Chiếc xe đạp là phần thưởng dùng được nhiều năm nếu bạn chọn kiểu xe theo quãng đường đi hằng ngày, mặt đường và chỗ cất xe — không theo chiếc xe đẹp nhất ở cửa hàng. Xe đúng kiểu, đúng cỡ khung, có đủ mũ, đèn, khoá là xe bạn còn đạp sau mùa đầu tiên; xe sai kiểu thường nằm ở chân cầu thang sau vài tuần.
Ngân sách nên tính cả xe lẫn phụ kiện an toàn, và nằm ở tầng lớn của quỹ tự thưởng: để dành vài tháng, không trả dần. Nếu tiền chưa đủ cho xe mới chất lượng, một chiếc xe cũ được kiểm kỹ thường đáng tiền hơn một chiếc mới rẻ, nặng, nhanh hỏng.
Chị Mai và bốn cây số mỗi sáng
Chị Mai làm nhân viên ngân hàng ở Hải Phòng, nhà cách nơi làm khoảng bốn cây số, đường bằng, có đoạn đông xe. Chị muốn tự thưởng cho mình sau khi giữ được thói quen đi bộ buổi tối suốt nửa năm, và nghĩ tới một chiếc xe đạp để vừa đi làm vừa vận động. Ý định ban đầu là một chiếc xe địa hình nhiều số trông khoẻ khoắn.
Khi ngồi liệt kê lại, chị thấy những điều quan trọng hơn: chị mặc váy công sở ba ngày một tuần, cần chỗ để túi xách, cơ quan có bãi gửi xe máy nhưng không có chỗ khoá xe đạp riêng, nhà ở tầng ba một khu tập thể không có thang máy. Chiếc xe địa hình nặng, tay lái thấp, không có giỏ, không có chắn bùn — gần như sai ở mọi điểm. Chị chọn một chiếc xe đạp thành phố khung thấp, có giỏ trước, chắn bùn, chân chống chắc, và để nó ở nhà xe tầng trệt.
Bài học không phải là xe thành phố tốt hơn xe địa hình, mà là chiếc xe phải hợp với một ngày bình thường của bạn, không phải với tấm ảnh bạn tưởng tượng về mình.
Bảng chọn kiểu xe theo cách bạn dùng
Đối chiếu cách dùng thật trong một tuần của bạn. Nếu bạn rơi vào hai dòng, chọn dòng của việc bạn làm thường xuyên hơn.
| Cách dùng chính | Kiểu xe hợp | Ưu điểm | Điều cần chấp nhận |
|---|---|---|---|
| Đi làm, đi chợ quãng ngắn trong phố, mặc đồ thường | Xe thành phố khung thấp, có giỏ và chắn bùn | Ngồi thẳng lưng, dễ lên xuống, chở đồ tiện | Nặng, không nhanh |
| Tập thể dục buổi sáng quãng dài trên đường bằng | Xe đường trường tay lái thẳng hoặc xe thể thao lai | Nhẹ, đi nhanh, ít mỏi khi đi xa | Ít chỗ chở đồ, lốp nhỏ kém êm ở đường xấu |
| Đường đất, đồi dốc, đường làng ổ gà | Xe địa hình | Lốp to bám đường, khung chắc | Nặng và chậm trên đường nhựa, đi phố mỏi hơn |
| Nhà chung cư chật, cần mang lên thang máy hay cốp ô tô | Xe gấp | Gọn, cất trong nhà được | Bánh nhỏ, đi đường xấu kém êm, giá cao hơn so với chất lượng |
| Vừa đi làm vừa đạp đường dài cuối tuần | Xe thể thao lai, lắp thêm chắn bùn và giá sau | Cân bằng giữa tốc độ và tiện dụng | Không thật giỏi việc nào |
Câu hỏi quyết định thường không nằm trong bảng mà nằm ở chỗ để xe. Nếu bạn phải vác xe lên cầu thang mỗi ngày, mỗi cân của khung xe đều đáng kể. Nếu xe phải để ngoài trời, chọn xe ít chi tiết dễ gỉ và tính thêm tấm phủ che mưa.
Thử cỡ khung và tư thế ngồi trước khi trả tiền
Xe đúng kiểu mà sai cỡ vẫn làm đau gối, mỏi cổ tay. Dành mười lăm phút thử, mặc loại quần áo bạn hay mặc khi đạp.
- Đứng dạng chân qua khung xe, hai bàn chân chạm đất: giữa người và thanh ngang phía trên cần có khoảng trống vài đốt ngón tay, với xe khung thấp thì phải bước qua thoải mái.
