Thời gian không làm gì là phần thưởng gần như không tốn tiền, nhưng khó giữ nhất: muốn có nó, bạn phải chọn một khung nửa buổi cố định mỗi tuần, báo trước với người nhà, đặt vài luật nhẹ cho khung đó, và chấp nhận rằng cảm giác áy náy sẽ đến trong vài tuần đầu rồi nhạt dần. Không có lịch thì thời gian trống luôn bị việc nhà, việc làm thêm và điện thoại lấp đầy.
Đây không phải lời khuyên nghỉ việc hay bỏ bổn phận. Nửa buổi trong một tuần chỉ khoảng ba bốn tiếng trên hơn một trăm tiếng thức. Phần dưới giúp bạn tìm ra ba bốn tiếng đó trong một tuần vốn đã kín, và dùng chúng sao cho đúng nghĩa nghỉ.
Anh Phong và buổi chiều thứ Tư
Anh Phong làm thợ may tự do ở Khánh Hoà, nhận đồ may sửa tại nhà, vợ làm ca ở khách sạn, hai con đang tuổi tiểu học. Ngày nào anh cũng có việc từ sáng tới tối: đưa đón con, cắt may, giao đồ, nấu cơm. Không ngày nào anh nghỉ trọn, nhưng cũng không ngày nào anh thấy mình làm được nhiều. Anh bảo mệt nhất là cảm giác lúc nào cũng có việc treo trên đầu.
Anh thử một điều nhỏ: chiều thứ Tư, từ một giờ rưỡi tới năm giờ, khi hai con ở trường bán trú và vợ đi làm, anh đóng cửa tiệm, treo tấm bìa báo nghỉ trước cửa, và không nhận việc. Hai tuần đầu anh vẫn ngồi trong nhà, cứ chốc chốc lại nhìn đống đồ chưa may. Tới tuần thứ tư, anh bắt đầu ra biển đi bộ, ngồi uống trà ở hiên, có hôm ngủ trưa một giấc dài. Khách quen biết lịch, đem đồ tới sáng thứ Năm. Anh nói tuần nào cũng có một chỗ để chờ, và những ngày còn lại tự nhiên đỡ nặng hơn.
Câu chuyện của anh Phong cho thấy phần thưởng ở đây không nằm ở việc làm gì trong ba tiếng rưỡi đó, mà ở chỗ có một khoảng mà không ai, kể cả chính mình, được giao việc vào.
Chọn khung giờ theo kiểu tuần của bạn
Không có khung giờ chung cho mọi người. Tìm dòng giống tuần của bạn nhất rồi thử khung gợi ý trong bốn tuần.
| Kiểu tuần | Khung nên thử | Vì sao hợp | Cái cần lo trước |
|---|---|---|---|
| Đi làm giờ hành chính, sống một mình | Sáng Chủ nhật từ lúc dậy tới trưa | Không ai cần mình, không phải xin phép ai | Không để chiều thứ Bảy dồn việc sang sáng Chủ nhật |
| Hai vợ chồng đi làm, có con nhỏ | Đổi ca: mỗi người một buổi sáng cuối tuần | Công bằng, ai cũng có phần | Người ở nhà trông con phải được trông thật, không gọi người kia về |
| Làm tự do, làm tại nhà | Một buổi chiều giữa tuần, đóng cửa việc | Giữa tuần ít khách hơn cuối tuần | Báo trước cho khách quen biết lịch |
| Làm ca, ngày nghỉ thay đổi | Nửa đầu ngày nghỉ đầu tiên sau chuỗi ca | Gắn vào ca thì không phải nhớ ngày | Ngủ bù trước, khung trống tính sau khi dậy |
| Người về hưu chăm cháu | Một buổi sáng cố định con cái nhận trông cháu | Có người thay thì mới nghỉ thật | Nói chuyện rõ với con cái một lần, không ngại |
Khung giờ tốt là khung lặp lại cùng một chỗ trong tuần. Khung nhảy lung tung theo lịch người khác sẽ bị lấy mất trong tháng đầu tiên, vì luôn có ai đó cần bạn đúng lúc ấy.
Nói với người nhà và người làm cùng
Thời gian trống chỉ giữ được khi người xung quanh biết và tôn trọng nó. Cách dễ nhất là nói một lần, rõ ràng, kèm lý do ngắn, và đề nghị đổi lại điều gì đó công bằng. Đừng xin phép như đang làm điều sai, cũng đừng tuyên bố như ra lệnh.
