Đôi giày chạy bộ là món tự thưởng đáng tiền nhất khi bạn đã chạy đều ít nhất sáu đến tám tuần, và nên được chọn theo dáng bàn chân, quãng chạy mỗi tuần, mặt đường hay chạy — không theo mẫu đang được nhiều người khen. Một đôi vừa chân dùng được vài trăm cây số; một đôi chọn theo phong trào thường nằm góc tủ sau hai tháng.
Ngân sách hợp lý cho đôi giày đầu tiên nằm ở tầng giữa: khoảng một đến hai ngày công, lấy từ quỹ tự thưởng đã để dành chứ không cắt vào tiền ăn. Phần dưới đây đi từ lúc quyết định có nên mua, cách thử ở cửa hàng, tới lúc biết đôi giày đã hết đời.
Lúc nào đôi giày chạy mới thật sự là phần thưởng
Linh, kế toán ở Đà Nẵng, bắt đầu chạy bộ ven sông bằng đôi giày vải cũ. Chị tự đặt luật: chạy đủ ba buổi một tuần, liên tục tám tuần, thì được mua một đôi giày chạy tử tế. Tới tuần thứ tám, chị không còn đoán mình có theo nổi hay không nữa — chị biết mình chạy khoảng mười lăm cây số mỗi tuần, toàn đường nhựa, buổi sáng sớm.
Đó là lý do nên mua sau chứ không mua trước. Mua giày để có động lực chạy là đặt cược: đôi giày đẹp không kéo bạn ra khỏi giường lúc năm giờ sáng. Mua giày sau khi đã chạy đều thì món đồ trở thành phần thưởng cho một việc có thật, và bạn mang theo những thông tin mà người bán cần để tư vấn đúng: quãng chạy, mặt đường, tốc độ, chỗ nào trên bàn chân hay mỏi.
Nếu bạn chưa chạy được bốn tuần liền, đôi giày thể thao bình thường còn êm vẫn đủ. Nếu đôi đang dùng đã làm bạn phồng rộp hay đau gối sau mỗi buổi, đó là chuyện thay đồ hỏng, không cần chờ tới mốc thưởng.
Bảng chọn kiểu giày theo cách bạn chạy
Không có đôi giày tốt nhất cho mọi người. Đối chiếu ba thông tin của chính bạn với bảng dưới để biết nên hỏi người bán về kiểu giày nào.
| Cách chạy của bạn | Kiểu giày nên thử | Điều cần hỏi thêm |
|---|---|---|
| Dưới 15 km mỗi tuần, đường nhựa, chạy chậm đều | Giày chạy đường phố đệm vừa, đế mềm vừa phải | Đế có chống mòn ở gót và mũi không |
| Trên 20 km mỗi tuần, có buổi chạy dài cuối tuần | Giày đệm dày hơn, thân giày ôm chắc | Giày nặng bao nhiêu, có hợp buổi chạy nhanh không |
| Đường đất, sỏi, dốc ven đồi | Giày chạy địa hình, đế gai bám | Mũi giày có lớp bảo vệ ngón chân không |
| Chạy trên máy trong nhà | Giày đường phố nhẹ, không cần đế gai | Thân giày có thoáng khí không, vì trong nhà nóng |
| Bàn chân bè ngang, hay bị chật ngón út | Mẫu có phom rộng hoặc mũi giày tròn | Có cỡ bản rộng của cùng mẫu không |
Nếu bạn không biết mình thuộc dòng nào, chọn dòng gần nhất với ba tuần chạy gần đây, đừng chọn theo mục tiêu sau này. Giày cho người chạy hai mươi cây số mỗi tuần thường nặng và cứng hơn mức người chạy mười cây cần.
Thử giày ở cửa hàng: sáu bước trong mười lăm phút
Đi mua vào buổi chiều hoặc tối, vì bàn chân nở ra sau một ngày đi lại, giống lúc bạn chạy được vài cây số. Mang theo đôi tất chạy bạn hay dùng.
- Đứng thẳng, ấn ngón cái vào mũi giày: từ đầu ngón chân dài nhất tới mũi giày nên còn khoảng bề ngang một ngón tay cái. Ít hơn là ngón chân sẽ đập vào mũi khi xuống dốc.
- Thắt dây vừa chặt rồi bước vài bước: gót không được trượt lên xuống. Gót trượt là nguyên nhân phồng rộp hay gặp nhất.
- Kiểm phần rộng nhất của bàn chân: không được thấy mép giày cấn vào xương bên ngón cái hay ngón út.