- Ngồi lên yên, đặt gót chân lên bàn đạp ở vị trí thấp nhất: chân gần như duỗi thẳng là độ cao yên vừa; khi đạp bằng phần trước bàn chân, gối sẽ còn hơi chùng.
- Nắm tay lái: lưng không phải gập quá sâu, khuỷu tay hơi cong, cổ tay không bẻ gập.
- Đạp thử một vòng trong sân hoặc đoạn đường vắng, thử phanh cả hai tay, thử lên một đoạn dốc nhẹ nếu có.
- Nhờ người bán chỉnh lại yên và tay lái theo cảm giác của bạn, rồi thử thêm một vòng.
- Hỏi xe có mấy cỡ khung; nếu bạn ở giữa hai cỡ, thử cả hai rồi chọn cỡ thấy thoải mái khi xuống xe dừng đèn đỏ.
Người thấp hay người cao hơn mức trung bình nên thử kỹ nhất, vì cỡ phổ biến ở cửa hàng thường không vừa. Đừng mua xe sai cỡ chỉ vì đang có giảm giá; chỉnh yên chỉ bù được một phần, không bù được khung quá dài hay quá ngắn.
Xe cũ: những điểm phải kiểm
Xe cũ là cách tốt để có chiếc xe chất lượng với ngân sách tầng vừa, nếu bạn biết nhìn. Dẫn theo người hiểu xe nếu được, hoặc nhờ tiệm sửa xe gần nhà xem giúp và trả công cho họ.
- Khung: không có vết nứt, vết hàn lại, móp ở chỗ nối tay lái và chỗ nối trục giữa.
- Bánh: nhấc từng bánh lên quay, bánh không đảo sang hai bên, căm không lỏng.
- Phanh: bóp phanh, xe dừng chắc, má phanh còn dày, dây phanh không xơ.
- Xích và líp: xích không gỉ sét nặng, không nhảy xích khi sang số, răng líp không mòn nhọn.
- Trục giữa: cầm hai bàn đạp lắc ngang, không được có độ rơ.
- Giấy tờ mua bán hoặc lời người bán về nguồn gốc xe; giá rẻ bất thường so với xe cùng loại là lý do để từ chối.
Sau khi mua xe cũ, đưa ngay ra tiệm thay dây phanh, má phanh, tra dầu xích. Khoản này nhỏ so với tiền xe và biến chiếc xe cũ thành chiếc xe an toàn để đạp mỗi ngày. Hỏi luôn tiệm xem nên bảo dưỡng lại sau bao lâu, và ghi ngày đó vào lịch. Phần tiền chênh giữa xe cũ và xe mới cùng loại có thể để lại trong quỹ, dành cho đồ an toàn tốt hơn.
Đồ an toàn tính chung vào phần thưởng
Một sai lầm hay gặp là dồn hết quỹ vào chiếc xe rồi đạp ra đường không mũ, không đèn. Hãy tách sẵn khoảng một phần năm số tiền dành cho xe để mua đồ an toàn, và coi chúng là một phần của món thưởng chứ không phải đồ mua thêm. Mũ bảo hiểm xe đạp vừa đầu, có nút chỉnh phía sau, đội ngay ngắn che trán. Đèn trước sáng trắng và đèn sau đỏ, sạc được, đủ dùng cho chiều tối mùa đông. Một chiếc chuông kêu rõ. Một khoá chữ U hoặc khoá xích dày, vì khoá dây mảnh cắt được trong vài giây.
Nếu bạn đi làm bằng xe đạp, thêm một tấm áo mưa vừa người đạp xe và một chiếc túi buộc được vào giá sau, để lưng không ướt mồ hôi vì đeo ba lô. Những món này không đẹp trong ảnh, nhưng chúng là thứ quyết định bạn có tiếp tục đạp vào những ngày mưa hay không.
Mũ bảo hiểm nên thử trực tiếp: đội lên, cài quai, lắc đầu qua lại, mũ không xê dịch là vừa. Mũ đã va đập mạnh một lần thì nên thay dù nhìn bên ngoài còn nguyên, vì lớp xốp bên trong có thể đã bị nén.
Chỗ hay sai sau khi đã mua xe
Đạp quãng dài ngay tuần đầu. Bắt đầu bằng quãng đi làm hoặc vài vòng quanh khu, tăng dần. Mông và cổ tay cần vài tuần để quen yên và tay lái.
Để xe ngoài mưa không che, không lau. Xích gỉ, phanh kém, ổ trục kêu sau một mùa mưa. Lau khô xích sau ngày mưa, tra dầu vài tuần một lần.
