Món tự thưởng hay nằm tủ nhất là món mua cho phiên bản lý tưởng của mình, người sẽ may vá mỗi chiều, vẽ màu nước mỗi sáng, đạp xe mỗi cuối tuần, chứ không phải cho con người bạn đang sống mỗi ngày. Cách tránh là thử sở thích trước bằng cách mượn, thuê hay đi lớp có sẵn dụng cụ, và chỉ mua khi đã làm việc đó đều ít nhất vài tuần.
Ai cũng có một phiên bản lý tưởng của mình trong đầu, và mua đồ cho phiên bản đó là cách nhanh nhất để thấy mình gần nó hơn. Cảm giác ấy có thật, nhưng ngắn. Món đồ thì ở lại rất lâu, chiếm chỗ trong tủ và trong tâm trí như một lời nhắc rằng mình chưa thành người đó. Bài này giúp bạn nhận ra loại món này trước khi mua và xử lý những món đã nằm tủ.
Chuyện của cô Hoa năm đầu nghỉ hưu
Cô Hoa, nguyên giáo viên cấp hai ở Nghệ An, nghỉ hưu sau hơn ba mươi năm đứng lớp. Cô tự thưởng cho mình bằng ba món cho ba sở thích cô ấp ủ từ lâu: một chiếc máy may để tự may quần áo, một bộ màu nước và giấy vẽ tốt, một chiếc xe đạp để sáng sáng đạp quanh hồ. Cả ba đều là món tốt, được chọn kỹ, mua bằng tiền cô để dành nhiều năm.
Một năm sau, chiếc xe đạp được dùng đều, gần như sáng nào cũng ra hồ cùng mấy người bạn cùng khu. Bộ màu nước được dùng khoảng mười lần, rồi nằm trong ngăn kéo. Chiếc máy may vẫn còn trong hộp. Cô Hoa nhận ra điểm khác giữa chúng: cô đã từng đạp xe từ hồi trẻ, chỉ là thiếu thời gian; còn vẽ và may thì cô chưa từng làm, chỉ thích hình ảnh mình làm. Hai món nằm tủ không phải món tồi. Chúng được mua cho một người cô mong trở thành, trong khi chiếc xe được mua cho người cô vốn đã là.
Dấu hiệu bạn đang mua cho phiên bản lý tưởng
Bạn chưa từng làm việc đó đều đặn. Món đồ là bước đầu tiên của sở thích, không phải bước tiếp theo. Bạn đang mua để bắt đầu chứ không phải để làm tốt hơn.
Bạn hình dung rõ cảnh mình dùng nó, nhưng không rõ giờ nào. Bạn thấy mình ngồi vẽ bên cửa sổ, nhưng không trả lời được là sáng thứ mấy, sau việc gì, thay cho việc gì.
Bạn chọn bản tốt nhất ngay từ đầu. Người mới bắt đầu hiếm khi cần dụng cụ cao cấp. Chọn bản tốt nhất thường là để xứng với hình ảnh, không phải với nhu cầu.
Món đồ đi kèm một lời hứa về con người mới. Từ giờ mình sẽ là người tự may đồ cho cả nhà. Lời hứa càng lớn, món đồ càng dễ thành gánh.
Bạn mua cả bộ. Mua đủ mọi thứ cho một sở thích chưa thử là đặt cược lớn vào một điều chưa biết.
Kiểm kê các món tự thưởng đang nằm tủ
Dành một buổi chiều đi quanh nhà, tìm những món tự thưởng đã mua hơn sáu tháng mà ít dùng. Với mỗi món, điền một dòng và chọn một hướng xử lý:
| Câu hỏi | Ví dụ của cô Hoa với bộ màu nước | Ví dụ với máy may |
|---|---|---|
| Lần dùng gần nhất | Khoảng năm tháng trước | Chưa dùng lần nào |
| Vì sao không dùng | Vẽ một mình thấy buồn, không biết vẽ gì tiếp | Không biết bắt đầu từ đâu, sợ làm hỏng vải |
| Vấn đề là món đồ hay là cách bắt đầu | Cách bắt đầu: thiếu người cùng vẽ và bài tập | Cách bắt đầu: thiếu người hướng dẫn |
| Thử lại trong một tháng được không | Được, nếu có nhóm vẽ cùng | Được, nếu có lớp may cơ bản |
| Nếu thử lại vẫn không dùng thì | Tặng cho cháu đang học vẽ | Bán lại khi máy còn mới, hoặc cho người cần |
Câu hỏi ở dòng thứ ba quan trọng nhất. Nhiều món nằm tủ không phải vì chọn sai đồ, mà vì thiếu một cách bắt đầu: một người hướng dẫn, một nhóm cùng làm, một lịch cố định. Món đồ không mang theo những thứ đó.
