Nên mua cũ những món bền về cơ khí, dễ kiểm tra bằng mắt và tay, ít hao mòn ngầm như xe đạp, máy ảnh cơ, ống kính, nhạc cụ, sách, đồ gỗ; nên mua mới những món liên quan tới an toàn và vệ sinh cá nhân như mũ bảo hiểm, nệm, gối, đồ bơi. Ở giữa là nhóm đồ điện tử có pin, mua cũ được nhưng phải tính thêm chi phí thay pin và chấp nhận rủi ro cao hơn.
Mua cũ là cách hợp lý để một món tự thưởng lớn vừa với quỹ nhỏ hơn, đôi khi chỉ còn bằng một nửa thời gian để dành. Nhưng món cũ chỉ là phần thưởng khi nó chạy tốt. Phần dưới đây giúp bạn chọn đúng nhóm, định giá đúng và xem hàng đủ kỹ.
Ba nhóm: nên mua cũ, cân nhắc, nên mua mới
Tiêu chí chia nhóm là: món đó hỏng có dễ nhìn thấy không, hao mòn có thay thế được không, và có dính tới an toàn, vệ sinh không.
| Nhóm | Ví dụ món | Vì sao | Lưu ý khi mua |
|---|---|---|---|
| Nên mua cũ | Xe đạp, máy ảnh cơ, ống kính, đàn ghi ta, sách, bàn ghế gỗ, dụng cụ cầm tay | Bền, hư hỏng dễ thấy, linh kiện thay được | Xem tận tay, thử tại chỗ |
| Cân nhắc | Điện thoại, máy tính xách tay, tai nghe không dây, máy chơi trò chơi điện tử | Pin chai dần, lỗi ngầm khó thấy trong vài phút | Kiểm độ chai pin, tính thêm chi phí thay pin |
| Nên mua mới | Mũ bảo hiểm, nệm, gối, đồ bơi, giày chạy đã mòn đế | Liên quan an toàn, vệ sinh, hoặc hao mòn theo cơ thể người dùng trước | Không tiết kiệm ở nhóm này |
Mũ bảo hiểm cũ là ví dụ rõ nhất: một lần va đập có thể làm lớp xốp bên trong mất khả năng bảo vệ mà vỏ ngoài vẫn lành, và bạn không có cách nào kiểm tra. Giày chạy cũng vậy: đế đã định hình theo dáng chạy của người trước, có thể không hợp bàn chân bạn dù trông còn mới.
Ví dụ: Duy và chiếc xe đạp đường trường cũ
Duy là sinh viên năm cuối ở Huế, làm thêm buổi tối ở một quán cơm. Sau khi bảo vệ xong đồ án, Duy muốn tự thưởng một chiếc xe đạp đường trường để đạp quanh thành phố mỗi sáng sớm. Xe mới đủ tốt cần khoảng bốn tháng tiền làm thêm, quá lâu với Duy. Một chiếc cũ cùng loại chỉ cần chưa tới hai tháng.
Duy chọn mua cũ vì xe đạp thuộc nhóm hư hỏng dễ thấy: khung nứt hay cong nhìn được, xích mòn đo được, phanh và líp thử được tại chỗ. Duy rủ một người bạn biết sửa xe đi cùng, xem ba chiếc trong hai cuối tuần. Chiếc thứ nhất khung có vết hàn lại, bỏ. Chiếc thứ hai giá hợp lý nhưng người bán không nói được nguồn gốc, bỏ. Chiếc thứ ba của một anh nhân viên văn phòng chuyển công tác, có ảnh lúc mới mua và giấy viết tay mua bán.
Duy để riêng thêm một khoản nhỏ để thay xích, má phanh và lốp trong tháng đầu. Tổng chi vẫn chỉ bằng khoảng một nửa xe mới. Quan trọng hơn, Duy biết rõ từng bộ phận trên xe của mình vì đã tự tay thay, và đó cũng là một phần niềm vui.
