn thường kết thúc bằng một đơn hàng không cần hoặc một tiếng xem video rồi đi ngủ với cảm giác trống. Vấn đề không nằm ở chỗ thiếu niềm vui, mà ở chỗ lúc mệt đầu óc chỉ chọn cái gần tay nhất. Thứ gần tay nhất hôm nay là cái điện thoại.
Lọ rút thăm sửa đúng điểm đó. Bạn viết danh sách vào một buổi chiều thong thả, khi còn nhớ mình thật sự thích gì: ngồi ăn chè ở quán quen, đi bộ ra bờ sông, gọi cho đứa bạn thân lâu không gặp. Đến lúc cần, bạn không phải chọn, chỉ cần làm. Yếu tố may rủi còn thêm một chút háo hức, giống mở một gói quà nhỏ, mà không tốn đồng nào cho phần háo hức ấy.
Lấy ví dụ chị Thảo, kế toán ở Hải Phòng, ba mươi hai tuổi, hay tăng ca cuối tháng. Trước đây cứ chốt sổ xong chị lại tự thưởng bằng một món đồ mua vội trên mạng, tháng nào cũng vậy. Chị làm lọ rút thăm với 30 lá, đặt cạnh cửa ra vào. Ba tháng sau, khoản mua vội cuối tháng gần như không còn, còn chị thì nhớ được mình đã làm những việc vui gì, điều mà những món đồ mua vội chưa bao giờ cho chị.
Làm lọ bằng đồ có sẵn trong nhà
Không cần mua lọ đẹp hay giấy màu đặt riêng. Lọ càng đơn giản thì bạn càng ít ngại làm lại khi muốn thay danh sách.
- Chọn một lọ thuỷ tinh hoặc hộp nhựa trong đã rửa sạch, miệng đủ rộng để thò tay vào. Hộp bánh cũ có nắp cũng được, miễn bạn nhìn thấy hoặc dễ mở.
- Cắt giấy thành lá cỡ hai ngón tay. Dùng ba màu giấy hoặc ba màu bút để chia nhóm: một màu cho việc dưới 30 phút, một màu cho việc nửa buổi, một màu cho việc cả buổi.
- Ở góc mỗi lá, đánh dấu mức chi bằng ký hiệu: một chấm là không tốn tiền, hai chấm là khoảng một ly trà đá hay một ổ bánh mì, ba chấm là khoảng một bữa sáng hoặc nửa bữa ăn ngoài.
- Viết mỗi lá bằng một động từ cụ thể và một chi tiết: không viết "đọc sách" mà viết "đọc 30 trang cuốn đang dở ở quán chè đầu ngõ". Câu cụ thể thì rút ra là làm được ngay.
- Gấp lá làm tư để không nhìn thấy chữ, bỏ vào lọ, đặt lọ ở chỗ bạn đi qua mỗi ngày như cạnh cửa hay bàn ăn, đừng cất vào tủ.
Toàn bộ việc này mất chừng một buổi tối. Nếu sống cùng người khác, bạn có thể làm hai lọ riêng hoặc một lọ chung có thêm ký hiệu "làm cùng nhau", nhưng đừng để lọ chung nuốt mất phần riêng của mình.
Bảng 30 niềm vui nhỏ chia theo thời gian và mức chi
Danh sách dưới đây là điểm khởi đầu, không phải đáp án. Gạch bỏ thoải mái những dòng không hợp, giữ lại những dòng làm bạn hơi mỉm cười khi đọc.
