Với món tự thưởng đắt mà bạn chưa từng dùng, như đàn, máy ảnh, xe đạp, đồ cắm trại, máy tập, hãy thuê hoặc mượn thử từ hai đến bốn tuần trước khi mua, và đặt sẵn hai, ba câu hỏi mà lần thử phải trả lời. Chi phí thuê thường chỉ bằng một phần nhỏ giá món, nhưng đổi lại bạn biết mình có thật sự dùng nó đều đặn hay không.
Phần lớn món đắt bị bỏ góc không phải vì chúng kém, mà vì chúng không hợp với nhịp sống của người mua. Đó là điều không đánh giá nào nói được cho bạn. Chỉ có dùng thử trong chính lịch sinh hoạt của mình mới trả lời được. Phần dưới giúp bạn chọn món cần thử, thiết kế lần thử và đọc kết quả.
Món nào nên thử trước, thử bằng cách nào
Không phải món nào cũng cần thử. Ưu tiên những món đắt so với thu nhập, cần thói quen mới để dùng, hoặc phụ thuộc nhiều vào cảm giác cơ thể.
| Loại món | Vì sao nên thử | Cách thử phổ biến |
|---|---|---|
| Nhạc cụ | Cần luyện đều mới có ích; nhiều người bỏ sau vài tuần | Thuê theo tháng, học vài buổi ở lớp có sẵn đàn |
| Máy ảnh, ống kính | Nặng, cồng kềnh, có người chụp vài lần rồi quay về điện thoại | Thuê cuối tuần, mượn người quen |
| Xe đạp thể thao | Tư thế ngồi, cỡ khung rất khác người với người | Thuê theo ngày, thử tại cửa hàng |
| Đồ cắm trại | Chưa biết sẽ đi bao nhiêu chuyến một năm | Thuê trọn bộ cho chuyến đầu |
| Máy tập tại nhà | Hào hứng tuần đầu, chán tuần thứ ba là chuyện thường | Mượn, thuê theo tháng, tập ở phòng tập trước |
| Ghế làm việc, nệm | Cảm giác ngồi, nằm chỉ đúng sau nhiều giờ | Nơi bán cho dùng thử có đổi trả, ngồi thử lâu tại cửa hàng |
Món bạn đã dùng nhiều năm, chỉ thay mới vì cũ hỏng, thì không cần thử. Món nhỏ, giá chỉ bằng vài bữa ăn ngoài cũng không đáng công thuê. Thuê thử dành cho món có hai đặc điểm cùng lúc: đắt so với thu nhập, và bạn chưa chắc về thói quen dùng của chính mình.
Ví dụ: cô Lan và cây đàn piano điện
Cô Lan là giáo viên đã nghỉ hưu ở Lâm Đồng. Hồi trẻ cô học đàn vài năm rồi bỏ dở. Năm đầu nghỉ hưu, cô muốn tự thưởng một cây đàn piano điện để chơi lại, món đồ cần để dành khoảng ba tháng lương hưu. Con gái cô gợi ý thuê thử một tháng trước.
Cô đặt ba câu hỏi cho tháng thử: mình có ngồi đàn ít nhất bốn buổi mỗi tuần không, ngón tay còn theo kịp không, và đàn đặt ở phòng khách có làm phiền ai không. Cô ghi mỗi buổi tập vào một tờ giấy dán cạnh đàn. Hết tháng, tờ giấy có hai mươi hai dấu tích. Ngón tay chậm hơn xưa nhưng tiến bộ rõ sau tuần thứ hai. Người nhà còn bảo thích nghe tiếng đàn buổi chiều.
Cô quyết định mua, và nhờ tháng thuê, cô biết mình cần loại phím nặng giống đàn cơ hơn loại cô định chọn ban đầu. Tiền thuê một tháng chỉ bằng một phần nhỏ giá đàn, nhưng cô coi đó là khoản đáng nhất trong cả kế hoạch: nó biến một mong muốn thành một quyết định có căn cứ. Cây đàn mới được đặt đúng chỗ cũ, cạnh tờ giấy đánh dấu buổi tập mà cô vẫn giữ thói quen ghi tiếp.
Đặt câu hỏi trước khi thử
Lần thử chỉ có ích khi bạn biết mình đang tìm câu trả lời cho điều gì. Chọn hai đến ba câu, viết ra trước ngày bắt đầu:
- Tần suất: mình sẽ dùng bao nhiêu lần mỗi tuần, và thực tế có đạt không.
- Thời điểm: mình dùng vào lúc nào trong ngày, lúc đó có thật sự rảnh không.
