TuThuong.comTự Thưởng
Bẫy khi tự thưởng

Nâng mức tự thưởng theo lương: khi phần thưởng to dần mà niềm vui không tăng

Lương tăng, món tự thưởng cũng lớn dần, nhưng niềm vui lại nhạt. Dấu hiệu phần thưởng đang leo thang, cách chia phần lương tăng và giữ phần thưởng có trọng lượng.

Man in his early thirties standing in a sparse apartment living room, holding an old worn pair of hiking boots, looking down at them, wide shot, soft daylight

Khi mỗi lần tăng lương kéo theo món tự thưởng to hơn, bạn đang gặp bẫy leo thang: phần thưởng phải lớn hơn lần trước mới thấy vui, trong khi khoản để dành không tăng theo lương. Cách giữ cân bằng là chia trước phần lương tăng thêm thành ba phần, cho để dành, cho mục tiêu và cho tự thưởng, và đổi loại phần thưởng thay vì đổi cỡ.

Tăng lương là dịp đáng tự thưởng, không có gì phải ngại. Vấn đề không nằm ở một lần thưởng mà ở chuỗi: năm nay điện thoại đời mới, năm sau đổi xe, năm sau nữa chuyến đi xa hơn. Từng món đều hợp lý, nhưng cả chuỗi kéo mức chi của bạn lên mãi mà niềm vui không đi theo. Bài này giúp bạn nhận ra chuỗi đó và đặt lại nhịp.

Chuyện của anh Khoa sau bốn năm tăng lương

Anh Khoa, kỹ sư ở Quảng Ninh, được tăng lương ba lần trong bốn năm. Lần đầu, anh tự thưởng một đôi giày leo núi tốt và nhớ mãi cảm giác lần đầu mang nó đi cùng bạn bè. Lần thứ hai, anh mua một chiếc điện thoại đời mới. Lần thứ ba, anh đổi xe máy sang loại phân khối lớn hơn. Mỗi món đều đắt hơn món trước, đúng với mức lương mới.

Đến năm thứ tư, anh nhận ra hai điều. Thứ nhất, tiền để dành của anh hầu như không nhiều hơn so với lúc lương thấp, vì phần tăng thêm đã đi vào các món lớn và vào những chi tiêu đi kèm: phụ kiện, bảo dưỡng, xăng. Thứ hai, anh không còn nhớ rõ cảm giác vui khi nhận chiếc xe như từng nhớ đôi giày. Đôi giày cũ vẫn nằm ở góc nhà, sờn nhưng là món anh thấy gắn bó nhất. Anh tự hỏi vì sao món rẻ nhất lại đáng nhớ nhất, và câu trả lời nằm ở chỗ đôi giày gắn với một trải nghiệm, còn các món sau chỉ là bản to hơn của thứ anh đã có.

Dấu hiệu phần thưởng đang leo thang

Món sau luôn phải đắt hơn món trước. Nếu bạn thấy ngại khi chọn một phần thưởng rẻ hơn lần trước, như thể lùi bước, thì mức thưởng đã thành một chuẩn ngầm chứ không còn là lựa chọn.

Mỗi món lớn kéo theo chi phí đi kèm. Xe mới cần bảo hiểm, phụ kiện, bảo dưỡng. Thiết bị mới cần ốp, sạc, gói dịch vụ. Chi phí đi kèm này ở lại hằng tháng sau khi niềm vui đã qua.

Khoản để dành không tăng dù lương tăng. Đây là dấu hiệu rõ nhất. Lương tăng mà tỷ lệ để dành giữ nguyên hoặc giảm nghĩa là toàn bộ phần tăng đã đi vào chi tiêu.

Bạn so phần thưởng với đồng nghiệp cùng mức lương. Khi lý do chọn món là vì người ở mức lương này thường dùng loại đó, bạn đang tự thưởng theo chuẩn của người khác.

Phần thưởng nhanh nhạt hơn trước. Vài ngày sau khi mua đã không còn thấy gì đặc biệt. Đây là sự nhờn tự nhiên, càng thưởng to theo cùng một hướng càng nhanh nhờn.

Vì sao thưởng to hơn không làm vui hơn

Con người quen rất nhanh với những gì mình có. Chiếc điện thoại mới vui trong vài tuần, sau đó nó trở thành chiếc điện thoại bình thường. Khi phần thưởng chỉ là phiên bản lớn hơn, đắt hơn của thứ bạn đã quen dùng, mốc so sánh của bạn chỉ dịch lên một bậc, và lần sau phải lên thêm một bậc nữa mới thấy khác. Đây là lý do vì sao chuỗi phần thưởng to dần thường kết thúc bằng cảm giác trống rỗng dù đã chi rất nhiều.