- Xin chạy thử trên vỉa hè hoặc máy chạy của cửa hàng vài trăm mét. Đi bộ trong cửa hàng không cho biết giày lúc chạy ra sao.
- Thử cùng lúc hai hoặc ba đôi khác kiểu, đổi qua đổi lại. Cảm giác so sánh rõ hơn nhiều so với thử từng đôi một.
- Hỏi chính sách đổi nếu chạy vài buổi thấy không hợp, và giữ hộp, hoá đơn cho tới lúc chắc chắn.
Câu mẫu khi hỏi người bán: "Mình chạy khoảng mười lăm cây mỗi tuần, đường nhựa, hay mỏi bắp chân. Bạn cho mình thử hai đôi khác nhau về độ dày đệm được không?" Nói rõ như vậy thì người bán khó gợi ý theo mẫu đang bán chạy.
Tính tiền theo cây số, không theo giá trên hộp
Một đôi giày chạy thường dùng được khoảng năm trăm đến tám trăm cây số trước khi đệm xẹp rõ. Với Linh, mười lăm cây mỗi tuần nghĩa là đôi giày theo chị gần một năm. Chia tiền giày cho số buổi chạy, mỗi buổi tốn chưa tới giá một ly nước ngoài quán. Cách tính này giúp bạn bình tĩnh khi thấy đôi giày đắt hơn đôi giày đi chơi, nhưng nó cũng cho thấy điều ngược lại: đôi đắt gấp rưỡi không chạy được gấp rưỡi quãng đường.
Mức hợp lý cho người mới là tầng giữa của dòng giày chạy. Tầng cao nhất thường thêm đế nhẹ, tấm đẩy, vật liệu cho thi đấu — mòn nhanh hơn và không làm buổi chạy chậm đều của bạn dễ chịu hơn. Tầng rẻ nhất đôi khi chỉ là giày thể thao đội tên giày chạy, đệm xẹp sau vài tháng.
Nếu quỹ tự thưởng chưa đủ, chờ thêm một hai tháng tốt hơn chọn đôi rẻ hơn ngoài ý muốn. Không mua theo kiểu trả dần cho một món tự thưởng: phần thưởng phải là thứ bạn đã có tiền.
Những chỗ hay chọn sai và vì sao
Chọn cỡ như giày đi làm. Giày chạy thường cần rộng hơn nửa cỡ đến một cỡ so với giày da, vì bàn chân nở và trượt về trước khi chạy. Lấy đúng cỡ giày đi làm là lý do nhiều người bị bầm móng chân cái.
Chọn đôi đệm dày nhất vì tưởng càng êm càng an toàn. Đệm dày làm giày nặng và có người thấy chênh vênh khi chạy cua. Êm vừa đủ cho quãng của bạn là đủ.
Mua theo màu trước rồi mới thử. Khi đã ưng màu, người ta dễ bỏ qua cảm giác gót trượt. Thử bằng mắt nhắm cũng được: chọn đôi chân thấy ổn trước, màu tính sau.
Tin lời "giày sẽ giãn ra". Giày chạy bằng vải lưới giãn rất ít. Đôi chật lúc thử sẽ vẫn chật ở cây số thứ năm.
Đổi sang giày mới rồi chạy ngay buổi dài nhất tuần. Chạy vài buổi ngắn trước để chân quen, nhất là khi đôi mới có độ dày đệm khác hẳn đôi cũ.
Những thứ không cần mua kèm
Người bán thường gợi ý cả bộ. Phần lớn chưa cần ở giai đoạn chạy dưới hai mươi cây số mỗi tuần.
- Lót giày đặc biệt mua thêm: lót đi kèm đôi giày đã đủ, trừ khi có chỉ định của bác sĩ hay chuyên viên.
- Tất nén đắt tiền: hai đôi tất chạy thấm hút, không có đường may dày ở mũi là đủ.
- Đồng hồ chạy: điện thoại đã đo được quãng đường, để món này cho một mốc thưởng sau.
- Đôi giày thứ hai để xoay vòng: chỉ đáng nghĩ tới khi bạn chạy trên bốn buổi mỗi tuần.
- Bình xịt khử mùi chuyên dụng: phơi giày chỗ thoáng, nhét giấy báo cũ hút ẩm là đủ.
Giữ phần còn lại của quỹ cho mốc tiếp theo. Một đôi giày tốt cộng với hai đôi tất là bộ đồ chạy đã đủ dùng cả năm. Nếu muốn có thêm một món nhỏ cho vui, một chiếc mũ lưỡi trai thoáng khí cho những buổi chạy nắng sớm là thứ dùng được ngay, giá chỉ cỡ một bữa ăn ngoài, và không làm lệch kế hoạch.