Thử trước khi sở hữu
Trước khi tự thưởng món đồ cho một sở thích mới, thử sở thích đó bằng những cách tốn ít hơn nhiều. Chọn một trong các cách sau và làm đều ít nhất vài tuần:
- Mượn của người quen. Một chiếc máy may, một bộ dụng cụ, một chiếc xe đạp cũ thường nằm không ở nhà ai đó. Mượn vài tuần và giữ gìn cẩn thận.
- Đi một lớp ngắn có sẵn dụng cụ. Lớp vẽ, lớp gốm, lớp nấu ăn thường có sẵn đồ dùng. Bạn thử được việc đó mà không phải mua gì.
- Thuê theo buổi hoặc theo tuần. Với xe đạp, dụng cụ cắm trại, nhạc cụ, thuê ngắn ngày cho bạn cảm giác thật trước khi quyết định.
- Mua bản cơ bản hoặc đồ cũ. Nếu phải mua, chọn bản đủ dùng cho người mới. Đồ cũ chất lượng tốt cũng là lựa chọn hợp lý cho giai đoạn thử.
- Tìm người cùng làm. Một nhóm đạp xe sáng sớm, một nhóm đan len ở khu phố. Sở thích có bạn đi cùng bền hơn nhiều sở thích làm một mình.
Chỉ khi đã làm việc đó đều ít nhất vài tuần và biết rõ mình cần gì, món đồ tốt mới thật sự là phần thưởng. Lúc đó bạn mua cho con người đang làm việc đó, không phải cho người mình tưởng tượng.
Quy tắc dùng trước, nâng cấp sau
Với mọi sở thích, áp một quy tắc đơn giản để món tự thưởng luôn đi sau việc làm thật:
- Bắt đầu bằng đồ mượn, đồ thuê hoặc bản cơ bản nhất.
- Đặt một con số buổi làm cụ thể, như mười buổi trong một tháng, trước khi được nâng cấp.
- Ghi lại mỗi buổi vào một trang sổ, chỉ cần ngày và một dòng làm gì.
- Khi đủ số buổi, ghi ra món nâng cấp nào giải đúng vấn đề bạn gặp trong các buổi đó.
- Tự thưởng món đó từ quỹ tự thưởng, và bắt đầu đếm lại cho lần nâng cấp sau.
Cô Hoa áp quy tắc này lần thứ hai với màu nước. Cô đi một nhóm vẽ ngoài trời mỗi sáng thứ Năm, dùng lại bộ màu cũ. Sau mười buổi, cô biết mình cần một tập giấy dày hơn và một cây cọ lớn, không cần gì thêm. Món tự thưởng lần này nhỏ hơn lần đầu nhiều, nhưng được dùng ngay tuần sau.
Với chiếc máy may, cô làm khác một chút: đăng ký lớp may cơ bản bốn buổi ở nhà văn hoá phường, mang theo chính chiếc máy còn trong hộp. Buổi đầu cô học xâu chỉ, chỉnh mũi, may đường thẳng trên vải vụn. Đến buổi thứ tư cô may xong một chiếc túi vải đựng đồ đi chợ. Máy ra khỏi hộp, và lần đầu tiên cô thấy món tự thưởng năm ngoái bắt đầu có chủ.
Chỗ hay sai khi xử lý món nằm tủ
Giữ lại vì đã tốn tiền. Tiền đã chi không lấy lại được bằng cách giữ món đồ trong tủ. Giữ chỉ thêm cảm giác áy náy mỗi lần mở tủ.
Ép mình dùng cho bằng được. Dùng vì áy náy biến sở thích thành nghĩa vụ. Nếu thử lại một tháng có hỗ trợ vẫn không thích, cho phép mình buông.
Mua thêm phụ kiện để có động lực dùng. Món nằm tủ mà mua thêm đồ đi kèm thường chỉ làm tủ đầy thêm. Vấn đề thường nằm ở cách bắt đầu, không ở dụng cụ.
Đợi quá lâu mới bán hoặc tặng. Món càng để lâu càng cũ, càng khó bán, nhiều món có pin hay cao su còn hỏng khi để không. Quyết sớm thì món còn giá trị cho người khác.
Tự trách mình là người cả thèm chóng chán. Thử một sở thích rồi thấy không hợp là chuyện bình thường, đó là cách người ta tìm ra thứ mình thật sự thích. Điều cần sửa chỉ là thứ tự: thử trước, mua sau.