Bơm lốp theo cảm tính. Áp suất lốp in trên hông lốp. Lốp non làm xe nặng hẳn và dễ thủng; mua một chiếc bơm có đồng hồ là món nhỏ đáng giá.
Khoá xe vào vật dễ tháo. Khoá khung xe vào cột cố định, không khoá mỗi bánh trước. Ở nơi đông người vẫn nên mang yên hoặc đèn tháo rời theo.
Mua thêm phụ kiện trước khi đạp đều. Đồng hồ đo tốc độ, quần áo chuyên dụng, giày khoá bàn đạp để sau. Chờ đạp đều ba tháng rồi coi đó là mốc thưởng tiếp theo.
Quên đổi tuyến đường cho hợp xe đạp. Đường xe máy đi nhanh nhất thường không phải đường dễ chịu nhất cho xe đạp. Dành một buổi cuối tuần đạp thử vài tuyến song song, chọn tuyến ít xe tải, ít nút giao lớn, dù dài thêm vài trăm mét.
Bốn tuần đầu: tự kiểm phần thưởng có đúng chỗ
Chị Mai ghi lại trên lịch điện thoại: ngày nào đi làm bằng xe đạp thì đánh một dấu. Tuần đầu chị đạp ba ngày, tuần thứ hai bốn ngày, tuần thứ ba trời mưa chỉ được hai, tuần thứ tư lại bốn. Trung bình hơn ba ngày một tuần — với chị, đó là bằng chứng chiếc xe đã thành một phần của ngày thường, không phải món đồ để ngắm.
Nếu sau bốn tuần bạn đạp ít hơn hai lần một tuần, đừng vội kết luận mình lười. Xem lại lý do: chỗ để xe bất tiện, quãng đường có đoạn nguy hiểm, không có chỗ thay áo ở cơ quan, hay yên xe làm đau. Mỗi lý do có một cách sửa nhỏ: đổi chỗ để xe, đổi tuyến đường vắng hơn dù dài hơn một chút, mang theo áo thay, thay yên. Sửa đúng lý do rẻ hơn nhiều so với bán xe, và giữ cho phần thưởng đã mua tiếp tục có ích.
Đạt mốc ba ngày mỗi tuần trong hai tháng liền thì bạn đã có quyền nghĩ tới phần thưởng kế tiếp cho chiếc xe: một chiếc yên êm hơn, một bộ đèn sáng hơn cho mùa đông, hay một chuyến đạp xe ngoại thành cuối tuần cùng bạn bè. Phần thưởng nối nhau như vậy giữ cho thói quen sống lâu hơn một món đồ mới.
Câu hỏi thường gặp
Nên mua xe đạp thành phố hay xe địa hình để đi làm?
Nếu quãng đi làm là đường phố bằng và bạn mặc đồ thường, xe thành phố có giỏ, chắn bùn, tư thế ngồi thẳng tiện hơn nhiều. Xe địa hình hợp với đường đất, đồi dốc và nặng hơn khi đi phố.
Làm sao biết xe đạp vừa cỡ với mình?
Đứng dạng chân qua khung phải còn khoảng trống, ngồi trên yên đặt gót lên bàn đạp thấp nhất thì chân gần như duỗi thẳng, tay lái không bắt lưng gập sâu. Thử đạp một vòng trước khi trả tiền.
Có nên mua xe đạp cũ để tiết kiệm không?
Nên cân nhắc, vì xe cũ chất lượng thường đáng tiền hơn xe mới rẻ. Cần kiểm khung không nứt, bánh không đảo, phanh và xích còn tốt, rồi đưa ra tiệm thay dây phanh, má phanh sau khi mua.
Đồ an toàn tối thiểu khi đạp xe gồm những gì?
Mũ bảo hiểm xe đạp vừa đầu, đèn trước trắng và đèn sau đỏ, chuông, và một chiếc khoá chắc như khoá chữ U hay khoá xích dày. Nên tách sẵn khoảng một phần năm ngân sách xe cho những món này.
Nhà chung cư không có chỗ để xe thì nên chọn xe gì?
Xe gấp là lựa chọn hợp lý vì cất được trong nhà và mang lên thang máy. Đổi lại bánh nhỏ đi đường xấu kém êm, nên thử đạp kỹ trên đoạn đường bạn hay đi.
Mới mua xe đạp nên đạp bao xa là vừa?
Tuần đầu nên đạp quãng đi làm hoặc vài cây số quanh nhà, tăng dần theo tuần. Cơ thể cần vài tuần để quen yên và tay lái; đạp quá xa ngay từ đầu dễ đau mỏi và chán.