Năm câu tự hỏi trước khi trả tiền
Đứng ở quầy với đôi giày trên tay, dừng lại một phút và trả lời thật lòng. Nếu có hai câu trả lời là không, để đôi giày lại và quay về sau vài ngày.
- Mình đã đạt đúng mốc tự đặt ra chưa, hay đang tự dời mốc cho sớm hơn vì thấy đôi giày đẹp?
- Tiền này có nằm sẵn trong quỹ tự thưởng không, hay đang lấy sang từ tiền ăn, tiền nhà tháng sau?
- Mình đã chạy thử đôi này ít nhất vài trăm mét chưa, hay mới chỉ đi bộ trong cửa hàng?
- Nếu không có chương trình giảm giá hôm nay, mình có vẫn chọn đúng đôi này không?
- Mình có biết rõ đôi giày cũ sẽ dùng vào việc gì, hay sẽ có hai đôi cùng nằm góc tủ?
Câu cuối nghe nhỏ nhưng hay bị quên. Đôi giày cũ có thể thành giày đi bộ buổi tối, giày làm vườn, hoặc cho người cùng cỡ chân trong nhà. Biết trước chỗ của nó thì món mới vào nhà không thành món thừa.
Giữ giày bền và biết lúc phải thay
Chỉ mang giày chạy để chạy. Đi chợ, đi làm bằng giày chạy làm đệm xẹp nhanh mà bạn không nhận ra. Sau buổi chạy mưa, tháo dây, rút lót ra phơi chỗ thoáng, không phơi nắng gắt hay hơ máy sấy vì keo đế dễ bong. Không giặt máy; chải bằng bàn chải mềm với nước xà phòng loãng là đủ.
Một thói quen nhỏ giúp đôi giày sống lâu hơn: thắt dây lại từ đầu mỗi lần mang, không xỏ chân vào rồi giẫm lên gót. Gót giày bị giẫm bẹp vài tuần là mất độ ôm, và lúc đó gót bắt đầu trượt dù cỡ giày vẫn đúng.
Ghi lại ngày mua trong điện thoại và cộng dồn quãng chạy. Tới khoảng năm trăm cây số, bắt đầu để ý ba dấu hiệu: đế gót mòn lệch thấy rõ, ấn ngón tay vào đệm thấy cứng hoặc nhăn sâu, và chân mỏi ở chỗ trước đây không mỏi. Có hai trong ba dấu hiệu thì đã tới lúc lên kế hoạch cho đôi kế tiếp — và đó lại là một mốc tự thưởng mới, có sẵn ngày tháng để bạn để dành dần.
Câu hỏi thường gặp
Người mới chạy bộ có nên mua giày chạy đắt ngay từ đầu không?
Không nên. Chạy đều sáu đến tám tuần bằng đôi giày thể thao còn êm trước, rồi mới mua giày chạy ở tầng giá giữa. Lúc đó bạn biết quãng chạy và mặt đường của mình nên chọn đúng hơn nhiều.
Giày chạy bộ nên rộng hơn giày đi làm bao nhiêu?
Thường rộng hơn khoảng nửa cỡ tới một cỡ. Khi đứng thẳng, từ đầu ngón chân dài nhất tới mũi giày nên còn chừng bề ngang một ngón tay cái, gót thì không được trượt.
Một đôi giày chạy dùng được bao lâu?
Phần lớn giày chạy dùng tốt trong khoảng năm trăm đến tám trăm cây số. Người chạy mười lăm cây mỗi tuần dùng được gần một năm; chạy nhiều hơn thì đôi giày hết đời sớm hơn.
Có nên mang giày chạy để đi làm hằng ngày cho tiện không?
Không nên nếu bạn muốn đôi giày bền. Đi lại cả ngày làm đệm xẹp dần mà không thấy, tới lúc chạy thì giày đã mất độ êm. Dành giày chạy riêng cho buổi chạy.
Mua giày chạy qua mạng có được không?
Được nếu bạn đã biết chính xác mẫu và cỡ hợp chân, ví dụ mua lại đôi giống đôi cũ. Đôi đầu tiên nên thử trực tiếp, chạy thử vài trăm mét và hỏi rõ chính sách đổi.
Giày chạy địa hình có dùng chạy đường nhựa được không?
Dùng được nhưng không lợi. Đế gai mòn nhanh trên đường nhựa và giày thường cứng, nặng hơn. Nếu bạn chạy đường phố là chính, chọn giày đường phố rồi để giày địa hình cho mốc thưởng sau.