Ngược lại, những phần thưởng khác loại với thứ bạn quen dùng thường giữ được niềm vui lâu hơn. Một chuyến đi bộ đường dài với đôi giày tốt, một lớp học ngắn về thứ chưa từng làm, một buổi đi chơi cùng gia đình mà bạn chủ động lên kế hoạch. Chúng không phải là bản to hơn của cái gì cả, nên không có mốc để nhờn. Chúng cũng ít kéo theo chi phí hằng tháng. Đây không phải là lời khuyên bỏ hết đồ vật, chỉ là gợi ý đổi hướng khi thấy đồ vật to dần mà không còn vui.

Chia phần lương tăng thêm trước khi nó tự tan

Cách hiệu quả nhất là quyết định phần lương tăng đi đâu ngay khi nhận tin, trước khi nó hoà vào chi tiêu hằng ngày. Bảng dưới là một cách chia tham khảo, tỷ lệ cụ thể tuỳ hoàn cảnh của bạn:

PhầnTỷ lệ tham khảo của phần tăngDùng vàoLưu ý
Để dành và dự phòngKhoảng một nửaQuỹ dự phòng, mục tiêu dài hạnChuyển tự động ngay khi lương về, để không nhìn thấy
Mục tiêu cụ thểKhoảng một phần baViệc đã định: học thêm, sửa nhà, chăm sóc bố mẹGhi rõ mục tiêu và hạn
Tự thưởngPhần còn lạiMột món thưởng cho lần tăng lương, sau đó cộng vào quỹ tự thưởng hằng thángKhông nâng mức chi cố định hằng tháng bằng phần này

Anh Khoa áp dụng cách chia này từ lần tăng lương thứ tư. Phần tự thưởng nhỏ hơn hẳn các lần trước, nhưng anh dùng nó cho một chuyến đi bộ đường dài cùng nhóm bạn cũ, mang đôi giày đã sờn. Anh kể đó là phần thưởng anh nhớ nhất trong bốn năm.

Giữ phần thưởng có trọng lượng mà không leo thang

Một phần thưởng có ý nghĩa không cần to hơn lần trước. Vài cách giữ nó có trọng lượng:

  • Đổi loại thay vì đổi cỡ. Lần trước là đồ vật thì lần này là trải nghiệm, lần trước cho mình thì lần này cho cả nhà cùng hưởng.
  • Làm cho nó hiếm hơn. Một phần thưởng lớn mỗi năm có trọng lượng hơn nhiều phần thưởng vừa rải đều.
  • Gắn với một mốc rõ. Không phải vì lương tăng nói chung, mà vì đã giữ được tỷ lệ để dành mới trong sáu tháng.
  • Chọn món sửa được, dùng được lâu. Món bền ít kéo theo mong muốn thay mới sau một năm.
  • Để lại một phần cho người khác. Mời bố mẹ một bữa, góp cho chuyến đi của gia đình. Niềm vui được chia sẻ ít bị nhờn hơn.

Không có cách nào trong số này bắt bạn phải chi ít đi. Chúng chỉ giúp phần tiền dành cho tự thưởng tạo ra nhiều niềm vui hơn, thay vì chỉ đẩy mức chi lên. Thử áp dụng một cách cho lần tăng lương tới và so cảm giác với lần trước.

Một bước làm ngay được: mở danh sách các món tự thưởng ba năm gần nhất, viết cạnh mỗi món chữ to hơn hoặc khác loại. Anh Khoa làm vậy và thấy cả ba món sau đôi giày đều là to hơn. Lần tăng lương kế tiếp, anh tự đặt luật phần thưởng phải là thứ khác loại với món gần nhất, và luật nhỏ này đủ để chặn chuỗi leo thang mà không bắt anh phải chi ít đi.

Khi lương tăng đi kèm việc nặng hơn

Nhiều lần tăng lương không đến miễn phí: lên chức kéo theo nhiều giờ làm hơn, nhiều trách nhiệm hơn, ít thời gian cho gia đình hơn. Trong trường hợp này, xu hướng tự nhiên là bù bằng đồ vật: mệt hơn thì mua món to hơn để thấy xứng đáng. Nhưng thứ bạn thiếu lúc này thường không phải đồ vật mà là thời gian và sức. Một món đắt tiền không trả lại được những buổi tối đã mất.

Anh Khoa thử một cách khác ở lần lên chức gần nhất: thay vì mua món lớn, anh dùng phần tự thưởng để mua lại thời gian. Anh thuê người dọn nhà hai tuần một lần, để cuối tuần được rảnh trọn, và xin nghỉ phép liền ba ngày sau đợt dự án căng nhất để về quê. Những khoản này không để lại món đồ nào trong nhà, nhưng anh thấy chúng đáng hơn mọi lần đổi đồ trước đó. Khi lương tăng đi kèm việc nặng hơn, hãy hỏi phần thưởng nào trả lại cho mình đúng thứ đã mất.