| Niềm vui | Thời gian | Mức chi tương đối |
|---|---|---|
| Pha một ấm trà, ngồi uống ở ban công không cầm điện thoại | Dưới 30 phút | Không tốn |
| Nghe trọn một album từ đầu đến cuối, nằm nghe | Dưới 30 phút | Không tốn |
| Gọi cho một người bạn cũ chỉ để hỏi thăm | Dưới 30 phút | Không tốn |
| Tắm lâu hơn thường lệ, thay bộ đồ ngủ mới giặt | Dưới 30 phút | Không tốn |
| Ăn một ly chè hoặc một que kem ở quán gần nhà | Dưới 30 phút | Khoảng một ly trà đá |
| Mua một cành hoa lẻ ở chợ về cắm vào lọ | Dưới 30 phút | Khoảng một ly trà đá |
| Xem lại ảnh cũ một năm trước, chọn ba tấm in ra | Dưới 30 phút | Khoảng một ổ bánh mì |
| Viết tay một trang về điều vui nhất tuần này | Dưới 30 phút | Không tốn |
| Giãn cơ theo một bài quen trên tấm thảm | Dưới 30 phút | Không tốn |
| Ngồi ở bến xe buýt cuối tuyến nhìn người qua lại | Dưới 30 phút | Khoảng một vé xe buýt |
| Đi bộ ra bờ sông hoặc hồ gần nhất lúc chiều muộn | Nửa buổi | Không tốn |
| Ngồi đọc sách ở thư viện thành phố hay nhà văn hoá | Nửa buổi | Không tốn |
| Nấu một món mẹ hay nấu hồi nhỏ | Nửa buổi | Khoảng một bữa sáng |
| Ra chợ sớm chỉ để ngắm, mua đúng một món ăn vặt | Nửa buổi | Khoảng một bữa sáng |
| Đi xe buýt một tuyến chưa đi bao giờ đến điểm cuối | Nửa buổi | Khoảng hai vé xe buýt |
| Ngồi quán cà phê lạ, gọi món chưa thử | Nửa buổi | Khoảng một bữa sáng |
| Sắp lại một ngăn tủ hay một góc bàn | Nửa buổi | Không tốn |
| Chơi một ván cờ hay một trò ghép hình với người nhà | Nửa buổi | Không tốn |
| Ký hoạ một góc phố bằng bút bi | Nửa buổi | Không tốn |
| Gieo vài hạt rau vào chậu cũ | Nửa buổi | Khoảng một ly trà đá |
| Xem một bộ phim cũ mình từng thích, có bỏng ngô tự rang | Nửa buổi | Khoảng một ly trà đá |
| Đạp xe một vòng khu phố lúc sáng sớm | Nửa buổi | Không tốn |
| Đi bảo tàng hoặc nhà trưng bày của tỉnh | Cả buổi | Khoảng một bữa sáng |
| Dã ngoại trên bãi cỏ công viên với đồ ăn tự gói | Cả buổi | Khoảng một bữa sáng |
| Tắt điện thoại nửa ngày, đọc trọn một cuốn sách mỏng | Cả buổi | Không tốn |
| Học một món mới theo video rồi mời bạn tới ăn | Cả buổi | Khoảng nửa bữa ăn ngoài |
| Chạy xe máy ra ngoại thành, lên một con dốc ngắm cảnh | Cả buổi | Khoảng một lần đổ xăng |
| Ngủ trưa không đặt báo thức rồi đi ăn tối món thích | Cả buổi | Khoảng nửa bữa ăn ngoài |
| Dọn sạch tủ quần áo, mang đồ không mặc đi cho | Cả buổi | Không tốn |
| Ra công viên chụp ảnh cây cối bằng điện thoại | Cả buổi | Không tốn |
Khoảng hai phần ba số lá nên ở mức không tốn hoặc một chấm. Nếu lọ toàn lá ba chấm, nó không còn là lọ niềm vui nhỏ mà thành một khoản chi cố định trá hình.
Luật rút thăm để lọ không bị bỏ xó
Định trước lúc nào được rút. Ví dụ tối thứ Sáu, sau khi xong một việc khó, hoặc khi bạn nhận ra mình vừa mở ứng dụng mua sắm lần thứ ba trong ngày. Không có lúc cố định, lọ sẽ đứng im trên kệ đến khi phủ bụi.
Rút một lá, chỉ được đổi một lần. Nếu lá đầu không làm được vì trời mưa hay hết giờ, bạn được rút lại đúng một lần. Lá bị đổi để riêng sang một bên, cuối tuần bỏ lại vào lọ. Luật này giữ được chút bất ngờ mà không ép bạn làm việc không hợp lúc.
Làm trong 24 giờ. Lá đã rút mà để sang tuần sau thì gần như chắc là không làm. Nếu việc cần cả buổi, ghi ngay vào lịch cuối tuần gần nhất, kèm giờ cụ thể.
Ghi một dòng sau khi làm. Mặt sau lá viết ngày làm và một chữ đánh giá: thích, bình thường, hoặc không hợp. Đừng vứt lá đã dùng; bỏ vào một hộp khác để ba tháng sau đọc lại.
Không đem lọ ra thay cho việc phải làm. Lọ là phần thưởng, không phải cách trốn việc. Nếu bạn rút lá để né một cuộc gọi khó, niềm vui sẽ có vị lo âu, và lần sau bạn ít muốn rút nữa.
Những chỗ hay làm sai khi lập danh sách
Chép danh sách của người khác. Ba mươi ý ở trên chỉ để mồi. Nếu bạn không thích đi bộ, lá "đi bộ ra bờ sông" sẽ bị đổi mãi. Mỗi lá nên đi qua câu tự hỏi: lần gần nhất làm việc này mình có vui thật không, hay chỉ thấy nó nên vui.
Viết quá chung chung. "Thư giãn" hay "chăm sóc bản thân" không phải việc làm được. Lá nào phải nghĩ thêm năm phút mới biết làm gì thì viết lại cho cụ thể hơn.
Nhét toàn việc cần người khác. Nếu nửa số lá cần hẹn bạn bè, lọ sẽ hỏng vào những tuần ai cũng bận. Giữ ít nhất hai phần ba số lá làm được một mình.