Câu mẫu với vợ hoặc chồng: "Mình muốn mỗi tuần có một buổi sáng không làm gì, để đầu óc nhẹ lại. Mình trông con sáng thứ Bảy, bạn lấy sáng Chủ nhật, mình đổi cho nhau nhé." Câu mẫu với con cái lớn khi đang trông cháu: "Mẹ vẫn trông cháu các ngày khác, riêng sáng thứ Ba mẹ muốn nghỉ hẳn, hai đứa sắp xếp giúp mẹ được không." Câu mẫu với khách hoặc đồng nghiệp: "Chiều thứ Tư mình không nhận việc, có gì gửi trước trưa thứ Tư hoặc sáng thứ Năm mình làm ngay."
Nếu ai đó phản đối, đừng tranh cãi ngay. Đề nghị thử bốn tuần rồi cùng xem lại. Nhiều người phản đối vì sợ phần việc dồn sang mình; khi thấy bạn trả lại bằng một khung trông con hay làm thay, họ thường đồng ý.
Luật nhẹ cho khung trống
Không việc nhà. Giặt giũ, dọn dẹp, sửa vặt để sang khung khác. Đây là luật bị phá nhiều nhất, vì việc nhà lúc nào cũng nằm ngay trước mắt. Nếu ở nhà khó giữ, ra khỏi nhà: ra công viên, thư viện, bờ sông.
Không việc làm thêm. Không trả lời tin nhắn công việc, không làm nốt bản báo cáo. Bật chế độ không làm phiền cho các nhóm trò chuyện công việc.
Không lên kế hoạch cho khung trống. Đừng biến nó thành lịch kín việc vui: đi chợ hoa, xem phim, gặp bạn, đi cà phê liền một mạch. Một hai việc nhẹ là đủ, còn lại để trống thật.
Điện thoại là chuyện bạn tự quyết. Có người thấy nghỉ thật là đọc báo trên điện thoại; có người phải để điện thoại ở nhà mới nghỉ được. Thử cả hai, chọn cách nào sau đó bạn thấy nhẹ đầu hơn.
Được phép nhàm chán. Mười lăm phút đầu thường thấy trống trải, muốn tìm việc làm. Cảm giác đó qua đi nếu bạn không lấp nó ngay; nhiều người thấy ý tưởng hay, kế hoạch rõ lại đến đúng lúc đang ngồi không. Đừng vội ghi chép chúng thành việc phải làm; nhớ được thì làm sau, quên thì cũng không sao.
Cảm giác áy náy và cách làm nó nhỏ lại
Gần như ai bắt đầu giữ thời gian trống cũng thấy áy náy: thấy mình lười, thấy có lỗi với người nhà, thấy phí thời gian lẽ ra kiếm được tiền. Cảm giác này không có nghĩa bạn đang làm sai. Nó chỉ cho thấy bạn đã quen đo giá trị bản thân bằng số việc làm được trong ngày.
Ba cách làm nó nhỏ lại. Một, viết ra những gì bạn đã làm trong tuần trước khi bước vào khung trống — nhìn danh sách sẽ thấy nửa buổi nghỉ là xứng đáng. Hai, nhớ rằng bạn đã trả lại người khác một khung tương đương, nên không ai bị thiệt. Ba, để ý xem sau khung trống bạn làm việc thế nào: nhiều người thấy ngày hôm sau làm nhanh hơn, ít cáu hơn. Đó là bằng chứng cho chính mình, không cần ai công nhận.
Nếu áy náy kéo dài cả tháng mà không bớt, thử thu ngắn khung còn hai tiếng, giữ đúng giờ cố định. Ngắn mà đều tốt hơn dài mà bỏ.
Gợi ý cho khung trống, nếu bạn muốn làm một chút gì
Không bắt buộc làm gì. Nhưng nếu ngồi không quá lạ, đây là những việc nhẹ, gần như không tốn tiền, không biến khung trống thành việc phải làm.
- Đi bộ chậm không mục đích quanh khu, không đếm bước, không đặt quãng.
- Ngồi hiên hay ban công uống một ấm trà, nhìn đường.
- Ngủ trưa một giấc không đặt báo thức.
- Đọc vài chương một cuốn sách đọc dở, không phải sách cho công việc.
- Nằm nghe nhạc hoặc nghe tiếng mưa, mắt nhắm.
- Ngồi ở thư viện hay ghế đá công viên, nhìn người qua lại.
- Tưới cây, ngắt lá vàng, không coi là việc nhà mà là chơi với cây.
Nếu thấy mình đang biến danh sách này thành chỉ tiêu, ví dụ phải đọc xong một cuốn mỗi tuần, gạch bớt đi. Khung trống không cần có kết quả. Cũng không cần chụp ảnh khung trống để đăng lên mạng; khoảnh khắc nghỉ đẹp nhất thường là lúc không cần ai nhìn thấy.