- Cơ thể: tư thế, trọng lượng, độ ồn, kích cỡ có hợp với mình không, có mỏi hay đau ở đâu không.
- Không gian: món đồ đặt ở đâu, cất ở đâu, có vướng người khác trong nhà không.
- Công sức đi kèm: chuẩn bị, dọn dẹp, vệ sinh sau mỗi lần dùng có làm mình ngại không.
- Mẫu cụ thể: nếu mua thì cần loại nào, cỡ nào, tính năng nào thật sự dùng tới.
Câu về tần suất gần như luôn nên có, vì đó là câu mà sự hào hứng ban đầu hay trả lời sai nhất. Ghi số lần dùng thật mỗi ngày, đừng ước lượng cuối tuần, vì trí nhớ thường cộng thêm cho mình vài lần.
Thử bao lâu là đủ
Thời gian thử phải đủ dài để vượt qua giai đoạn hào hứng ban đầu, nhưng không dài tới mức tiền thuê cộng lại gần bằng giá mua.
| Loại món | Thời gian thử gợi ý | Dấu hiệu nên mua | Dấu hiệu nên dừng |
|---|---|---|---|
| Nhạc cụ, máy tập | Ba đến bốn tuần | Số buổi tuần thứ ba không giảm so với tuần đầu | Tuần thứ ba chỉ còn một hai buổi |
| Máy ảnh | Hai, ba cuối tuần | Bạn tự mang máy đi dù không có dịp đặc biệt | Để máy ở nhà, chụp bằng điện thoại |
| Xe đạp | Vài buổi đạp đủ dài | Không đau lưng, mỏi cổ sau một giờ | Đau sau mỗi lần dù đã chỉnh yên |
| Đồ cắm trại | Một đến hai chuyến | Đã lên lịch chuyến tiếp theo | Mệt vì dựng lều, ngại đi lại |
| Ghế, nệm | Vài tuần dùng hằng ngày | Ngủ ngon hơn, ngồi lâu không mỏi | Vẫn trở mình, vẫn đau lưng |
Tuần thứ ba là mốc đáng tin nhất với phần lớn món cần thói quen. Sự mới lạ thường hết vào khoảng đó, và những gì còn lại là nhu cầu thật của bạn.
Mượn của người quen: giữ phép lịch sự
Hỏi thẳng, cho người ta dễ từ chối. Nói rõ bạn muốn thử trong bao lâu, để làm gì, và cho họ cơ hội nói không mà không ngại. Một câu như "nếu bạn đang cần dùng thì thôi nhé" giúp cả hai thoải mái.
Chụp tình trạng lúc nhận. Chụp vài tấm trước mặt người cho mượn. Không phải vì nghi ngờ nhau, mà để khi trả không ai phải nhớ vết trầy có từ trước hay không.
Dùng cẩn thận hơn đồ của mình. Đọc hướng dẫn, hỏi chủ những điều cần tránh, cất ở chỗ an toàn. Đừng cho người thứ ba mượn lại.
Trả đúng hẹn, trả sạch. Lau chùi, sạc đầy, gói lại như lúc nhận. Trả sớm hơn hẹn một chút là cách giữ lòng tin cho lần sau.
Chịu trách nhiệm nếu làm hỏng. Nói ngay, đề nghị sửa hoặc đền theo giá trị hiện tại. Đây là điều cần thống nhất từ trước khi mượn, nhất là với món đắt.
Cảm ơn bằng việc cụ thể. Một bữa cơm, một món quà nhỏ hay kể cho họ nghe bạn đã quyết định thế nào. Người cho mượn thường rất vui khi biết món của họ giúp bạn chọn đúng.
Thuê thử: đọc kỹ trước khi ký
Thuê từ nơi cho thuê chuyên nghiệp thường có hợp đồng hoặc phiếu thuê. Đọc và làm các bước sau:
- Hỏi rõ giá thuê theo ngày, tuần, tháng; thuê dài thường rẻ hơn tính theo ngày.
- Hỏi tiền cọc bao nhiêu, bằng hình thức nào, khi nào hoàn lại, trừ những khoản gì.
- Đọc điều khoản hư hỏng: hao mòn bình thường được tính thế nào, hỏng do lỗi ai thì ai chịu.
- Kiểm tình trạng món đồ khi nhận, chụp ảnh, quay video, ghi các vết có sẵn vào phiếu thuê.
- Hỏi có được trừ một phần tiền thuê vào giá mua nếu sau đó bạn mua ở chính nơi đó không.