Chỗ hay sai khi cố hãm lại

Cắt hẳn tự thưởng để bù cho những năm đã chi nhiều. Đi từ thái cực này sang thái cực kia hiếm khi bền. Giữ một phần nhỏ cho tự thưởng giúp bạn không bật ngược sau vài tháng.

Chỉ nhìn số tiền để dành, không nhìn tỷ lệ. Số tiền để dành có thể tăng nhẹ mỗi năm nhưng tỷ lệ so với lương lại giảm. Tỷ lệ mới cho thấy phần tăng lương đi đâu.

Bán vội món lớn đã mua để lấy lại tiền. Bán vội thường lỗ nhiều. Nếu món vẫn dùng được, dùng tiếp cho tới hết đời của nó và chỉ không thay mới theo nhịp cũ.

Quên chi phí đi kèm khi tính lại. Chi phí hằng tháng của các món lớn thường là phần khó cắt nhất. Liệt kê chúng ra trước khi tính lại ngân sách.

Giấu mình rằng mức sống đã lên. Có những khoản đã thành thật sự cần, như căn nhà rộng hơn cho gia đình đông hơn. Không phải mọi tăng chi đều là leo thang. Phân biệt rõ khoản nào là nhu cầu đã đổi, khoản nào chỉ là thói quen thưởng, để không cắt nhầm chỗ.

Tự kiểm mỗi năm một lần

Chọn một ngày cố định mỗi năm, như ngày nhận tin tăng lương hoặc cuối năm, và làm năm việc này:

  1. Ghi tỷ lệ để dành của năm nay so với năm trước. Tỷ lệ chứ không phải số tiền.
  2. Liệt kê các món tự thưởng lớn trong năm và chi phí đi kèm hằng tháng của từng món.
  3. Chấm điểm niềm vui còn lại của mỗi món, từ 0 đến 3, ở thời điểm hiện tại chứ không phải lúc mua.
  4. Đánh dấu món nào là phiên bản to hơn của thứ đã có, món nào là loại mới.
  5. Quyết định hướng cho năm sau: giữ tỷ lệ chia, đổi loại phần thưởng, hoặc giảm chi phí đi kèm.

Sau hai ba năm, bạn sẽ thấy rõ loại phần thưởng nào hợp với mình nhất. Với anh Khoa, đó là các chuyến đi và đồ dùng cho các chuyến đi, không phải những món đổi đời mới.

Đừng biến buổi tự kiểm thành buổi tự trách. Mục đích là nhìn rõ để chọn tốt hơn cho năm sau, không phải chấm điểm những gì đã chi. Nếu một món lớn năm nay vẫn được 3 điểm, đó là món đáng tiền, dù nó đắt.

Câu hỏi thường gặp

Tăng lương có nên tự thưởng ngay không?

Có thể tự thưởng một món cho lần tăng lương, nhưng nên quyết trước phần lương tăng đi đâu: để dành, mục tiêu cụ thể và tự thưởng. Món thưởng nên nằm trong phần dành cho tự thưởng, không nâng mức chi cố định hằng tháng.

Làm sao biết mình đang bị lạm phát lối sống?

Dấu hiệu rõ nhất là lương tăng mà tỷ lệ để dành giữ nguyên hoặc giảm. Kèm theo đó là các món mua mới kéo theo chi phí hằng tháng và cảm giác món thưởng sau phải đắt hơn món trước.

Đổi điện thoại mỗi năm khi tăng lương có hợp lý không?

Tuỳ nhu cầu, nhưng nếu máy cũ vẫn dùng tốt và lý do đổi chủ yếu là vì đã tăng lương, đó là dấu hiệu leo thang. Thử chọn một phần thưởng khác loại và xem cảm giác có khác không.

Phần thưởng nhỏ hơn lần trước có làm mình thấy thiệt không?

Có thể thấy hơi lạ lúc đầu. Nhưng phần thưởng khác loại, như một trải nghiệm hay một dịp cùng gia đình, thường giữ niềm vui lâu hơn món to hơn cùng loại, nên cảm giác thiệt thường qua nhanh.

Nên chia phần lương tăng theo tỷ lệ nào?

Không có tỷ lệ đúng cho mọi người. Một cách tham khảo là khoảng một nửa cho để dành và dự phòng, khoảng một phần ba cho mục tiêu cụ thể, phần còn lại cho tự thưởng. Điều chỉnh theo hoàn cảnh gia đình và các khoản bạn đang gánh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138