Để lá tốn tiền chiếm đa số. Lọ niềm vui nhỏ khác quỹ tự thưởng ở chỗ nó gần như không đụng tới ngân sách. Nếu bạn muốn một món lớn hơn, hãy tách sang quỹ riêng và kế hoạch riêng, đừng để lá ba chấm kéo lọ thành nơi tiêu tiền đều đặn.
Biến lọ thành danh sách việc nhà. Sắp lại một góc thì vui, nhưng "lau toàn bộ nhà" là việc phải làm. Thấy lá nào khiến bạn thở dài khi rút ra thì lá đó không thuộc về lọ.
Thay lá theo mùa và tự kiểm sau ba tháng
Một lọ dùng cả năm cần được làm mới. Cứ hết mỗi quý, đổ hộp lá đã dùng ra bàn và đi qua mấy câu này:
- Lá nào được đánh giá "thích" từ hai lần trở lên? Viết thêm một bản để nó xuất hiện nhiều hơn.
- Lá nào bị đổi nhiều lần liên tiếp? Bỏ hẳn, đừng tiếc. Nó là ý của người khác, không phải của bạn.
- Mùa tới có gì riêng? Mùa hè thêm lá đi bơi buổi sáng sớm, ăn kem; mùa mưa thêm lá đọc truyện trong nhà, nấu canh nóng; dịp cuối năm thêm lá xem ảnh cả năm.
- Ba tháng vừa rồi bạn đã chi bao nhiêu cho các lá trong lọ, so với một bữa ăn ngoài? Nếu tổng chưa bằng hai, ba bữa ăn ngoài thì lọ đang làm đúng việc của nó.
- Có lá nào bạn muốn làm mà chưa từng rút trúng? Làm luôn, không cần chờ may rủi.
Chị Thảo sau quý đầu bỏ đi chín lá, thêm mười hai lá mới, phần lớn là những chỗ chị phát hiện ra trong lúc làm những lá cũ, như một quán chè có ghế ngồi nhìn ra sông mà trước giờ chị chỉ chạy xe ngang qua.
Khi nào lọ rút thăm không phải lựa chọn hợp
Lọ niềm vui nhỏ hợp với người hay lưỡng lự, hay tiêu tiền để giải toả sau giờ làm, hoặc thích chút bất ngờ. Nó ít hợp với người đã có thói quen tự thưởng rõ ràng, chẳng hạn mỗi sáng Chủ nhật đều đi bơi và thấy vậy là đủ. Không cần thêm một hệ thống chỉ vì nó trông dễ thương.
Nó cũng không thay được nghỉ ngơi thật sự. Nếu bạn thấy mệt kéo dài nhiều tuần, ngủ không ngon, chuyện gì cũng thấy nặng, thì cái bạn cần là giảm việc và nói chuyện với người thân, không phải thêm lá vào lọ.
Một cách tự kiểm nhanh: sau một tháng, bạn có nhớ được ít nhất ba lần mình đã rút và làm không? Nếu có, giữ lọ. Nếu lọ vẫn đầy nguyên, đổi chỗ đặt lọ và đổi lúc được rút trước khi kết luận cách này không hợp với mình.
Câu hỏi thường gặp
Nên bỏ bao nhiêu lá vào lọ niềm vui nhỏ lúc đầu?
Khoảng 25 đến 40 lá là vừa. Ít hơn thì vài tuần đã rút trùng, nhiều hơn thì bạn sẽ viết cả những ý không thật lòng thích chỉ để cho đủ số, và những lá đó sẽ bị đổi liên tục.
Có nên để lá tốn tiền trong lọ rút thăm không?
Có thể, nhưng giữ ở mức thấp và ít lá. Một phần ba số lá có chi phí, mỗi lá không quá nửa bữa ăn ngoài, là đủ để có chút háo hức mà không làm lọ thành khoản chi cố định mỗi tuần.
Rút trúng việc không làm được ngay thì xử lý thế nào?
Bạn được đổi đúng một lần. Lá bị đổi để riêng ra, cuối tuần bỏ lại vào lọ. Nếu việc cần cả buổi thì ghi ngay vào lịch cuối tuần gần nhất, kèm giờ cụ thể, để không trôi mất.
Làm lọ chung cho cả nhà có được không?
Được, nhưng nên có thêm lọ riêng cho từng người lớn. Lọ chung dễ nghiêng về việc cả nhà cùng làm, trong khi phần thưởng cho riêng mình mới là thứ người bận rộn hay thiếu nhất.
Bao lâu thì nên thay danh sách trong lọ một lần?
Mỗi quý một lần là vừa. Bạn bỏ lá bị đổi nhiều lần, nhân đôi lá được đánh giá thích, và thêm vài lá theo mùa sắp tới như ngày mưa, mùa hè hay dịp cuối năm.