- Ghi ngày trả vào lịch, đặt nhắc trước một ngày.
Một số nơi cho thuê có chương trình thuê trước, mua sau và trừ tiền thuê vào giá. Nếu họ bán đúng mẫu bạn thích, đây là cách thử rất tiết kiệm. Chỉ cần nhớ: thuê để thử khác hoàn toàn với thuê để trả dần; đừng ký những hợp đồng biến tiền thuê thành khoản trả góp kéo dài.
Những chỗ hay sai khi thử
Thử vào tuần nghỉ phép. Tuần rảnh rỗi cho kết quả đẹp hơn thực tế. Thử vào những tuần làm việc bình thường, vì món đồ sẽ sống cùng bạn trong những tuần như thế.
Thử món xịn hơn hẳn món định mua. Thuê một chiếc máy ảnh cao cấp để thử rồi mua một chiếc phổ thông dễ khiến bạn thất vọng. Cố thuê đúng hoặc gần với mẫu, tầm giá bạn định mua.
Không ghi lại, chỉ dựa vào cảm giác. Cảm giác cuối kỳ thử thường bị chi phối bởi vài ngày gần nhất. Một tờ giấy đánh dấu mỗi lần dùng cho bạn bức tranh trung thực hơn nhiều.
Kéo dài thời gian thử mãi. Thuê thêm tháng này sang tháng khác vì chưa quyết được thì tiền thuê cộng dồn nhanh. Đặt sẵn ngày kết thúc và quyết theo câu hỏi đã đặt.
Mua ngay trong lúc đang thử vì sợ hết khuyến mãi. Đợi hết thời gian thử, đọc kết quả, rồi mới mua. Khuyến mãi lỡ mất còn ít thiệt hơn một món đắt không dùng tới.
Đọc kết quả: ba hướng sau lần thử
Sau lần thử, bạn sẽ đi về một trong ba hướng. Hướng thứ nhất là mua đúng món đã thử, khi các câu hỏi đều có câu trả lời tích cực. Hướng thứ hai, thường gặp hơn người ta nghĩ, là mua một món khác: rẻ hơn, gọn hơn, hoặc ngược lại tốt hơn hẳn vì bạn phát hiện mình dùng nhiều hơn dự tính.
Hướng thứ ba là không mua. Đây không phải thất bại. Bạn vừa giữ lại phần lớn quỹ tự thưởng và đã có một trải nghiệm thật với món đồ. Có người phát hiện mình thích đạp xe theo nhóm vài lần mỗi tháng bằng xe thuê hơn là sở hữu một chiếc nằm trong nhà; khi đó, chính việc thuê định kỳ trở thành phần thưởng.
Dù đi hướng nào, hãy ghi lại câu trả lời cho các câu hỏi đã đặt. Lần sau gặp một món tương tự, bạn sẽ có dữ liệu của chính mình, và có thể rút ngắn hoặc bỏ qua bước thử.
Câu hỏi thường gặp
Tiền thuê thử có phí không nếu cuối cùng vẫn mua?
Không phí, nếu lần thử giúp bạn chọn đúng mẫu hoặc tránh được một món sai. Một tháng thuê thường chỉ bằng một phần nhỏ giá món, trong khi mua sai một món đắt thì mất nhiều hơn hẳn.
Không tìm được nơi cho thuê món mình muốn thì sao?
Có thể học vài buổi ở lớp có sẵn dụng cụ, tập ở nơi có thiết bị tương tự, mượn người quen, hoặc chọn nơi bán cho đổi trả trong vài tuần và dùng thật nhiều trong thời gian đó.
Mượn đồ của người quen có ngại không?
Thường không ngại nếu bạn hỏi rõ thời gian, cho người ta dễ từ chối, giữ gìn cẩn thận và trả đúng hẹn. Nhiều người còn vui khi món đồ ít dùng của họ có ích cho người khác.
Thử bao lâu thì biết mình có duy trì được thói quen?
Với phần lớn món cần thói quen như nhạc cụ, máy tập, khoảng ba đến bốn tuần là đủ để vượt qua giai đoạn hào hứng ban đầu và thấy được nhịp dùng thật của bạn.
Có nên thuê dài hạn thay vì mua luôn không?
Nếu bạn chỉ dùng theo mùa hoặc vài lần mỗi năm, thuê theo dịp thường hợp lý hơn mua. Nếu dùng hằng tuần quanh năm, tổng tiền thuê sẽ sớm vượt giá mua, khi đó mua bằng quỹ đã để dành là hợp lý hơn.