Định giá đồ cũ theo tỷ lệ giá mới
Không có công thức chung cho mọi món, nhưng mốc tương đối dưới đây giúp bạn biết giá người bán đưa ra là hợp lý hay quá tay. Tính theo giá mới hiện tại của chính mẫu đó hoặc mẫu thay thế gần nhất.
| Tình trạng | Mô tả | Mức giá hợp lý so với giá mới |
|---|---|---|
| Gần như mới | Dùng vài tuần đến vài tháng, còn hộp, còn bảo hành | Khoảng bảy đến tám phần mười |
| Tốt | Dùng một đến hai năm, có vết dùng nhẹ, chạy đủ chức năng | Khoảng một nửa đến sáu phần mười |
| Khá | Dùng nhiều năm, trầy xước rõ, cần thay vài bộ phận hao mòn | Khoảng một phần ba đến một nửa |
| Cần sửa | Có lỗi đã biết, người bán nói rõ | Dưới một phần ba, trừ thêm chi phí sửa |
Đồ điện tử mất giá nhanh hơn bảng này vì đời mới ra liên tục; đồ cơ khí bền, nhạc cụ tốt và đồ gỗ đặc mất giá chậm hơn. Nếu giá người bán đưa ra gần bằng giá mới mà không còn bảo hành, mua mới thường là lựa chọn tốt hơn. Nhớ trừ chi phí làm mới ra khỏi số tiền bạn sẵn sàng trả.
Xem hàng cũ tận tay: thứ tự kiểm
Đi xem vào ban ngày, mang theo người hiểu về món đó nếu có thể. Kiểm theo thứ tự từ ngoài vào trong, từ tĩnh đến động.
- Nhìn tổng thể dưới ánh sáng tốt: vết nứt, vết hàn, chỗ sơn lại, ốc vít bị vặn hỏng đầu.
- Đối chiếu số khung, số sê-ri với giấy tờ hoặc hoá đơn người bán đưa ra.
- Kiểm các bộ phận hao mòn: xích, lốp, phím đàn, nút bấm, bản lề, khoá kéo.
- Thử chức năng chính đủ lâu: đạp thử một vòng, chụp vài chục tấm, chơi vài bài, sạc rồi dùng thử.
- Với đồ có pin, xem thông số độ chai pin nếu máy hiển thị được, hoặc thử dùng liên tục để xem pin tụt nhanh không.
- Hỏi lại người bán về mọi điểm bạn thấy lạ, ghi nhận cách họ trả lời.
- Chỉ trả tiền sau khi đã kiểm xong và đồng ý, viết giấy mua bán ngắn có chữ ký hai bên.
Nếu người bán không cho thử đủ lâu hoặc giục bạn quyết nhanh, hãy cảm ơn rồi đi. Có rất nhiều món cũ khác; chỉ có một quỹ tự thưởng của bạn. Một chuyến đi xem không thành cũng không phí, vì mỗi lần xem bạn lại hiểu món đó hơn và nhận ra hàng tốt nhanh hơn ở lần sau.
Những câu nên hỏi người bán trước khi đi xem
Hỏi qua tin nhắn trước giúp bạn bớt được các chuyến đi vô ích. Ghi lại câu trả lời để đối chiếu khi xem tận tay:
- Món này mua từ khi nào, ở đâu, còn hoá đơn hay giấy tờ gì không.
- Vì sao bán. Lý do cụ thể như chuyển chỗ ở, lên đời, ít dùng thường đáng tin hơn câu trả lời mơ hồ.
- Đã sửa, thay bộ phận nào chưa, sửa ở đâu.
- Có lỗi gì đang biết không, kể cả lỗi nhỏ.
- Đi kèm những phụ kiện gì, có hộp không.
- Có cho thử tại chỗ trong bao lâu, có cho mang tới thợ quen kiểm không.
Người bán thật thà thường trả lời đủ và chủ động kể lỗi nhỏ. Người né câu hỏi về nguồn gốc hoặc không cho thử là dấu hiệu nên bỏ qua, dù giá hấp dẫn đến đâu. Với món có số khung, số sê-ri, việc hỏi nguồn gốc còn giúp bạn tránh vô tình mua phải đồ không rõ chủ.
Chi phí làm mới: cộng vào trước khi so với giá mới
Món cũ hiếm khi dùng được ngay mà không tốn thêm đồng nào. Bảng dưới liệt kê những khoản làm mới hay gặp, tính theo tỷ lệ so với giá món cũ bạn trả, để bạn ước tổng chi trước khi gật đầu.
| Loại món | Khoản làm mới thường gặp | Ước tính so với giá món cũ | Có thể tự làm không |
|---|---|---|---|
| Xe đạp | Xích, má phanh, lốp, dây phanh, bảo dưỡng ổ trục | Khoảng một phần mười đến một phần năm | Một phần, nếu có dụng cụ |
| Máy ảnh, ống kính | Vệ sinh cảm biến, thay nắp, pin dự phòng | Khoảng một phần mười | Thay pin, nắp thì được |
| Đàn ghi ta | Dây mới, chỉnh cần đàn, chỉnh ngựa đàn | Dưới một phần mười | Thay dây thì được |
| Máy tính, điện thoại | Thay pin, vệ sinh quạt, cài đặt lại | Khoảng một phần năm đến một phần ba | Thường nên mang ra thợ |
| Bàn ghế gỗ | Chà nhám, sơn dầu lại, siết ốc, thay chân đệm | Dưới một phần mười | Được, mất một hai buổi |
Cộng giá mua và chi phí làm mới, rồi so với giá mới của món tương đương. Nếu tổng vượt quá khoảng bảy phần mười giá mới, ưu thế của mua cũ đã gần như hết, trừ khi món mới không còn bán hoặc bạn thích chính việc tự tay sửa sang.