Nằm tủ vì mùa, vì giai đoạn hay vì không hợp
Không phải món nào ít dùng cũng là món mua sai. Có những món nằm tủ vì mùa: đồ đi bơi trong mùa lạnh, áo khoác dày giữa mùa nắng, dụng cụ cắm trại trong mùa mưa. Những món này chỉ cần được cất đúng cách và lấy ra đúng lúc. Có những món nằm tủ vì giai đoạn đời: người vừa có con nhỏ tạm gác bộ dụng cụ leo núi, người đang chăm bố mẹ ốm tạm gác cây đàn. Món đồ vẫn hợp, chỉ là thời gian chưa tới lượt nó.
Cách phân biệt là hỏi: nếu mùa này hay giai đoạn này qua đi, mình có muốn lấy món đó ra ngay không. Nếu có, giữ lại, cất cẩn thận, ghi chú ngày dự định dùng lại. Nếu bạn phải nghĩ khá lâu mới trả lời được, hoặc câu trả lời là chắc là sẽ dùng thôi, thì nhiều khả năng món đó thuộc nhóm không hợp. Cô Hoa xếp chiếc áo mưa đi xe đạp vào nhóm theo mùa, nhưng thành thật xếp chiếc máy may vào nhóm còn phải thử lại. Phân loại đúng giúp bạn không vứt nhầm thứ đáng giữ và không giữ nhầm thứ nên buông.
Câu tự hỏi trước khi tự thưởng món cho sở thích mới
Trước khi mua món đồ cho một sở thích bạn chưa từng làm đều, thử trả lời bằng giấy ba câu sau. Câu thứ nhất: tuần tới, mình sẽ làm việc này vào giờ nào, thay cho việc gì. Nếu không chỉ ra được một khung giờ cụ thể và một việc sẽ nhường chỗ, món đồ sẽ phải chen vào một lịch đã kín. Câu thứ hai: mình có thể thử việc này mà không mua gì không. Gần như luôn có cách, và cách đó rẻ hơn món đồ nhiều.
Câu thứ ba: nếu một năm nữa món này vẫn nằm trong hộp, mình sẽ cảm thấy thế nào. Nếu câu trả lời là áy náy hay tiếc, hãy chọn bước thử trước. Còn nếu bạn đã làm việc đó đều, đã biết rõ mình cần gì và chỉ đang chờ một dịp xứng đáng, thì đó chính là lúc món đồ tốt trở thành phần thưởng đúng nghĩa. Cô Hoa giờ có một luật nhỏ: món tự thưởng cho sở thích chỉ được mua sau mười buổi làm thật. Luật này giữ cho tủ của cô gọn, và giữ cho mỗi món mới đều có người dùng.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết món tự thưởng mình định mua có bị nằm tủ không?
Dấu hiệu rõ nhất là bạn chưa từng làm việc đó đều đặn và không chỉ ra được khung giờ cụ thể trong tuần sẽ dùng nó. Khi đó, hãy thử sở thích bằng cách mượn, thuê hoặc đi lớp trước khi mua.
Có nên mua dụng cụ tốt ngay từ đầu để có động lực?
Với người mới bắt đầu, bản cơ bản hoặc đồ cũ chất lượng tốt thường đủ dùng. Dụng cụ tốt nên là phần thưởng sau khi bạn đã làm đều vài tuần và biết rõ mình cần cải thiện điều gì.
Món tự thưởng đã nằm tủ lâu thì nên giữ hay bỏ?
Thử lại một tháng với một cách bắt đầu khác, như đi lớp hoặc tìm người cùng làm. Nếu vẫn không dùng, bán lại hoặc tặng khi món còn tốt. Giữ vì tiếc tiền chỉ thêm cảm giác áy náy.
Người về hưu nên tự thưởng món gì cho sở thích mới?
Nên bắt đầu từ việc đã từng thích hoặc đã từng làm, rồi thử thêm sở thích mới qua lớp học hoặc nhóm có sẵn dụng cụ. Món đồ tốt để dành làm phần thưởng sau khi đã làm đều.
Mượn đồ của người quen để thử có ngại không?
Phần lớn mọi người sẵn lòng cho mượn món đang nằm không. Hỏi rõ thời gian mượn, giữ gìn cẩn thận và trả đúng hẹn, có thể kèm một món quà nhỏ cảm ơn. Đây cũng là dịp để hỏi kinh nghiệm từ chính người đó.