Nửa buổi trống tốn bao nhiêu tiền
Với người làm công ăn lương, khung trống gần như không tốn gì: một ấm trà, vé xe buýt ra công viên, có khi là tiền gửi xe ở thư viện. Nếu muốn coi nó là món tự thưởng có ngân sách, đặt cho khung trống một khoản tầng nhỏ mỗi tháng, cỡ hai bữa ăn ngoài, để thỉnh thoảng ngồi một quán yên tĩnh hay đi xe ra ngoại ô mà không phải tính toán.
Với người làm tự do như anh Phong, cái giá thật là nửa buổi không nhận việc. Anh tính thử: chiều thứ Tư trước đây trung bình mang về chừng nửa ngày công, nhưng phần lớn là việc sửa nhỏ mà khách sẵn lòng chờ tới sáng hôm sau. Tiền thật sự mất đi chỉ khoảng một phần mười thu nhập của tuần, và anh lấy lại một phần nhờ làm nhanh hơn vào ngày thứ Năm. Nếu bạn làm tự do, ghi thu nhập bốn tuần trước và bốn tuần sau khi giữ khung trống, rồi so. Phần chênh nhỏ hơn bạn nghĩ thì đó là món tự thưởng rẻ nhất trong năm; nếu chênh lớn, rút khung còn hai tiếng chứ đừng bỏ hẳn.
Bốn tuần thử và cách tự kiểm
Phần thưởng thời gian khó đo hơn phần thưởng đồ vật, nhưng vẫn kiểm được. Làm theo bốn tuần, ghi vắn tắt.
- Tuần một: chọn khung, báo người nhà, ghi khung vào lịch như một cuộc hẹn.
- Tuần hai: giữ khung, chỉ cần không bị việc nhà và việc làm chen vào; ghi lại khung có bị cắt ngang không, vì sao.
- Tuần ba: chỉnh lại những gì làm khung bị cắt, ví dụ đổi giờ, ra khỏi nhà, nhờ người trông con chắc hơn.
- Tuần bốn: cuối khung, tự hỏi ba câu — mình có mong tới khung này không, sau đó có thấy nhẹ đầu không, người nhà có thấy phiền không.
- Hai câu đầu có, câu ba không: giữ nguyên. Ngược lại: chỉnh khung, đừng bỏ hẳn.
Anh Phong sau hai tháng thêm một luật cho mình: nếu tuần nào bắt buộc phải làm vào chiều thứ Tư vì việc gấp, anh trả lại cho mình một buổi sáng trong tuần đó. Khung trống bị vay thì phải trả, như mọi khoản nợ khác.
Câu hỏi thường gặp
Dành thời gian không làm gì có phải là lười không?
Không. Một khung nửa buổi mỗi tuần chỉ chiếm vài tiếng trong hơn một trăm tiếng thức. Nghỉ có lịch khác với bỏ việc: bạn vẫn làm đủ phần mình, chỉ giữ lại một khoảng không giao việc vào.
Cha mẹ có con nhỏ làm sao có thời gian cho riêng mình?
Cách dễ nhất là đổi ca với vợ hoặc chồng, mỗi người một buổi sáng cuối tuần. Người ở nhà trông con trông thật, không gọi người kia về giữa chừng, thì cả hai đều được nghỉ thật.
Khung trống mỗi tuần nên dài bao lâu?
Nửa buổi, khoảng ba bốn tiếng, là vừa với nhiều người. Nếu thấy khó giữ hoặc áy náy nhiều, bắt đầu với hai tiếng cố định mỗi tuần, đều đặn quan trọng hơn dài.
Trong thời gian nghỉ có nên dùng điện thoại không?
Tuỳ bạn. Có người đọc báo trên điện thoại vẫn thấy nghỉ, có người phải để điện thoại ở nhà mới nghỉ được. Thử cả hai cách vài tuần, giữ cách nào sau đó bạn thấy nhẹ đầu hơn.
Người làm tự do có nên đóng cửa nhận việc một buổi mỗi tuần không?
Nên thử, chọn buổi giữa tuần ít khách và báo trước cho khách quen. Phần lớn khách quen chỉ cần biết lịch để gửi việc sớm hơn hoặc muộn hơn một chút.
Thấy áy náy khi nghỉ thì làm sao?
Viết ra những gì đã làm trong tuần trước khi nghỉ, nhớ rằng bạn đã trả lại người nhà một khung tương đương, và để ý xem hôm sau mình làm việc có tốt hơn không. Áy náy thường nhạt dần sau vài tuần.