Những chỗ hay sai khi mua cũ để tự thưởng
Chỉ so giá, quên chi phí làm mới. Thay pin, thay lốp, lên dây, vệ sinh máy có thể cộng thêm đáng kể. Cộng hết vào trước khi so với giá mới.
Mua vì rẻ chứ không vì cần. Đồ cũ giá tốt rất dễ làm người ta mua thêm món chưa có trong danh sách tự thưởng. Món rẻ mà không dùng vẫn là tiền mất.
Chuyển tiền trước để giữ hàng. Với đồ cũ của cá nhân, gần như không có lý do chính đáng để trả trước khi xem. Nếu người bán ở xa, hãy chọn hình thức nhận hàng rồi mới trả tiền.
Không thử đủ lâu. Nhiều lỗi chỉ lộ ra sau mười lăm, hai mươi phút dùng: máy nóng rồi tắt, pin tụt đột ngột, phanh kêu khi đổ dốc.
Ngại mặc cả. Mặc cả lịch sự dựa trên lỗi cụ thể bạn tìm thấy là chuyện bình thường khi mua cũ. Nói rõ "xích đã mòn, mình phải thay" có tác dụng hơn nhiều câu "bớt chút đi".
Biến món cũ thành món của mình
Phần thưởng của việc mua cũ không chỉ là tiết kiệm. Một món cũ được bạn tự tay lau chùi, thay vài bộ phận, chỉnh lại cho vừa với mình thường gắn bó hơn một món mới mở hộp. Dành một buổi cuối tuần để làm việc đó, coi như một phần của phần thưởng.
Ghi lại những gì đã thay, ngày thay, và tình trạng lúc mua vào một mẩu ghi chú lưu cùng giấy mua bán. Thông tin này giúp bạn bảo dưỡng đúng hạn, và nếu một ngày bạn muốn bán lại, người mua sau sẽ tin bạn hơn nhiều khi thấy lịch sử rõ ràng.
Cuối cùng, hãy tự kiểm sau một tháng: món cũ có chạy ổn không, bạn có dùng nhiều như dự định không, tổng chi có còn thấp hơn hẳn mua mới không. Nếu cả ba câu đều có, lần sau bạn có thể tự tin hơn với lựa chọn mua cũ cho những món cùng nhóm.
Câu hỏi thường gặp
Mua đồ cũ có bị coi là tự thưởng kém sang không?
Không. Tự thưởng là để bạn vui và dùng được, không phải để khoe hộp mới. Một món cũ tốt, được chăm lại cẩn thận, dùng nhiều năm thường đem lại cảm giác thưởng lâu hơn món mới đắt bị bỏ góc.
Có nên mua điện thoại cũ làm quà tự thưởng không?
Được, nếu bạn kiểm kỹ độ chai pin, các nút, loa, camera và nguồn gốc máy. Hãy tính sẵn chi phí thay pin và chọn nơi bán có bảo hành ngắn để giảm rủi ro lỗi ngầm.
Mua đồ cũ qua mạng ở tỉnh khác thì làm sao an toàn?
Ưu tiên hình thức nhận hàng, kiểm tra rồi mới thanh toán, hẹn trước video mở hàng và thoả thuận rõ trường hợp hàng không đúng mô tả. Tránh chuyển toàn bộ tiền trước cho người bán cá nhân.
Đồ cũ có nên mua kèm bảo hành của cửa hàng đồ cũ không?
Có ích với đồ điện tử, vì lỗi ngầm thường lộ ra trong vài tuần đầu. Đọc rõ thời hạn và những gì được bảo hành, rồi so tổng giá với mua của cá nhân để chọn.
Làm sao tránh mua phải đồ không rõ nguồn gốc?
Hỏi hoá đơn hoặc giấy tờ mua ban đầu, đối chiếu số khung, số sê-ri, và cảnh giác khi giá quá thấp kèm người bán giục gấp. Viết giấy mua bán có thông tin hai bên để có căn cứ.